Της Λίλιαν Δαφερμάκη
Προτεινόμενο για… κατεδάφιση είναι από την μελέτη ανάπλασης της παλιάς πόλης, το μοναδικό δείγμα της ιστορικής σχολικής αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του ʼ30 στο Ηράκλειο, το κτήριο της Εμπορικής σχολής όπου στεγάζεται το 6ο γυμνάσιο. Το ίδιο κτήριο, το οποίο σήμερα, η Νομαρχία προσπαθεί να διατηρήσει ολοκληρώνοντας και υλοποιώντας την μελέτη αποκατάστασης της στατικής του επάρκειας, η μελέτη της παλιάς πόλης ζητά να ισοπεδωθεί, και να μεταφερθεί κάτω από τα ενετικά τείχη και την τάφρο! Στο όλο θέμα παρεμβαίνει δυναμικά ο σύλλογος Αρχιτεκτόνων, που ζητά από το δήμο Ηρακλείου το σπουδαίο αυτό κτήριο της παλιάς Εμπορικής να κηρυχθεί διατηρητέο.
Η δημοσιοποίηση της μελέτης της παλιάς πόλης, σε σχέση με την κατεδάφιση του κτηρίου του 6ου γυμνασίου, έχει ήδη πυροδοτήσει έντονες αντιδράσεις οι οποίες μέσα στο επόμενο διάστημα, αναμένεται να πάρουν τη μορφή χιονοστιβάδας, αφού, η πρόταση αυτή, σε πολλά επίπεδα κρίνεται αδικαιολόγητη. Τόσο σε σχέση με την ιστορικότητα ενός τόσο σπουδαίου χώρου, που αποτελεί μοναδικό αρχιτεκτονικό δείγμα, μιας σπουδαίας ιστορικής περιόδου, αλλά και σε σχέση με την λειτουργικότητα του, αφού στο συγκεκριμένο σχολικό συγκρότημα στεγάζονται δεκάδες μαθητές, οι οποίοι δεν είναι δυνατόν να βρεθούν ξαφνικά χωρίς σχολική στέγη, με δεδομένο το ανυπέρβλητο πρόβλημα των κατάλληλων χώρων που μπορούν να στεγάσουν την δημόσια εκπαίδευση.
Το όλο θέμα έχει απασχολήσει το σύλλογο Αρχιτεκτόνων, που έχει αποφασίσει με κάθε τρόπο να διασφαλίσει τη σωτηρία του σπουδαίου αυτού σχολικού συγκροτήματος, το οποίο υποστηρίζει ότι πρέπει να κηρυχθεί διατηρητέο. Η πρόεδρος του συλλόγου Πόπη Παπαντωνίου απαντώντας σε σχετική ερώτηση για το επίμαχο θέμα, μας εξηγεί ότι υπάρχει μια πλειάδα λόγων που επιβάλλουν τη σωτηρία του κτηρίου το οποίο μεταξύ άλλων είναι και μοναδικό στο είδος του, με την έννοια ότι μόνο αυτό σώζεται από την θρυλική σχολική αρχιτεκτονική της δεκαετίας του ʼ30 που κατασκευάστηκε και σώζεται στο Ηράκλειο. Όπως εξηγεί, την συγκεκριμένη χρονική περίοδο, έγινε μια συγκροτημένη προσπάθεια, από την πλευρά του Ελληνικού κράτους, για να κατασκευαστούν οι πρώτες δημόσιες σχολικές υποδομές, που ειδικά στην πόλη μας, ήταν ελλειμματικές. Την ευθύνη αυτή, την ανέλαβε η αρχιτεκτονική υπηρεσία του υπουργείου παιδείας, που ιδρύθηκε για το σκοπό αυτό, την οποία στελέχωσαν κορυφαίοι και υποδειγματικοί για τη δουλειά τους αρχιτέκτονες, Όλα αυτά γίνονται στη δεύτερη Κυβέρνηση του Βενιζέλου, με υπουργό Παιδείας το Γεώργιο Παπανδρέου. Στο συγκεκριμένο κτήριο, - το οποίο είναι και το μοναδικό στο είδος του- διαπιστώνει κανείς ότι επικρατούν τα βασικά πρότυπα του μοντέρνου αρχιτεκτονικού κινήματος, και η κατασκευή του στηρίζεται σε φτηνά οικοδομικά υλικά, όπως η πέτρα και το οπλισμένο σκυρόδεμα, -αλλά σε καμία περίπτωση ευτελή-, και έτσι επιτυγχάνεται να διατηρηθεί χαμηλά το κόστος κατασκευής του.
