Του Κώστα Μπογδανίδη

72 χρόνια απʼ το θάνατο του Ελευθέριου Βενιζέλου

Σαν αύριο άφησε την τελευταία του πνοή στο Παρίσι


Ακόμη και σήμερα-72 χρόνια μετά-ο θάνατος του Βενιζέλου μοιάζει να στοιχειώνει την ελληνική πολιτική ζωή. Με το τέλος του εθνάρχη έκλεισε ένας κύκλος σφοδρής αντιπαράθεσης στο πολιτικό πεδίο και ταυτόχρονα, λίγα χρόνια μετά, άνοιξε ένας νέος: της διεκδίκησης της πολιτικής κληρονομιάς και των ιδεών του κρητικού επαναστάτη!

Ναι, στις 18 Μαρτίου 1936 ο Βενιζέλος πήρε την μικρή του εκδίκηση από την ιστορία. Ο πολιτικός που ένωσε την Ελλάδα, που την έκανε μεγάλη ταυτόχρονα τη δίχασε κιόλας. Έχει ευθύνη για την μικρασιατική καταστροφή αν και δεν ήταν φυσικός αυτουργός. Αναθεματίστηκε και υβρίστηκε όσο κανένας άλλος. Και όμως με το θανατό του οι δυνάμεις που τον πολέμησαν κρύφτηκαν, θάφτηκαν από την ιστορία. Και υποκλίθηκαν στο μεγεθος του ανδρός. Άλλο πολιτικό αυτού του διαμετρήματος δεν ξανάβγαλε ο τόπος.

Στις 18 Μαρτίου 1936 ο άνθρωπος που έβγαλε από την πολιτική αφάνεια μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα δεν υπήρχε πια.

Εκείνη η χρονιά πάντως ήταν σημαδιακή για τον ελληνικό πολιτικό κόσμο. Mια σειρά ατυχών συγκυριών στις αρχές του 1936 (θάνατος Bενιζέλου, έλλειψη ηγετικών προσωπικοτήτων) και η αδράνεια του πολιτικού κόσμου έδωσαν τη δυνατότητα στον ευνοούμενο του Παλατιού Iωάννη Mεταξά να αυτοανακηρυχθεί "Κυβερνήτης" της χώρας, προφασιζόμενος τον κίνδυνο "κοινωνικών ανατροπών".

Ο Βενιζέλος έσβησε στο Παρίσι μετά από πολυήμερη πάλη με την ασθένεια. Εκεί βρέθηκε μετά το αποτυχημένο κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935, όπου ο Βενιζέλος δεν είχε μεν καμία φυσική συμμετοχή, αλλά σιγόνταρε το προνουτσιαμέντο. Ο "ελευθερωτής" της Θεσσαλονίκης αναγκάζεται να φύγει από την Ελλάδα. Λίγους μήνες αργότερα ο μεγάλος πολιτικός και εθνάρχης δικάζεται ερήμην στην Αθήνα από την κυβέρνηση Τσαλδάρη και καταδικάζεται σε θάνατο ως "προδότης της πατρίδος" σε μια γενική ατμόσφαιρα μένους και οχλοκρατίας. Μάλιστα μερικοί συνεργάτες του στρατιωτικοί εκτελούνται μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα του Πάσχα. Ανάμεσά τους οι στρατηγοί Παπούλας και Κοιμήσης (στην Αθήνα) και ο ίλαρχος Στέλιος Βολάνης (στη Θεσσαλονίκη).

Η θανατική ποινή 4 άλλων αξιωματικών (Σαράφης, Χρ. και Ιω. Τσιγάντες και Στεφανάκος) θα μετατραπεί σε ισόβια μετά από ταπεινωτική απόταξη από το στράτευμα. Και δεν είναι οι μόνοι που αποτάχθηκαν τότε από το στράτευμα. Ολοι οι θεωρούμενοι "βενιζελικοί" απομακρύνθηκαν του στρατεύματος για να παραμείνουν σ' αυτό μόνο οι φιλομοναρχικοί που είχαν ταχθεί υπέρ της παλινόρθωσης της μοναρχίας με κατάργηση της αβασίλευτης δημοκρατίας...

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπήρξε η πολιτική προσωπικότητα που κυριάρχησε το πρώτο μισό του 20ου αιώνα στην πολιτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή της Ελλάδος. Επηρέασε όμως πολύ περισσότερο τα πολιτικά και κοινωνικά πράγματα της Ελλάδας μετά το θάνατό του.

Γεννήθηκε το 1864 στις Μουριές της Κρήτης .Αφού σπούδασε νομικά στην Αθήνα, εγκαταστάθηκε στην Κρήτη, όπου ασχολήθηκε με την πολιτική και αναδείχθηκε σε μεγάλη πολιτική φυσιογνωμία, χάρη στη ρητορική του δεινότητα. Ηγήθηκε στην Επανάσταση της Θερίσου, εξανάγκασε σε παραίτηση τον πρίγκιπα Γεώργιο και προχώρησε στην ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

Το 1908 οργάνωσε ένοπλο συλλαλητήριο και κήρυξε την ανεξαρτησία του νησιού.

