Της
Σοφίας Τσεντελιέρου
Δεκατρείς προτομές αγωνιστών τοποθετήθηκαν στον προαύλιο χώρο του Ηρώου-Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στις Πατέλλες για να υπενθυμίζουν σε όλους τους νεότερους την αυτοθυσία και τον ηρωισμό των ανθρώπων που συνέβαλαν στην απελευθέρωση από τους Γερμανούς κατακτητές. Τα αποκαλυπτήρια των προτομών του αρχηγού της Εθνικής Αντίστασης Κρήτης Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά και δώδεκα Αγωνιστών-στελεχών της έγιναν χθες το πρωί σε μια λαμπρή τελετή, όπου παραβρέθηκε πλήθος κόσμου παρά τη βροχή.
Οι προτομές των Καπετάν Μανώλη Μπαντουβά, Ιωάννη Γ. Μπαντουβά, Ζαχαρία Γ. Μπαντουβά, Νικολάου Γ. Μπαντουβά, Χρήστου Ζ. Μπαντουβά, Κωνσταντίνου Ζ. Μπαντουβά, Ιωάννη Ε. Αποστολάκη, Ιωάννη Γεωργίου Ζ. Μπαντουβά, Ιωάννη Ν. Μπαντουβά, Ανδρέα Μ. Μπαντουβά, Δημόκριτου Αρβανιτάκη, Ιωάννη Φανουράκη και Γεωργίου Σπυριδάκη, φιλοτεχνήθηκαν με πρωτοβουλία και χρηματοδότηση του καθηγητή Χειρουργικής και αγωνιστή της Εθνικής Αντίστασης Εμμανουήλ Ι. Μπαντουβά, ενώ την τελετή διοργάνωσε το Σωματείο Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης Κρήτης «Ομάδες Μπαντουβάδων».
Η εκδήλωση ξεκίνησε με επιμνημόσυνη δέηση που τέλεσε ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ.Ειρηναίος, ενώ ακολούθησε χαιρετισμός από την πρόεδρο του Σωματείου Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης «Ομάδες Μπαντουβάδων» κυρία Ρένα Μπαντουβά-Μελά, η οποία είπε μεταξύ άλλων ότι από το έπος της Κρητικής Αντίστασης ήταν διάχυτη η επιθυμία νʼ απεικονιστούν οι μορφές των αγωνιστών, προκειμένου να θυμόμαστε πάντα την αυτοθυσία τους, αλλά και τα γεγονότα που οδήγησαν στην ελευθερία. «Δεν αγωνίστηκαν για να τιμηθούν, αλλά για να ελευθερώσουν την πατρίδα» είπε η ίδια και συνέχισε «Αυτοί οι αγωνιστές αποτελούν σύμβολα και παραδείγματα προς μίμηση για τους νεότερους». Όπως τόνισε η κυρία Μπαντουβά-Μελά με την εκδήλωση αυτή τιμούνται όλοι οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης, ενώ κατέληξε λέγοντας ότι στόχος του σωματείου είναι να τιμηθούν και άλλοι πρωταγωνιστές του αγώνα για την ελευθερία.
Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο καθηγητής Χειρουργικής, αγωνιστής της Αντίστασης και μέλος του Σωματείου Εμμανουήλ Ι. Μπαντουβάς, που εξήγησε ότι «ως ο τελευταίος επιζών εκ των αγωνιστών του αδουλώτου πνεύματος αντιστάσεως στη σημερινή τελετή πουτιμά πρωτίστως τους 13 αυτούς πρωταγωνιστάς των οποίων τη μνήμη την αέναον και προεξάρχουσαν, θέλησα να δώσω εις την αθανασίαν διʼ επισήμου μαρμαρίνης γραφής εις τας προτομάς των. Καταρχήν αισθάνομαι συγκίνησην αλλά και εθνικήν καταξίωσιν διότι αυτή την σεμνή εθνική τελετή εκπροσωπούν καταξιωμένοι εκπρόσωποι του Κρητικού λαού και εις το πολιτικόν και εις το δημόσιον και εις το κοινωνικό επίπεδο». Ο κ.Μπαντουβάς συνέχισε λέγοντας «Σήμερον πρέπει να υπομνήσω σε όλους σας ότι αυτοί οι τιμώμενοι πρωταγωνιστές είναι εκείνοι που έδρεψαν δάφνας δόξης και στην αναμέτρηση κατά των αλεξιπτωτιστών αλλά και στον διηνεκή αγώνα της μακράς τεταρτοετούς κατοχής. Αυτοί οι ήρωες εθυσίασαν χιλιάκις τη ζωή τους, έδωσαν το προβάδισμα στην αυτεπιστράτευση του ελληνικού λαού και τίμησαν το αίτημα όχι απλώς της εθνικής ελευθερίας, αλλά της πανανθρώπινης ελευθερίας. Αυτό που έχω να πω είναι αιωνία η μνήμη των ασυγκρίτων αυτών αγωνιστών, που πρωταγωνίστησαν και πρωτοστάτησαν όχι μόνο στην εθνική ελευθερία, αλλά στην πανανθρώπινη ελευθερία».
