Του Κώστα Μπογδανίδη
Οδυνηρές είναι για μια ακόμη χρονιά οι διαπιστώσεις του Συνηγόρου του Πολίτη για το επίπεδο της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα. Στην Ετήσια Έκθεση της Ανεξάρτητης Αρχής για το έτος 2008 αναφέρονται εκατοντάδες περιπτώσεις ταλαιπωρίας των πολιτών ενώ όπως αποδείχθηκε οι περισσότερες πλέον καταγγελίες ήταν βάσιμες! Στην πρώτη γραμμή των καταγγελιών ήταν και η Κρήτη η οποία συμμετείχε κατά 8% στις αναφορές που έγιναν στον ΣτΠ.
Τα περισσότερα προβλήματα κατά εντοπίσθηκαν:
Στους δήμους (18,13%)
Στη Διεύθυνση Αλλοδαπών & Μετανάστευσης της Περιφέρειας Αττικής (13,5%)
Στους φορείς κύριας ασφάλισης (ΙΚΑ 5,27%, ΟΑΕΕ 4,06%)
Σε ΝΠΙΔ και ΔΕΚΟ που εποπτεύονται από την Αρχή (ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ, ΟΠΕΚΕΠΕ -10,45%)
Στις νομαρχίες (7,74%)
Στο Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών (4,66%)
Στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (4,53%)
Ο ΣτΠ δέχτηκε συνολικά 10.954 νέες αναφορές πολιτών, παρουσιάζοντας αύξηση 3,23% συγκριτικά με την προηγούμενη χρονιά. Το ποσοστό των υποθέσεων που τέθηκαν στο αρχείο λόγω αναρμοδιότητας είναι 25,8%, το μικρότερο των τελευταίων 9 χρόνων λειτουργίας του Συνηγόρου του Πολίτη (μείωση 1,7% συγκριτικά με τον προηγούμενο χρόνο).
«Η μειωτική αυτή τάση υποδηλώνει ότι σταδιακά οι πολίτες είναι περισσότερο ενήμεροι για τον ρόλο και τις αρμοδιότητες της Αρχής» τόνισε ο κ.Καμίνης και επεσήμανε ότι από τις βάσιμες αναφορές ποσοστό 75,54% επιλύθηκε υπέρ του πολίτη. Δεν επιλύθηκε, παρά τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες τις Αρχής (δεν έγιναν αποδεκτές οι προτάσεις της) το πρόβλημα που έθεταν 299 υποθέσεις (το 9,04% των βάσιμων αναφορών). Επίσης 258 υποθέσεις (το 7,8% των υποθέσεων) δεν κατέστη δυνατό να επιλυθούν παρά τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες της Αρχής, εξαιτίας κενών στη νομοθεσία και οργανωτικών αδυναμιών ή δυσλειτουργιών της δημόσιας διοίκησης.
Είναι ωστόσο θετικό το γεγονός ότι τόσο οι δήμοι, κοινότητες καθώς και οι Διευθύνσεις Αλλοδαπών και Μετανάστευσης της Περιφέρειας Αττικής παρουσιάζουν αξιοσημείωτα ποσοστά επίλυσης των υποθέσεων για τις οποίες διαμεσολαβεί ο Συνήγορος του Πολίτη, δηλαδή 85,4% και 94,68% αντίστοιχα.
Ανησυχητικές είναι οι διαπιστώσεις για το Περιβάλλον, Πολεοδομία κ.λπ. όπου επισημαίνεται αποσπασματικότητα στη δράση της δημόσιας διοίκησης και χαλαρότητα στον έλεγχο εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Πρόληψη της καταστροφής του περιβάλλοντος : Απουσιάζουν σαφείς κανόνες – οι εμπλεκόμενες υπηρεσίες δεν συντονίζουν τη δράση και τον σχεδιασμό τους (π.χ. πρόληψη των πυρκαγιών, θέμα για το οποίο ο ΣτΠ προέβη σε αυτεπάγγελτη έρευνα).
Ανεπαρκής στελέχωση και χρηματοδότηση των υπηρεσιών που καλούνται να προστατεύσουν το φυσικό περιβάλλον (λ.χ. δασοφύλακες σε εθνικούς δρυμούς) ή την πολιτιστική κληρονομιά (αρχαιολογικές υπηρεσίες).
Το Κράτος δηλώνει αδυναμία να ασκήσει στην πράξη κάποιες αρμοδιότητες. Παράδειγμα : η πρόβλεψη για τη λειτουργία σταθμών μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από τις Περιφέρειες της χώρας. Η διοικητική αδράνεια κατʼ αποτέλεσμα διευκολύνει την επικράτηση ενός μοντέλου αλόγιστης κι ανεξέλεγκτης οικονομικής ανάπτυξης, σε βάρος της αειφόρου προστασίας του περιβάλλοντος.