Το 1910 πηγαίνει στην Αθήνα, ιδρύει το Κόμμα των Φιλελευθέρων και κερδίζει τις εκλογές. Αναθεωρεί το Σύνταγμα, ανασυγκροτεί τη δημόσια διοίκηση και την οικονομία και εξοπλίζει τις Ένοπλες Δυνάμεις. Πρωθυπουργός της χώρας κατά τον Αʼ και τον Βʼ Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), στη διάρκεια των οποίων διπλασιάστηκε η ελληνική επικράτεια. Υποστηρικτής της εισόδου της Ελλάδας στον Αʼ Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, ήρθε σε ρήξη για το λόγο αυτό με τον βασιλιά Κωνσταντίνο τον Αʼ που ήταν οπαδός της "ουδετερότητας" απέναντι στους εμπολέμους.

Με το κίνημα της Δημοκρατικής Άμυνας το 1916, σχημάτισε Προσωρινή Κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη, προκάλεσε την εκθρόνιση του Κωνσταντίνου Α΄ με παρέμβαση της Αντάντ και έβαλε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό της Εγκάρδιας Συνεννόησης (1917). Εκπροσώπησε την Ελλάδα στις διαπραγματεύσεις που κατέληξαν στη Συνθήκη των Βερσαλλιών (1919). Χάρη στον πολυετή διπλωματικό αγώνα του παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα, με τη συνθήκη των Σεβρών (1920), η Ανατολική Θράκη, η περιοχή της Σμύρνης, η Ίμβρος και η Τένεδος.

Έχασε τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 και επανήλθε μετά την κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου.

Το 1923 υπέγραψε με τη Τουρκία την συνθήκη της Λωζάνης, που αποτελούσε το άδοξο τέλος της Μεγάλης Ιδέας. Στις δικές του ακόμα φροντίδες οφείλεται η διάσωση του ελληνισμού της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή όταν τέθηκε επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας για να υπογραφεί μετά από φοβερούς διπλωματικούς αγώνες η γνωστή Συνθήκη της Λωζάνης το 1923. Ο Βενιζέλος κατόρθωσε να βγει νικητής στη Λωζάνη αντιμετωπίζοντας με σθένος τη "νικήτρια" Τουρκία και τους παγίως μισέλληνες "φίλους" μας δυτικοευρωπαίους αντιπροσωπεύοντας μια ταπεινωμένη και εξασθενημένη από την ήττα και τον εθνικό διχασμό Ελλάδα. Δεν "έκλεισε" το θέμα όπως-όπως από τον φόβο των συνεπειών και από την απειλή της απομόνωσης που και τότε ετίθετο πιεστικά. Εδωσε υπεράνθρωπες διπλωματικές μάχες και μετέτρεψε την ήττα σε νίκη στη Λωζάνη αποκαθιστώντας συγχρόνως το τραυματισμένο κύρος της Ελλάδας διεθνώς...

Τον Ιανουάριο του 1924 εκλέγεται Πρωθυπουργός, αλλά διαφωνεί με την ανακήρυξη της Αβασίλευτης Δημοκρατίας χωρίς δημοψήφισμα και φεύγει για το Παρίσι.

Επανέρχεται στις εκλογές του 1928 και επανεκλέγεται.

Στις εκλογές του 1932 χάνει την πλειοψηφία, ενώ στις 6 Ιουνίου 1934 γίνεται δολοφονική απόπειρα εναντίον του.

Τον Μάρτιο του 1935 συμμετέχει σε αποτυχημένο ανατρεπτικό κίνημα και καταφεύγει στο Παρίσι. Ταυτόχρονα καταδικάζεται από έκτακτο στρατοδικείο σε θάνατο.

Το θάνατο του Ελευθερίου Βενιζέλου στις 18 Μαρτίου 1936 ακολούθησαν πολλά σοβαρά και θλιβερά για την Ελλάδα γεγονότα. Ως ο θάνατος του εθνάρχη να ήταν το προμήνυμα του "κύκνειου άσματος της δημοκρατίας" ακολούθησαν συμβάντα που οδήγησαν γοργά τη χώρα σε τρομερές δοκιμασίες. Σε λίγες μέρες θα πεθάνει και ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κωνσταντίνος Δεμερτζής και στην εξουσία θα ανέλθει ο Ιωάννης Μεταξάς που στις 4 Αυγούστου 1936 θα επιβάλει δικτατορία με το πρόσχημα -το γνωστό και εν συνεχεία- του "κομμουνιστικού κινδύνου".