«Ο αγώνας τους άξιζε τον κόπο!»
Ακολούθησε χαιρετισμός από το βουλευτή Ηρακλείου Κώστα Μπαντουβά, ο οποίος συνεχάρη τον εξάδελφό του Εμμανουήλ Ιωάννη Μπαντουβά για την πρωτοβουλία του και την προσφορά των προτομών. Στη συνέχεια εξέφρασε έναν προβληματισμό αναφέροντας «Αναρωτιέμαι βλέποντας τα παιδιά μας στις εθνικές εορτές να τα ρωτούν οι δημοσιογράφοι τι εορτάζουμε σήμερα και να απαντούν άλλα των άλλων. Αναρωτιέμαι βλέποντας στις εθνικές εορτές να μην κυματίζει καμία σημαία στα σπίτια των Ελλήνων. Αναρωτιέμαι ειλικρινά βλέποντας τα παιδιά μας να σκίζουν τις ελληνικές σημαίες σε διάφορες βαρβαρικές εκδηλώσεις τους. Αναρωτιέμαι άξιζε τον κόπο; Άξιζε τον κόπο αυτοί και άλλοι πολλοί να θυσιάσουν τις περιουσίες τους, τη ζωή τους για να γίνονται αυτά τα πράγματα σε εθνικό επίπεδο σήμερα; Άξιζε τον κόπο εγώ ο Κώστας Κων/νου Μπαντουβάς να γεννηθώ στη φυλακή δύο μήνες μετά την εκτέλεση του πατέρα μου και να μεγαλώσω ορφανός; Άξιζε τον κόπο εγώ και πολλοί άλλοι να μεγαλώσουμε ορφανοί, για να συμβαίνουν αυτά τα πράγματα σήμερα; Θεωρώ ότι άξιζε τον κόπο γιατί δε θέλω να πω ότι με το να υπάρχουν ορισμένα κακά Eλληνόπουλα, είναι όλοι οι Eλληνες το ίδιο». Καταλήγοντας είπε ότι πάντοτε θα υπάρχουν οι «κουζουλοί» που θα κάνουν αθάνατη την Κρήτη, όπως ήταν οι Μπαντουβάδες και οι συνεργάτες τους και την Ελλάδα ολόκληρη.
«Ο καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς δεν ανήκει στο χρόνο γιατί τον ξεπέρασε»
Παρών στην εκδήλωση ήταν και ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Γιάννης Πλακιωτάκης. Απευθυνόμενος στους παρευρισκόμενους είπε «Σε μια εποχή που διψάμε για θετικές δυνάμεις, σε μια εποχή που αξίες και ιδανικά αμφισβητούνται οι εκδηλώσεις τιμής όπως και οι εκδηλώσεις μνήμης δεν είναι απλά χρήσιμες, αλλά και απαραίτητες για να θυμόμαστε ποιοι είμαστε, για να αντλούμε δύναμη και διδάγματα για το παρόν και το μέλλον μας. Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα που πρέπει να έχουμε στο νου και την ψυχή μας είναι το φρόνημα των προγόνων μας που δήλωσαν παρόν σε όλους τους αγώνες της πατρίδας μας, ανθρώπων που ξεπέρασαν τα ανθρώπινα μέτρα, ανθρώπων που ξεχώρισαν. Διότι ο αγωνιστής για την ελευθερία ακόμη κι αν συναντήσει αυτό που οι αρχαίοι έλληνες ονόμαζαν φόβο για το θάνατο, στην πραγματικότητα το όνομά του περνά στην αιωνιότητα και μέσα από το θάνατο ο ίδιος περνά στους αθάνατους». Ο υφυπουργός Εθνικής Άμυνας πρόσθεσε «Για μια ακόμη φορά ένας κρητικός αποτελεί πρότυπο γενναιότητας για όλους μας, ανοίγει νέους δρόμους για τις μετέπειτα γενιές και μας μεταλαμπαδεύει τα ιδανικά της θυσίας, της τιμής και της δόξας. Ο καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς δεν ανήκει στο χρόνο γιατί τον ξεπέρασε, μας καλεί με το παράδειγμά του να υπερβούμε με τη δική μας ζωή το φόβο και να υπηρετήσουμε με κάθε τίμημα την ελευθερία. Δε δίσταζε σε καμία περίπτωση να βγει μπροστά να προασπίσει και να προωθήσει τα δίκαια τόσο της ιδιαίτερης πατρίδας του, όσο και της Ελλάδος. Δήλωσε με την πορεία και τις επιλογές του ότι ο ρόλος του ανθρώπου είναι ο αγώνας και ο ρόλος του Έλληνα η ενίσχυση της πατρίδας του».