Σύνηθες παράδειγμα από τον Συνήγορο του Πολίτη : Δεν κατεδαφίζονται τα αυθαίρετα κτίσματα, θέμα για το οποίο ο ΣτΠ επιμένει ότι οι Περιφέρεις της χώρας πρέπει να διασφαλίσουν πιστώσεις για κατεδαφίσεις στους κοινόχρηστους χώρους (αιγιαλός κλπ.). κοινωνική ασφάλιση, υγεία, πρόνοια .
Σε κάποιες περιπτώσεις διαπιστώνεται ότι υποχωρεί το κριτήριο της ιατρικής αναγκαιότητας υπέρ της δημοσιονομικής διαχείρισης της περίθαλψης. Π.χ. στην προσπάθειά τους να ελέγξουν τις δαπάνες, τα ασφαλιστικά ταμεία καθορίζουν το κόστος των θεραπειών, για τις οποίες αποδίδεται η δαπάνη, βάσει μη επιστημονικών κριτηρίων ή ορίζουν ένα εφάπαξ ποσό ως αποδοτέα δαπάνη, ανεξαρτήτως αυτής που είναι ιατρικώς αναγκαία..
Κοινωνική ασφάλιση : Οι περισσότερες υποθέσεις του ΣτΠ. Διοικητική ανεπάρκεια και κατακερματισμός της νομοθεσίας.
Π.χ. α) διαδικασία για την αναγνώριση του χρόνου ασφάλισης όταν ο ασφαλισμένος χάνει το ασφαλιστικό του βιβλιάριο, β) διαδικασία χαρακτηρισμού ενός ατυχήματος ως εργατικού.
Η αυξητική τάση του εργατικού δυναμικού δημιουργεί επιπλέον ανάγκες για παθητικά μέτρα (επιδόματα ανεργίας), ώστε να μετριαστούν οι επιπτώσεις της ανεργίας.
Λόγω της αύξησης των ευέλικτων μορφών απασχόλησης (μερική απασχόληση, συμβάσεις ορισμένου χρόνου) πρέπει να διασφαλιστούν τα στοιχειώδη δικαιώματα των εργαζομένων .
Κοινωνική πρόνοια: οι υποθέσεις που χειρίζεται ο ΣτΠ είναι σημαντικά λιγότερες από αυτές που αφορούν την κοινωνική ασφάλιση και την υγεία, εξαιτίας της ελλιπούς ενημέρωσης των δικαιούχων. Λόγω κοινωνικού αποκλεισμού, οι ενδιαφερόμενοι δεν έχουν την απαιτούμενη ενημέρωση ή δεν προβαίνουν σε ατομικές ή συλλογικές διεκδικήσεις. Οι υποθέσεις που χειρίστηκε ο ΣτΠ θίγουν πάντως σύνθετα ζητήματα και αναδεικνύουν τις ανεπάρκειες του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας, τόσο ως προς τη θεσμική του διαμόρφωση όσο και ως προς τη διοικητική του οργάνωση.
Δικαιώματα του παιδιού
Στο πεδίο της προστασίας των δικαιωμάτων του Παιδιού, ο Συνήγορος του Πολίτη ως Συνήγορος του Παιδιού ασχολήθηκε, μεταξύ άλλων, και με το θέμα της επιβολής κυρώσεων λόγω διαγωγής σε μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Ενδεικτικές είναι οι αναφορές από γονείς μαθητών, στους οποίους επιβλήθηκε η κύρωση της αλλαγής σχολικού περιβάλλοντος για συμπεριφορές που προσέβαλαν το εκπαιδευτικό προσωπικό. Ο Συνήγορος του Πολίτη υποστήριξε ότι θα έπρεπε να είχε τηρηθεί η υποχρέωση νομότυπης κλήσης σε ακρόαση τόσο των μαθητών όσο και των κηδεμόνων τους.
Ισότητα των φύλων στην εργασία
Τα θέματα αυτά αποτελούν από το Μάιο του 2008 νέα αρμοδιότητα του ΣτΠ. ʽΌπως ισχύει και για τα δικαιώματα του παιδιού, η αρμοδιότητα του ΣτΠ εκτείνεται και στον ιδιωτικό τομέα.
