Της Κατερίνας Μυλωνά

Το όνειρο του Γερμανού παλαιοντολόγου, Siegfried Ε. Kuss, να επιστρέψει η Παλαιοντολογική Συλλογή του στην Κρήτη, έγινε πραγματικότητα, δεκαπέντε χρόνια μετά το θάνατό του.

Τμήμα της συλλογής εκτίθεται από χθες στην περιοδική έκθεση του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης ενώ αργότερα, όταν λειτουργήσει πλήρως ο εκθεσιακός του χώρος, θα εκτεθούν στην πτέρυγα Γεωλογίας- Παλαιοντολογίας.

Η επιστροφή της συλλογής, που πραγματοποιήθηκε σε πανηγυρικό κλίμα χθες, σηματοδοτεί, κατʼ αρχάς, το γεγονός ότι στη χώρα μας, πλέον, η επιστημονική γνώση και οι υπάρχουσες υποδομές είναι εφάμιλλες των αντίστοιχων δυτικο- ευρωπαϊκών χωρών και υπάρχουν όλες οι αναγκαίες προϋποθέσεις για τη συντήρηση, στέγαση και ανάδειξη των συλλογών ώστε να δοθεί η ευκαιρία, τόσο στους κατοίκους του νησιού αλλά και στους επισκέπτες, να τις γνωρίσουν και θαυμάσουν από κοντά. Παράλληλα, αποδεικνύει την άριστη συνεργασία μεταξύ δύο επιστημονικών φορέων, του ΜΦΙΚ και του Κρατικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Καρλσρούης, από όπου επιστράφηκε η συλλογή.



Νέα σελίδα



Με την επιστροφή της συλλογής στην Κρήτη, γυρίζει μια νέα σελίδα για την επιστημονική κοινότητα του νησιού που θα έχει στο εξής στη διάθεσή της πλούσιο υλικό για μελέτη. Το παραπάνω τονίστηκε από τους ομιλητές της χθεσινής εκδήλωσης για την επιστροφή και επίσημη παράδοση της συλλογής. Ο διευθυντής του ΜΦΙΚ, καθηγητής Μωυσής Μυλωνάς, Διευθυντής των Γεωλογικών – Παλαιοντολογικών συλλογών του Μουσείου της Καρλσρούης , Καθ. Eberhard “Dino” Frey, αναφέρθηκαν στο ιστορικό της επιστροφής ενώ για το επιστημονικό και ανασκαφικό έργο του καθ. Kuss μίλησε ο παλαιοντολόγος του ΜΦΙΚ, Δρ. Γιώργος Ηλιόπουλος.

«Δε γίνεται συχνά επαναπατρισμός συλλογών στη χώρα μας και ειδικά αυτό είναι αρκετά σπάνιο στον επιστημονικό χώρο», τόνισε ο Μ. Μυλωνάς. Όπως σημείωσε, «εκτός από τις δικές μας ευθύνες για τη διατήρηση των συλλογών νομίζω ότι δημιουργεί ευθύνες και στο πανεπιστήμιο, ευρύτερα, και στην πολιτεία να στηρίξει αυτές τις προσπάθειες και να διατηρηθούν τα εκθέματα σε όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση και να μελετηθούν».

«Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή για την Κρήτη, την επιστήμη του νησιού, να επιστραφεί μια τέτοια συλλογή, στην οποία θα μπορέσουν οι επισκέπτες και άνθρωποι της Κρήτης να δουν αρκετά πράγματα από τον πλούτο που κρύβει η κρητική γη», υπογράμμισε ο Γ. Ηλιόπουλος. Στη συνέχεια, συμπλήρωσε πως «αυτά τα απολιθώματα είναι πολύ σημαντικά και θα έλεγα ότι μέσα από το μουσείο θα μπορέσουμε να δείξουμε στον κόσμο τον πλούτο και να μάθει την ιστορία του νησιού πολύ πριν έρθει ο άνθρωπος και κατοικήσει την Κρήτη». Ο κ. Ηλιόπουλος χαρακτήρισε πρωτοπορία τη συνεργασία μεταξύ των δύο επιστημονικών ινστιτούτων, «αναδεικνύεται ο σεβασμός μιας προηγμένης χώρας προς την πολιτιστική και φυσική κληρονομιά μιας άλλης», τόνισε.



