Της Κατερίνας Μυλωνά
Ας ετοιμαστούμε για τη νέα γρίπη κι ας μην έρθει ποτέ η πανδημία
Η Ευρώπη πληροί όλες τις προϋποθέσεις για να εξελιχθεί σε μια επιστημονική κοινότητα που θα ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ και είναι αναγκαίο να επιστρέψουν στη Γηραιά Ήπειρο οι ερευνητές που ξενιτεύτηκαν… Το παραπάνω επισημαίνει σε δηλώσεις του στην «Π» ο Νομπελίστας, Rolf Zinkernagel, ο οποίος ήταν ο κεντρικός ομιλητής στις Διαλέξεις Ωνάση που ολοκληρώνονται σήμερα και ήταν αφιερωμένες στη Βιολογία. Η ομιλία του για τις δυνατότητες και περιορισμούς των εμβολίων δόθηκε την περασμένη Τετάρτη στο Αμφιθέατρο του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας.
Ο κ. Zinkernagel τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 1996 για τις θεμελιώδεις ανακαλύψεις του στην Ανοσοβιολογία.
Κατ΄ αρχάς, παρουσιάστε μας τα βασικά σημεία της ομιλίας σας
«Παρουσίασα τις βασικές αρχές για το πώς το ανοσοποιητικό σύστημα αντιμετωπίζει τους ιούς, πώς αναπτύσσει τα αντισώματα και τους κανόνες που ισχύουν εδώ και 50 χρόνια. Προσπάθησα να εξηγήσω γιατί έχουμε εμβόλια για κάποιες ασθένειες και γιατί όχι για άλλες, όπως την ηπατίτιδα Γ, το AIDS, θα θέλαμε φυσικά να έχουμε αλλά είναι πολύ δύσκολο και μάλλον απίθανο να το πετύχουμε. Ο λόγος που είναι τόσο δύσκολο δεν είναι μονάχα οι περιορισμοί από το ανοσοποιητικό μας σύστημα αλλά και το γεγονός ότι η γενετική πλαστικότητα των συγκεκριμένων μολύνσεων, όπως της ελονοσίας, έχει να κάνει με την εξέλιξη. Φέτος είναι το έτος Δαρβίνου, νομίζω ότι οι μολύνσεις, τα εμβόλια είναι καταπληκτικά παραδείγματα της εξελικτικής θεωρίας. Ορισμένοι ιοί συνεχώς μεταλλάσσονται, μεταμορφώνονται, το γονιδίωμά τους είναι μικρό και εξελίσσεται πολύ γρήγορα.»
Είναι απίθανο να βρούμε εμβόλια για αυτούς τους ιούς;
«Είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο. Δεν είναι όπως η πολιομυελίτιδα, για την οποία είναι πολύ εύκολο να βρούμε εμβόλιο, είναι σα να συγκρίνουμε το πώς θα φτάσουμε στον Ψηλορείτη και πώς στον Άρη… Δυστυχώς, τα μηνύματα δεν είναι θετικά, κάτι που δε γίνεται αποδεκτό από το κοινό, αν πεις ότι υπόσχεσαι ότι σε τρία χρόνια θα έχεις εμβόλιο όλοι χειροκροτούν, όμως αυτό είναι ένας από τους κινδύνους όχι μόνο στην πολιτική που υπόσχονται κάτι που δεν κάνουν αλλά και οι επιστήμονες ακολουθούν αυτή την τακτική.»
Παίζουν παιχνίδια οι φαρμακοβιομηχανίες που επηρεάζουν το έργο των ερευνητών;
«Αν κάτι δε γίνεται σωστά, σίγουρα δεν οφείλεται στον πόλεμο των φαρμακοβιομηχανιών. Τα εμβόλια αποτελούν μια χρυσή βιομηχανία, τίποτα δε συγκρίνεται με αυτό. Οι ερευνητές και οι επιχειρήσεις επιδίδονται σε υγιή ανταγωνισμό, όπως όταν τρέχεις στα 100 μέτρα όσοι συμμετέχουν θέλουν να τρέξουν πιο γρήγορα.»
Όσο αφορά στη χρηματοδότηση της έρευνας;
«Όσο περισσότερα χρήματα έχουμε τόσο καλύτερα αλλά από την άλλη πλευρά αν υπάρχει πληθώρα χρημάτων πρέπει να γίνεται και σωστή διαχείριση και όχι κατασπατάληση από την επιστημονική κοινότητα. Δεν αρκεί να έχουμε χρήματα αλλά πρέπει να τα τοποθετούμε στο σωστό μέρος, το κλειδί είναι οι επιστήμονες να κάνουν ο,τι μπορούν φυσικά, αλλά πάντα υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Είναι αλήθεια ότι στο Νότο δίνονται λιγότερα χρήματα για την έρευνα σε σύγκριση με τις χώρες του Βορρά. Ένας λόγος που βρίσκομαι στο ΙΤΕ είναι ότι ο Φώτης Καφάτος που είναι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας ηγείται μιας ομάδας ανθρώπων, στην οποία είμαι μέλος, και προσπαθεί να προωθήσει την ποιότητα στην επιστήμη σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Νομίζω ότι έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος και χώρες, όπως η Ελλάδα, μπορούν να ωφεληθούν γιατί υπάρχουν Έλληνες επιστήμονες σε διάφορα μέρη του κόσμου και γίνεται προσπάθεια να επαναπατριστούν. Η Ευρώπη θα πρέπει να καταστεί μια μεγάλη επιστημονική κοινότητα, ιδιαίτερα ανταγωνιστική.»
