Της Σοφίας Τσεντελιέρου
Η ιστορία της Ελλάδας τα δύσκολα χρόνια από το 1935 μέχρι και το 1960 αποτυπώθηκε από τη Βούλα Παπαϊωάννου με τη φωτογράφιση όχι τον ίδιων των γεγονότων, αλλά των συνεπειών τους στους ανθρώπους. Τα σημαντικά αυτά ντοκουμέντα βρίσκονται στο Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη και ένα μέρος τους εκτίθεται από την περασμένη Παρασκευή στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου.
Η έκθεση «Η φωτογράφος Βούλα Παπαϊωάννου1898-1990 από το Φωτογραφικό Αρχείο του Μουσείου Μπενάκη», με την οποία ξεκινά συνεργασία του Δήμου Ηρακλείου με το Μουσείο Μπενάκη, θα διαρκέσει ένα μήνα και έχει στηθεί έτσι ώστε ο επισκέπτης νʼ ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδρομή για να μπορέσει να παρακολουθήσει τη ροή των γεγονότων, όπως τα αφηγείται η Βούλα Παπαϊωάννου.
Τα εγκαίνια έγιναν την Παρασκευή, με ομιλήτρια την επιμελήτρια του Φωτογραφικού Αρχείου του Μουσείου Μπενάκη κυρία Φανή Κωνσταντίνου, η οποία μαζί με την Όλγα Χαρδαλιά επιμελήθηκαν την έκθεση στο Ηράκλειο. Χαιρετισμούς απηύθυναν ο αντιδήμαρχος Μανόλης Αλεξάκης και η εικαστικός Μαρία Χουλάκη, η οποία είναι υπεύθυνη για το συντονισμό της έκθεσης. Το χαιρετισμό του Δημάρχου Γιάννη Κουράκη διάβασε ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Δημήτρης Καρατζάνης.
Η έκθεση
Στην έκθεση παρουσιάζονται εκατόν είκοσι τέσσερα θέματα, μέσα απʼ τα οποία ο θεατής παρακολουθεί την πορεία της ιστορίας της Ελλάδας από το 1935 έως το 1960. Επίσης, στο χώρο της έκθεσης προβάλλεται η εκπομπή Παρασκήνιο με τίτλο «Η Ελλάδα μέσα από το φακό της Βούλας Παπαϊωάννου», με τη μοναδική συνέντευξη της φωτογράφου.
Η μια εκ των δύο επιμελητριών της έκθεσης Όλγα Χαρδαλιά σε δηλώσεις της πριν την έναρξη της έκθεσης, τόνισε ότι η επιλογή των εκατόν είκοσι τεσσάρων θεμάτων που παρουσιάζονται έγινε με φωτογραφικά και ιστορικά κριτήρια. Αναλυτικά, είπε «Η έκθεση είναι χωρισμένη σε έξι ενότητες. Από το 1935-1940 είναι η πρώτη ενότητα που δείχνουμε τα πρώτα βήματα της φωτογράφου και περιλαμβάνονται φωτογραφίες με μουσειακά αντικείμενα, από τα νησιά της Μυκόνου και της Σαντορίνης και των λουτροπόλεων όπου στην Αιδηψό βρισκόταν όταν ξέσπασε ο πόλεμος. Η δεύτερη ενότητα ξεκινά από το 1940-41 και δείχνει την προετοιμασία της πόλης με τα σακιά στα τζάμια των κτηρίων, τους μικροπωλητές, διάφορες σατιρικές θεατρικές παραστάσεις σε αφίσες και όλη την αλλαγή που γίνεται στην πόλη με το ξέσπασμα του πολέμου. Το συγκλονιστικό κομμάτι της είναι η τρίτη ενότητα που περιλαμβάνει τις φωτογραφίες της περιόδου ʼ41-ʼ42 την Πείνα. Παρά τις απαγορεύσεις μπαίνει μέσα στα νοσοκομεία και φωτογραφίζει τα παιδιά και τους ενηλίκους που η ασιτία τους έχει οδηγήσει στα πρόθυρα του θανάτου. Αυτές τις φωτογραφίες στη συνέχεια μέσω της φίλης της Αιμιλίας Λυκουρέζου τις διοχετεύει στο εξωτερικό. Ήταν πολύ σημαντική αυτή η κίνησή της και έτσι μέσω του Ερυθρού Σταυρού ήρθε η πρώτη βοήθεια στην Ελλάδα και στη συνέχεια συνεχίζει να καταγράφει τη διανομή στα κέντρα γάλακτος μέχρι που φιλοτεχνεί το Μαύρο Λεύκωμα, ένα πολύ σημαντικό έργο που ο θεατής μπορεί να δει στην έκθεση κάποιες σελίδες όπως τις έχει φτιάξει η ίδια και να το καταθέσει στην ιστορία και στη μνήμη αυτής της εποχής που συγκλόνισε την Ελλάδα».
Συνεχίζοντας η κυρία Χαρδαλιά είπε ότι στην επόμενη ενότητα βλέπουμε την Κατοχή, την Απελευθέρωση και τα Δεκεμβριανά. «Η Βούλα Παπαϊωάννου ήταν ένας άνθρωπος που ενώ είχε τόσο δυνατή ματιά δεν βγαίνουν από τις φωτογραφίες της αυτή η ματιά μέσα από τους ανθρώπους γιατί είναι μια φωτογράφος ουμανιστικής φωτογραφίας, δεν μπλέκει σε αιματοχυσίες. Φωτογραφίζει τον απόηχο των γεγονότων και είναι σημαντικό που μπορείς να καταλάβεις τα γεγονότα μέσα από ένα βλέμμα ή μέσα από ένα κατεστραμμένο κτίριο. Έτσι φωτογραφίζει την απελευθέρωση στη συνέχεια, αλλά αποτραβιέται πολύ γρήγορα για να φωτογραφίσει τα κρατητήρια της ΜΕΡΛΙΝ που υπάρχου στους τοίχους γραμμένα κάποια σημειώματα των μελλοθάνατων που κρατούνταν. Ήταν πολύ σημαντική η καταγραφή της γιατί τα κρατητήρια και οι φυλακές κατεδαφίστηκαν το 1960. δεν κρατήθηκε ούτε ως μνημείο. Στη συνέχεια έχουμε την ανοικοδόμηση της χώρας το 1945-1950 που μέσω της UNRRA που είχε αναλάβει υπεύθυνη του φωτογραφικού τμήματος πηγαίνει σε όλη τη χώρα και καταγράφει όλη αυτή την προσπάθεια και βοήθεια στον αγροτικό τομέα, σε ρουχισμό και όλες τις παροχές που ήρθαν μέσω της UNRRA στην Ελλάδα».
Όσον αφορά στο τελευταίο κομμάτι, παρουσιάζεται μόνο ένα μικρό τμήμα του και αφορά σε φωτογραφίες της περιόδου 1950-1960 που είναι κυρίως τοπία. Η Βούλα Παπαϊωάννου φωτογραφίζει ως φωτογράφος της ΕΦΕΕ με κάποιες εξορμήσεις της τα νησιά και στη συνέχεια φτιάχνει δύο καταλόγους. «Μέσω αυτών γίνεται γνωστή πλέον στο εξωτερικό. Ήταν δική της πρωτοβουλία και ήταν σπάνιο για την εποχή ένας φωτογράφος να βγάλει δύο λευκώματα και να τα επιμεληθεί ο ίδιος» υπογράμμισε η κυρία Χαρδαλιά.

