Δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατο του Γερμανού Παλαιοντολόγου, Siegfried Ε. Kuss, η παλαιοντολογική συλλογή του επιστρέφει στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης από το Μουσείο της Καρλσρούης.

Εκδήλωση για την επιστροφή και επίσημη παράδοση της συλλογής θα γίνει αύριο στις 6 το απόγευμα στον Εκθεσιακό Χώρο του ΜΦΙΚ στην Παραλιακή Λεωφόρο του Ηρακλείου.

Αναφορά στο ιστορικό της επιστροφής θα γίνει από το Διευθυντή του ΜΦΙΚ καθηγητή Μ. Μυλωνά και το Διευθυντή των Γεωλογικών – Παλαιοντολογικών συλλογών του Μουσείου της Καρλσρούης, Καθ. Eberhard “Dino” Frey, ενώ στο επιστημονικό και ανασκαφικό έργο του καθ. Kuss από τον παλαιοντολόγο του ΜΦΙΚ, Δρ. Γιώργο Ηλιόπουλο.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης θα εκτεθεί ένα μικρό μέρος της συλλογής.



Η συλλογή



Νάνοι ιπποπόταμοι και ελέφαντες, γιγάντια και νάνοι ελάφια, καμηλοπαρδάλεις, ιππάρια, ρινόκεροι και κροκόδειλοι είναι μερικά από τα ζώα που έζησαν στην Κρήτη πριν από πολλά εκατομμύρια χρόνια. Τα περισσότερα στοιχεία για τη ζωή παλιότερων γεωλογικών εποχών στην Κρήτη και το νότιο Αιγαίο γενικότερα, τα γνωρίζει η επιστημονική κοινότητα από τις μελέτες και τις συλλογές απολιθωμάτων του Γερμανού καθηγητή Παλαιοντολογίας Siegfried Ε. Kuss.

Ο Kuss πραγματοποίησε πολλές ανασκαφές στην Κρήτη και σε άλλα νησιά του νοτίου Αιγαίου, κυρίως τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Οι έρευνες αυτές αφορούσαν σε απολιθώματα Μειοκαινικών και Πλειστοκαινικών θηλαστικών (15 εκ. χρ. – 10.000 χρόνια) από τις οποίες ανακαλύφθηκαν τρία νέα είδη για την επιστήμη.

Η εξερεύνηση αυτή του Kuss ανέδειξε τον παλαιοντολογικό πλούτο των περιοχών που δούλεψε και προσέφερε νέες και μοναδικές πληροφορίες και γνώσεις για την παλαιοπανίδα και τη γεωλογική εξέλιξή τους. Ακούραστος ερευνητής πεδίου καθώς ήταν, επισκέφτηκε δεκάδες τοποθεσίες και συνέλεξε χιλιάδες δείγματα απολιθωμάτων.

Ένα μεγάλο μέρος της συλλογής αυτής παρέμενε για χρόνια στις αποθήκες του Κρατικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Καρλσρούης, Γερμανίας, απʼ όπου με συντονισμένες προσπάθειες του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, πρόσφατα επέστρεψε μόνιμα στο χώρο που ανήκει.



Το ιστορικό



O Kuss ήρθε για πρώτη φορά στην Κρήτη το 1963, πιθανότατα συνεχίζοντας το έργο που είχε ξεκινήσει ο καθηγητής Nickolas Creutzburg μερικά χρόνια πριν. Μαζί με τον πρώτο του διδακτορικό φοιτητή τον κ. Jans Franzen και κατοίκους του νησίου, όπως τον κ. Χαράλαμπο Τσικαλά από τις Σίσες Μυλοποτάμου, ξεκίνησαν ανασκαφές στη θέση Καλό Χωράφι κοντά στις Σίσες. Η θέση αποδείχτηκε εξαιρετικά πλούσια και έδωσε άφθονο υλικό από ελάφια και ελέφαντες. Ανάμεσα στα απολιθώματα που συνέλεξε στο Καλό Χωράφι βρήκε ότι υπήρχε ένα νέο είδος, ο Elephas creutzburgi. Ο κ. Τσικαλάς, εκτός από επιστήθιος φίλος του Kuss (από τον οποίο έμαθε και Ελληνικά), έγινε ο συνεργάτης και συνοδός του σε όλες τις εξορμήσεις και ανασκαφές του στο νησί.

Στα χρόνια που ακολούθησαν από το 1963 μέχρι και το 1978 ο Kuss επισκεπτόταν ανελλιπώς κάθε χρόνο το νησί, με εξαίρεση το 1971 και 1972, όπου περνούσε αρκετό διάστημα του καλοκαιριού. Τα πρώτα χρόνια συνέχισε τις ανασκαφές στο Καλό Χωράφι αλλά ταυτόχρονα εξερεύνησε και διάφορες άλλες περιοχές του νησιού (Σταυρός, Σκαλέτα, Καθαρό, Κάτω Ζάκρος, Παναγιά, Γρίδα Αυλάκι, Κουμπές, Άγιος Αντώνιος). Παράλληλα, πραγματοποίησε και ταξίδια σε νησιά του νότιου Αιγαίου, όπως τα Κύθηρα από όπου και συνέλεξε αρκετό υλικό. Από το 1967 ξεκίνησε εκτεταμένες ανασκαφές σε 8 σπήλαια που εντόπισε στο ακρωτήριο Μαύρο Μουρί (Ρέθυμνο) και συνέλλεξε πλήθος απολιθωμένων οστών ελαφιών, αλλά και αρκετών ελεφάντων, μικροθηλαστικών και πτηνών. Παράλληλα, ξεκίνησε ανασκαφές στις Καρούμπες (Σητεία), τον Μέλεκα (Ακρωτήρι) και το ακρωτήριο Κόρακα (Ρέθυμνο), όπως επίσης και στην Κάσο. Σε επόμενες επισκέψεις του συνέχισε τις ανασκαφές στο νησί και παράλληλα επισκέφτηκε τη Ρόδο, την Κω και την Κάρπαθο από όπου συνέλεξε σημαντική ποσότητα υλικού.