Θα ήθελα και ένα σχόλιό σας για τον ιό της νέας γρίπης
«Μια πανδημία μπορεί να έρθει με οποιοδήποτε ιό. Στην αρχή της γρίπης των χοίρων, ας μην ξεχνάμε τη γρίπη των πτηνών που είχαμε παλιότερα, είναι όπως στο χρηματιστήριο, δεν είσαι σε θέση να ξέρεις τι θα γίνει. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να προετοιμαστούμε για το ενδεχόμενο μιας πανδημίας και αν έρθει, καμία προετοιμασία δε θα είναι 100% αποτελεσματική αλλά αν δεν έρθει θα υπάρξουν πολλοί που θα πουν ότι σπαταλήσαμε χρήματα για μια πανδημία που δεν ήρθε ποτέ.»
Πιστεύετε, λοιπόν, ότι ο κόσμος δεν πρέπει να πανικοβάλλεται
«Θα πρέπει να σκέφτεται περισσότερο τι πρέπει να κάνει. Τα τελευταία 50 χρόνια είχαμε τρομερές εξελίξεις στο χώρο της υγείας, ο κόσμος ξέχασε τι έκαναν οι γονείς και παππούδες του, να πλένουν τα χέρια, να προσέχουν τι αγγίζουν, βασικούς κανόνες υγιεινής. Κατά τη γνώμη μου, το πιο δύσκολο να αλλάξει είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά, έχουμε γίνει πολλοί τεμπέληδες και δεν ασχολούμαστε με την προσωπική μας υγιεινή.»
Αυτοανοσία
Οι Διαλέξεις Ωνάση ολοκληρώνονται σήμερα με κεντρικό ομιλητή τον καθηγητή στην Καλιφόρνια, Αργύρη Θεοφιλόπουλο, ο οποίος θα μιλήσει για τις αυτοάνοσες παθήσεις και ιδιαίτερα το λύκο, μια πάθηση που προσβάλει κυρίως τις γυναίκες και δεν είναι πολύ γνωστή στο ευρύ κοινό.
Όπως ο ίδιος εξηγεί στην «Π», παλαιότερα δεν υπήρχαν καλές μέθοδοι διάγνωσης και υπήρχαν σύνδρομα που ήταν μεταξύ λύκου και παρόμοιων παθήσεων κι έτσι πολλές φορές οι γιατροί δεν έκαναν τη διάγνωση. Τώρα υπάρχουν κριτήρια για να γίνει η διάγνωση και στις ΗΠΑ θεωρείται ότι 1,5 εκ άνθρωποι έχουν την αρρώστια η συχνότητα είναι 2 άνθρωποι σε 2.000.
Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι πάνω από 50 και συνήθως είτε προσβάλουν ένα είτε πολλά όργανα και για αυτό διαιρούνται σε δύο κατηγορίες. Ο λύκος είναι μια αρρώστια που προσβάλει σχεδόν όλα τα όργανα του σώματος, άλλες, όπως η υπατίτιδα, τύπος 1 διαβήτης, προσβάλουν ένα συγκεκριμένο όργανο. Για τις παθήσεις αυτές δεν υπάρχει ειδική θεραπεία ακόμα διότι υπάρχουν πολλά περίπλοκα συμπτώματα και τα κύτταρα που καταστρέφουν τους ιστούς του ατόμου δεν είναι ένας τύπος αλλά πολλά είδη λεμφοκυττάρων κι επομένως δεν υπάρχει ένα ειδικό φάρμακο αλλά πολλά που καταστέλλουν το ανοσολογικό σύστημα και έτσι τα συμπτώματα είναι ελεγχόμενα και οι άνθρωποι δεν έχουν τις σοβαρές επιπτώσεις που είχαν και μπορούν να ζήσουν κανονικά για πολλά χρόνια.
Διαλέξεις Ωνάση
Το Κοινωφελές Ίδρυμα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) διοργανώνουν σε ετήσια βάση κύκλους σεμιναριακών διαλέξεων υψηλού επιστημονικού επιπέδου διάρκειας μίας εβδομάδας έκαστος. Βασικός στόχος των Διαλέξεων Ωνάση είναι η περαιτέρω εκπαίδευση και προώθηση νέων, ταλαντούχων Ελλήνων και άλλων Διεθνών επιστημόνων, μεταπτυχιακών και τελειόφοιτων φοιτητών από το χώρο των Θετικών επιστημών. Οι διαλέξεις δίνονται στην Αγγλική γλώσσα από διεθνώς εξέχουσες επιστημονικές προσωπικότητες και συνοδεύονται από διαλέξεις διακεκριμένων Ελλήνων επιστημόνων του αντίστοιχου κλάδου. Προβλέπονται έως τρεις κύκλοι διαλέξεων ανά έτος, οι οποίοι καλύπτουν θέματα που βρίσκονται στην αιχμή της διεθνούς επιστήμης και έρευνας στις περιοχές της Φυσικής Χημείας, Βιολογίας, Μαθηματικών και Επιστήμης Υπολογιστών.
Οι διαλέξεις διεξάγονται στις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο της Κρήτης τον μήνα Ιούλιο. Στους έως 50 Έλληνες φοιτητές και έως 30 φοιτητές από άλλες χώρες (μεταπτυχιακούς και τελειόφοιτους), που έχουν επιλεγεί με βάση τις ακαδημαϊκές τους επιδόσεις, παρέχεται οικονομική ενίσχυση από το Κοινωφελές Ίδρυμα Ωνάση για την κάλυψη των εξόδων μετακίνησης και παραμονής τους.