Πλούσια συλλογή



Νάνοι ιπποπόταμοι και ελέφαντες, γιγάντια και νάνα ελάφια, καμηλοπαρδάλεις, ιππάρια, ρινόκεροι και κροκόδειλοι είναι μερικά από τα ζώα που έζησαν στην Κρήτη πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια. Τα περισσότερα στοιχεία για τη ζωή παλιότερων γεωλογικών εποχών στην Κρήτη και το νότιο Αιγαίο γενικότερα, η επιστημονική κοινότητα τα γνωρίζει από τις μελέτες και τις συλλογές απολιθωμάτων του αείμνηστου Γερμανού καθηγητή Παλαιοντολογίας, Siegfried Ε. Kuss.

Ο Kuss πραγματοποίησε πολλές ανασκαφές στην Κρήτη και σε άλλα νησιά του νοτίου Αιγαίου, κυρίως τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Οι έρευνες αυτές αφορούσαν σε απολιθώματα Μειοκαινικών και Πλειστοκαινικών θηλαστικών (15 εκ. χρ. – 10.000 χρόνια) από τις οποίες ανακαλύφθηκαν τρία νέα είδη για την επιστήμη.

Η εξερεύνηση αυτή του Kuss ανέδειξε τον παλαιοντολογικό πλούτο των περιοχών που δούλεψε και προσέφερε νέες και μοναδικές πληροφορίες και γνώσεις για την παλαιοπανίδα και τη γεωλογική εξέλιξή τους. Ακούραστος ερευνητής πεδίου καθώς ήταν, επισκέφτηκε δεκάδες τοποθεσίες και συνέλεξε χιλιάδες δείγματα απολιθωμάτων.

Ένα μεγάλο μέρος της συλλογής αυτής παρέμενε για χρόνια στις αποθήκες του Κρατικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Καρλσρούης, Γερμανίας, απʼ όπου με συντονισμένες προσπάθειες του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, πρόσφατα επέστρεψε μόνιμα στο χώρο που ανήκει.

Η συλλογή που επιστράφηκε αποτελείται από 8.200 δείγματα, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, απολιθωμένων οστών. Η συλλογή αυτή δημιουργήθηκε από τις πολύχρονες ερευνητικές δραστηριότητες του Kuss στην Κρήτη και σε άλλα νησιά του νοτίου Αιγαίου. Επίσης, στη συλλογή ανήκουν σημαντικός αριθμός δειγμάτων από νάνους ιπποπόταμους της Κύπρου, τους οποίους συνέλεξε ο καθ. Ν. Creutzburg το 1963, καθώς επίσης και αρκετά οστά του ιδιόμορφου μυρηκαστικού Myotragocerus από τη Μαγιόρκα (Βαλεαρίδες).

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα δείγματα Μειοκαινικής ηλικίας (12-10 εκατ. χρόνων) καθώς περιλαμβάνουν τα παλαιότερα χερσαία απολιθώματα της Κρήτης (καμηλοπαρδάλεις, ρινόκεροι, χελώνες κ.ά.). Το Πλειστοκαινικό υλικό (των τελευταίων 2 εκατ. χρόνων), που αποτελεί και την κύρια μάζα της συλλογής, αποτελείται κυρίως από ενδημικές μορφές ελαφιών της Κρήτης (όπως τα ελάφια Candiacervus ropalophorus, Candiacervus cretensis κ.ά.) αλλά και υλικό από την Κάσο, Κάρπαθο, Ρόδο και Κύθηρα. Επίσης έχει ενδημικούς μικρόσωμους ελέφαντες (Elephas creutzburgi) και νάνους ιπποπόταμους (Hipppopotamus creutzburgi) της Κρήτης, οστά από χελώνες και μια πληθώρα οστών πτηνών και μικρών θηλαστικών.

Εδώ θα πρέπει να επισημάνουμε ότι στο υλικό αυτό περιέχονται και τρία μοναδικά για την επιστήμη δείγματα. Είναι τα δείγματα – οι ολότυποι – από τα οποία προσδιορίστηκαν για πρώτη φορά ο ελέφαντας της Κρήτης, Elephas creutzburgi και δύο είδη ελαφιών από την Κάσο (Candiacervus cerigensis) και την Κάρπαθο (Candiacervus pigadiensis).