Από το 1974 έως το 1978 ξεκίνησε ανασκαφές στις Μέλαμπες και τον Πλακιά όπου και εντόπισε θέσεις με σημαντικά απολιθώματα κροκοδείλων, χελώνων, ρινόκερων καμηλοπαρδάλεων κ.α., του Μέσου και Άνω Μειοκαίνου (12-10 εκατ. χρόνων), οι οποίες αποτελούν την παλαιότερη χερσαία πανίδα της Κρήτης. Το 1975 επισκέφτηκε την Κάλυμνο και εντόπισε απολιθώματα μικροθηλαστικών του Κατώτερου Πλειστοκαίνου (1.8–1.5 εκ. χρ.), ενώ το 1977 επισκέφτηκε και την Τήλο. Από το 1978 τέλος, αφιέρωσε αρκετό χρόνο στη μελέτη στρωμάτων Πέρμιας – Τριαδικής ηλικίας (300-200 εκατ. χρόνια) της Κρήτης και συνέλεξε πληθώρα απολιθωμάτων (όπως αμμωνίτες, δίθυρα, τριλοβίτες, κ.ά.).

Οι έρευνες στην Κρήτη και ιδιαίτερα η δουλειά του πάνω στα θηλαστικά του Πλειστοκαίνου αποτέλεσε μεγάλο κομμάτι, ενδεχομένως το μεγαλύτερο, στην επιστημονική καριέρα του καθ. Kuss. Από τα 22 χρόνια που διετέλεσε ως καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Freiburg τα 14 επισκέφτηκε την Κρήτη. Η επιστημονική συνεισφορά του στην κατανόηση της Γεωλογίας και εξέλιξης της ζωής στην Κρήτη, αλλά και του Νοτίου Αιγαίου γενικότερα, είναι από τις πλέον σημαντικές.

Από τις πολυετείς έρευνες και ανασκαφές δημιούργησε μία εξαιρετικά μεγάλη συλλογή. Ένα πολύ μεγάλο μέρος της βρισκόταν για πολλά χρόνια αποθηκευμένο στο Ινστιτούτο Γεωλογίας-Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Albert Ludwig στο Freiburg, όπου και η έδρα του καθ. Kuss. Η συλλογή αυτή παρέμεινε στο Freiburg μέχρι το 1987 οπότε λόγω έλλειψης πόρων και χώρου παραχωρήθηκε στο Κρατικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Καρλσρούης. Ένα άλλο τμήμα της συλλογής από σπήλαια της περιοχής του Ρεθύμνου παραδόθηκε στο Δήμο Ρεθύμνου και αποτέλεσε το υλικό για το Παλαιοντολογικό Μουσείο που πρόσφατα εγκαινιάστηκε.



Η Συλλογή του Kuss



Η συλλογή που επιστράφηκε αποτελείται από 8.200 δείγματα, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, απολιθωμένων οστών. Η συλλογή αυτή δημιουργήθηκε από τις πολύχρονες ερευνητικές δραστηριότητες του Kuss στην Κρήτη και σε άλλα νησιά του νοτίου Αιγαίου. Επίσης, στη συλλογή ανήκουν σημαντικός αριθμός δειγμάτων από νάνους ιπποπόταμους της Κύπρου, τους οποίους συνέλεξε ο καθ. Ν. Creutzburg το 1963, καθώς επίσης και αρκετά οστά του ιδιόμορφου μυρηκαστικού Myotragocerus από τη Μαγιόρκα (Βαλεαρίδες).

Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα δείγματα Μειοκαινικής ηλικίας (12-10 εκατ. χρόνων) καθώς περιλαμβάνουν τα παλαιότερα χερσαία απολιθώματα της Κρήτης (καμηλοπαρδάλεις, ρινόκεροι, χελώνες κ.ά.). Το Πλειστοκαινικό υλικό (των τελευταίων 2 εκατ. χρόνων), που αποτελεί και την κύρια μάζα της συλλογής, αποτελείται κυρίως από ενδημικές μορφές ελαφιών της Κρήτης (όπως τα ελάφια Candiacervus ropalophorus, Candiacervus cretensis κ.ά.) αλλά και υλικό από την Κάσο, Κάρπαθο, Ρόδο και Κύθηρα. Επίσης έχει ενδημικούς μικρόσωμους ελέφαντες (Elephas creutzburgi) και νάνους ιπποπόταμους (Hipppopotamus creutzburgi) της Κρήτης, οστά από χελώνες και μια πληθώρα οστών πτηνών και μικρών θηλαστικών.

Επισημαίνεται ότι στο υλικό αυτό περιέχονται και τρία μοναδικά για την επιστήμη δείγματα. Είναι τα δείγματα – οι ολότυποι – από τα οποία προσδιορίστηκαν για πρώτη φορά ο ελέφαντας της Κρήτης, Elephas creutzburgi και δύο είδη ελαφιών από την Κάσο (Candiacervus cerigensis) και την Κάρπαθο (Candiacervus pigadiensis).