- Ήδη από το τέλος του 2008 διαφάνηκε ότι τα δικαιώματα που συνδέονται με την προστασία της μητρότητας πλήττονται ιδιαίτερα από την οικονομική κρίση, καθιστώντας ευάλωτη τη θέση και την παραμονή της γυναίκας στην αγορά εργασίας του ιδιωτικού τομέα. Π.χ. ο ΣτΠ δέχτηκε σημαντικό αριθμό καταγγελιών για απολύσεις εγκύων εργαζομένων. Απολύσεις που σημειώθηκαν είτε στο πλαίσιο περιορισμού της δραστηριότητας μίας επιχείρησης είτε λόγω προβλημάτων στη συμπεριφορά της εργαζόμενης. Οι τελευταίες συχνά υποκρύπτουν αντίδραση στο γεγονός της εγκυμοσύνης ή στις άδειες μητρότητας. Στις περιπτώσεις αυτές, η διαμεσολάβηση του Συνηγόρου του Πολίτη για ανάκληση της απόλυσης συχνά προσκρούει στην αδυναμία να διαπιστωθεί με ασφάλεια ότι υπήρξε σπουδαίος λόγος για την απόλυση, γεγονός που κρίνεται κατά περίπτωση από τα δικαστήρια.
Δικαιώματα του ανθρώπου
Το έτος 2008 σημαδεύτηκε από σειρά γεγονότων κρίσιμων για τα δικαιώματα του ανθρώπου, όπως λ.χ. οι μαζικές εισροές αλλοδαπών «χωρίς χαρτιά», η ειρηνική διαμαρτυρία των κρατουμένων στα σωφρονιστικά καταστήματα, αλλά και η αντιπαράθεση γύρω από την κοινοτική υποχρέωση της χώρας να αναγνωρίζει πτυχία και εργασιακά δικαιώματα.
Μια πρώτη απόπειρα οριζόντιας καταγραφής
της κακοδιοίκησης
Στην Ετήσια Έκθεση του 2008 ο Συνήγορος του Πολίτη επιχειρεί να εντοπίσει πρακτικές κακοδιοίκησης:
Α) Η διοίκηση μετακυλίει δικά της λάθη και δικές της παραλείψεις στους πολίτες
Παραδείγματα:
1) Η διοίκηση με τις παλινωδίες και τις παραλείψεις της προκάλεσε σημαντικές ζημιές σε επιχειρήσεις που ανταποκρίθηκαν σε κίνητρα ενίσχυσης των επενδύσεων.
2) Όταν μπορεί να επιλέξει μεταξύ περισσοτέρων λύσεων, η διοίκηση συχνά αδιαφορεί για τις δυσμενείς επιπτώσεις που η επιλογή της μπορεί να συνεπάγεται για τους πολίτες. Π.χ. οι Δ.Ο.Υ. σπανίως κάνουν χρήση της δυνατότητας να προσδιορίσουν προσωρινά την αξία κληρονομούμενου ακινήτου σε περιοχές όπου δεν ισχύει το αντικειμενικό ή το μικτό σύστημα προσδιορισμού της αξίας. Συνήθως, ελέγχουν την ακρίβεια της δήλωσης του φορολογούμενου όταν πλησιάζει η συμπλήρωση της δεκαετούς παραγραφής. Τότε επιβάλλουν πρόστιμα και πρόσθετους φόρους, των οποίων το ύψος είναι πολλαπλάσιο (200% έως 300%) των φόρων που τεκμαίρεται ότι οι φορολογούμενοι προσπάθησαν να αποφύγουν.
3) Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, η διοίκηση χρησιμοποιεί αυθαίρετα κριτήρια, παραβιάζοντας την αρχή της ισότητας.
Β) Στοιχεία για τον εντοπισμό του οφειλέτη.
- Δημόσιες υπηρεσίες δεν αναγνωρίζουν αποφάσεις άλλων διοικητικών οργάνων.
Δημόσιος Οργανισμός που αρνείται να καταβάλει την αποζημίωση που του επεβλήθη από την αρμόδια επιτροπή υπέρ πολίτη στον οποίο καθυστέρησε να απαντήσει.
Γ) Ακόμη και όταν ακυρώνονται αποφάσεις της από τα δικαστήρια, η Διοίκηση δεν συμμορφώνεται.
Δήμος, του οποίου η απόφαση να επιβάλει ειδικό πολιτιστικό τέλος ακυρώθηκε από την Περιφέρεια καθώς δεν είχε ανταποδοτικό χαρακτήρα (όπως επιβάλλει η
νομοθεσία). Ο Δήμος όχι μόνο δεν συμμορφώθηκε, αλλά εισέπραττε το τέλος για τρία χρόνια, έως ότου να εκδικαστεί η προσφυγή του στο ΣτΕ. Ακόμη και σήμερα αρνείται να συμμορφωθεί στην απορριπτική απόφαση του ΣτΕ επιστρέφοντας τα τέλη που εισέπραξε.
Δ) Η ελληνική διοίκηση φαίνεται να αγνοεί την ευρωπαϊκή πραγματικότητα
Για την πρόσληψη αλλοδαπής, με ιθαγένεια κράτους - μέλους της ΕΕ, απαιτείται εντοπιότητα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι είναι εγγεγραμμένη σε οικογενειακή μερίδα του οικείου δήμου ούτε ότι κατοικεί πάνω από δεκαετία στον ίδιο δήμο.