Σύμφωνα με την πρόεδρο του συλλόγου Αρχιτεκτόνων, το σχολικό κτήριο της παλιάς Εμπορικής, που εκφράζει μια από τις σημαντικότερες εποχές της νεότερης αρχιτεκτονικής, σε σχέση με τη λειτουργικότητα των χώρων του, την αναίρεση του μνημειακού ύφους, τη λιτότητα, τη μορφολογία του….Ωστόσο η ίδια εξηγεί ότι αυτό που θα πρέπει να γίνει από όλους αντιληπτό είναι ότι αυτό το κτήριο θα πρέπει να σωθεί όχι απλά για την αδιαπραγμάτευτα μοναδική και τεράστια αρχιτεκτονική του αξία, αλλά και για ιστορικούς καθαρά λόγους. Είναι ζήτημα κορυφαίας σημασίας να αντιληφθούμε ότι θα πρέπει να διατηρούνται διαχρονικά κάποια χαρακτηριστικά κτήρια διαφορετικών χρονικών περιόδων, έτσι ώστε η πόλη μέσα στην πάροδο των χρόνων να σώζει όλα τα στάδια εξέλιξης της, και οι κάτοικοι της να μπορούν να αντιλαμβάνονται τη διαδρομή αυτή. Σε αντίθετη περίπτωση η ιστορική πορεία εξέλιξης της πόλης μέσα στο χρόνο, όπως αυτή καταγράφεται μέσα από τις κτηριακές υποδομές, θα χάνεται και θα δημιουργείται η αίσθηση στους κατοίκους ότι προέρχονται από ένα ιστορικό κενό…. Επίσης σημαντική είναι επίσης και μια άλλη παράμετρος, που αφορά στο γεγονός ότι ειδικά το κτήριο της παλαιάς Εμπορικής είναι ένα από αυτά, με τα οποία έχει δεθεί συναισθηματικά σχεδόν ολόκληρη η πόλη, αφού έχουν αποφοιτήσει από εκεί, πολλές γενιές Ηρακλειωτών….
Το χρονικό κατασκευής της παλιάς Εμπορικής
Μέσα από μια δαιδαλώδη διαδρομή, που ξεκίνησε το 1930, και έφτασε μέχρι και το 1960, κατασκευάστηκε το κτήριο της παλιάς Εμπορικής, το οποίο για να ολοκληρωθεί, χρειάστηκε μεταξύ άλλων να αναζητηθούν πόροι από λαχειοφόρες αγορές, έσοδα θεατρικών παραστάσεων, αναγκαστικές εισφορές μαθητών….. Πρόκειται για ένα πραγματικό μαραθώνιο, που περιγράφεται ιδιαίτερα γλαφυρά, από την αλληλογραφία του σχολείου εκείνη την εποχή. Από αυτήν προκύπτει, ότι άρχισε η κατασκευή του κτηρίου, αλλά « δυστυχώς λόγω της θέσης του σχολείου καταναλώθηκαν τα διαθέσιμα του σχολικού ταμείου, μόνο για τη θεμελίωση, ολόκληρου του κτηρίου, και του ισογείου του ανατολικού συγκροτήματος». Σε μια διαδρομή 30 χρόνων, η κατασκευή του κτηρίου περνά κυριολεκτικά από σαράντα κύματα, αφού στη διάρκεια της περιόδου εκείνης, αναπτύσσονται μια σειρά από πρωτοβουλίες για να συγκεντρωθούν χρήματα για την ολοκλήρωση της κατασκευής του σχολείου. Μοναδική εξαίρεση των προσπαθειών ανέγερσης του σχολείου αποτελεί η δύσκολη χρονική περίοδος του 1940-1949 που είχε σημειωθεί ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και η χώρα δοκιμαζόταν σκληρά. Για να βρεθούν χρήματα, ολοκλήρωσης του σχολείου, έγιναν προσπάθειες να χαρακτηριστεί η σχολή πολεμοπαθής, υπήρξαν αναγκαστικές εισφορές μαθητών, έγιναν κάποιες εργασίες με τη βοήθεια του εργολάβου που κατασκεύαζε τα κρηπιδώματα στο λιμάνι, πραγματοποιήθηκαν λαχειοφόρες αγορές, ενώ διοργανώθηκε για το σκοπό αυτό και μια θεατρική μαθητική παράσταση «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» τα έσοδα της οποίας διατέθηκαν για την ολοκλήρωση της κατασκευής της παλιάς Εμπορικής. Το σχολείο ολοκληρώνεται το 1960, και το 1961 χωρίζεται σε οικονομικό γυμνάσιο και εμπορική σχολή. Το 1977-1980 λειτουργεί ως μικτό λύκειο οικονομικής κατεύθυνσης, και από το 1980 ως σήμερα στεγάζει το 6ο Γυμνάσιο.