Ο βουλευτής Κ.Μπαντουβάς προσέφερε στον κ.Πλακιωτάκη εκ μέρους του Σωματείου Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης Κρήτης «Ομάδες Μπαντουβάδων» ένα κρητικό μαχαίρι, για να «κόβει τους γόρδιους δεσμούς όποτε τους συναντά» όπως είπε χαρακτηριστικά.
Αμέσως μετά έγιναν τα αποκαλυπτήρια των προτομών από τον αρχιεπίσκοπο κ.Ειρηναίο και εκπροσώπους των τοπικών αρχών. Την εκδήλωση πλαισίωσε η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Δήμου Ηρακλείου.
Η κεντρική ομιλία
Κεντρικός ομιλητής ήταν ο εκπαιδευτικός, ιστορικός ερευνητής και συνεργάτης της «Π» Γιώργος Καλογεράκης, ο οποίος παρουσίασε και ανέκδοτα έγγραφα της εθνικής αντίστασης.
Ξεκινώντας την ομιλία του είπε: «Οπόταν κινδυνεύει η Μεγαλόνησος, οπόταν αναγκάζεται να πολεμήσει για την ελευθερία, να αντιμετωπίσει ένα βάναυσο και στυγερό εχθρό, χρειάζονται πάλι ηγέτες, οπλαρχηγοί, καπεταναίοι για να κηρύσσουν τον αγώνα, για να δώσουν οδηγίες και κουράγιο στους συμπατριώτες τους, για να στρώσουν εν ολίγοις τα σχέδια αντιστάσεως. Δεν έλειψαν ποτέ τέτοιοι ηγέτες στην Κρήτη. Κι ένας τέτοιος ηγέτης που σηματοδοτεί μια ολόκληρη ιστορική περίοδο, εκείνη της Μάχης και της Αντίστασης του Κρητικού λαού 1940-1945, λογίζεται ο Καπετάν Μανόλης Μπαντουβάς και ολόκληρη η οικογένεια των Μπαντουβάδων».
Συνεχίζοντας ο κ.Καλογεράκης είπε: «Ο Καπετάν Μανόλης Γ. Μπαντουβάς γεννήθηκε το 1897 στο χωριό Άνω Ασίτες. Τον Οκτώβριο του 1940 όταν ο Μουσολίνι εισέβαλε στη χώρα μας ήταν 43 ετών. Δεν βρέθηκε λόγω ηλικίας στο μέτωπο που τόσο επιθυμούσε, η δίψα του όμως για αγώνα από την πρώτη ημέρα του πολέμου έμεινε άσβηστη».
Σʼ ένα άλλο απόσπασμα αναφέρονται τα εξής: «Στη μυστική αποστολή που σχεδιάστηκε από τον Άγγλο Πρόξενο Πεντλέμπουρυ και το συνεργάτη του Νικ Χάμοντ στην Κάσο, ένα μήνα πριν πέσει ο πρώτος αλεξιπτωτιστής στην Κρήτη, συμμετείχε και ο Γεώργιος Δραμουντάνης ή Στεφανογιώργης. Ο ίδιος γράφει σε ένα ανέκδοτο κείμενό του : …κατά τας αρχάς Απριλίου 1941 ο εν Ηρακλείω Βρετανός Πρόξενος Πετλέμπουρυ προσεκάλεσεν εις το γραφείον του εν πάση μυστικότητι, τους κ.κ. Εμμ. Μπαντουβάν, Αντ. Γρηγοράκην ή Σατανάν και εμέ και μετά μικράν προεισαγωγήν, μας ηρώτησεν εάν θα είμεθα διατεθειμένοι, να ενεργήσωμεν μίαν επιχείρησιν σαμποτάζ εις τα Δωδεκάνησα, αορίστως - χωρίς να διευκρινίζη εις ποίαν εκ των νήσων επακριβώς και πότε, μαζί και με ομάδα Βρετανών κομάντος. Αυτοστιγμής αναφέραμεν και του εδηλώσαμεν ότι ευχαρίστως δεχόμεθα άνευ ουδεμιάς αντιρρήσεως και ότι είμεθα έτοιμοι, ανά πάσαν στιγμήν.
Η επιχείρησις του σαμποτάζ αυτή επραγματοποιήθη όντως και οι λαβόντες μέρος Έλληνες αντάρται μετά των Βρετανών κομάντος, είναι ονομαστικώς οι κάτωθι : 1) Εμμανουήλ Γ. Μπαντουβάς 2) Αντώνιος Γρηγοράκης ή Σατανάς 3) Γεώργιος Στεφ. Δραμουντάνης 4) Αναστάσιος Μπουτζαλής 5) Αντώνιος Καράς 6) Απόστολος Ξωμεριτάκης 7) Γεώργιος Κόλιας 8) Αθανάσιος Αντωνόπουλος…».
Συνεχίζοντας ο κ.Καλογεράκης είπε «Ένα κομβικό σημείο της δράσης του Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά ήταν η μάχη της Σύμης και τα σκληρά αντίποινα των Γερμανών που ακολούθησαν. Η μάχη έγινε την Κυριακή 12 Σεπτεμβρίου 1943. Με την ευκαιρία της σημερινής τελετής θα διαβάσω ένα έγγραφο του επικεφαλής της Συμμαχικής αποστολής Αντ/ρχη Τομ Ταμπάμπιν προς τον Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά μία ημέρα μετά τη μάχη, έγγραφο που έρχεται στο φως 65 χρόνια από τα γεγονότα και που θα αποτελέσει υλικό για τους μελετητές και ιστορικούς της κατοχικής ιστορίας της Κρήτης :
13 Σεπτεμβρίου 1943
Αγαπητέ κύριε Μανόλη
Συγχαρητήρια δια την λαμπρήν δράσιν σας. Είναι μεγάλη δράσις και δεικνύει καλά την ψυχήν των Γερμανών και με πόση όρεξη πολεμούν. Το γράμμα συνεχίζει προς τον προορισμόν του. Ελπίζω σύντομα να δω τους αιχμαλώτους και να τους εξετάζω. Τονίζω πάλιν ότι η εξέλιξις των γεγονότων πρέπει να είναι συμφώνως με σχέδιον και με διαταγάς του Στρατηγείου. Περιμένω να μάθω τι βοήθεια θα μας δώσουν δηλαδή εις όπλα και βομβαρδισμούς. Μόλις λαμβάνω οδηγίας θα επιβάλλεται η τετραμελής συνάντησίς μας. Περιμένω να γίνεται Τετάρτην ή Πέμπτην όπως έγραφα. Περιμένω νέα από τον Μιχάλην να μάθω πως πάει η δουλειά με τους Ιταλούς. Μέχρι να συναντήσομεν σας συνιστώ να μην προέρχεσθε εις ενεργείας χωρίς να εγκρίνεται το πρόγραμμα υπό του Στρατηγείου. Λαμβάνετε αμυντικήν μάλλον στάσιν, να δούμε την αντίδρασιν των Γερμανών. Εν τω μεταξύ να έχετε μια ομάδα 20 ανθρώπων ετοίμην να κατεβαίνει στο Λασήθι, να μην κατεβαίνει όμως μέχρι να ορίσω σημείον. Ο φέρων θα σας ενδείξει που θα βρίσκομαι, διότι θα μετακινούμαι να είμαι πλησιέστερον εις τα γεγονότα.
Με χαιρετισμούς πολλούς Ιωάννης
Στην αξιολόγηση του εγγράφου ας ληφθεί υπʼόψιν ότι και ο Αντ/ρχης Τομ Ταμπάμπιν το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοεμβρίου 1942 ήρθε σε ρήξη με τον Καπετάν Μανόλη στον Ψηλορείτη και οι σχέσεις τους ποτέ δεν αποκαταστάθηκαν μέχρι το τέλος του πολέμου».

