Για το παρόν και το μέλλον της ειδικής εκπαίδευσης στην Κρήτη συζήτησαν εκπρόσωποι του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Ειδικού Γυμνασίου Ηρακλείου με τον πρώην Σχολικό Σύμβουλο Ειδικής Αγωγής της Περιφέρειας Κρήτης Μιχάλη Βερνάδο.

Ο κ.Βερνάδος υπηρέτησε τον θεσμό της Ειδικής Αγωγής επί σειρά είκοσι δύο (22) ετών. Την θέση του, λόγω συνταξιοδότησης, κατέχει σήμερα η Μαρία Τερεζάκη. Η δραστηριότητα του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων του Ειδικού Γυμνασίου είναι μεγάλη και στο πλαίσιο αυτής στηρίχτηκε έκθεση εικαστικών δημιουργιών μαθητών του σχολείου που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο στο φουαγιέ της δημοτικής αίθουσας Ανδρόγεω.

Γονείς των μαθητών πήραν συνέντευξη από τον κ.Βερνάδο, θέλοντας νʼ αναδείξουν το θέμα της ειδικής αγωγής. Η συνέντευξη έχει ως εξής:

Ερώτηση: Κύριε Βερνάδε, τι εννοούμε σήμερα με τον όρο ειδική εκπαίδευση;

Απάντηση: Η ειδική εκπαίδευση περιλαμβάνει ειδικά προγράμματα και μεθόδους διδασκαλίας, χρήση διδακτικού υλικού, οργάνων και λοιπού ειδικού εργαστηριακού εξοπλισμού.

Ερώτηση: Σε ποια άτομα εφαρμόζεται ή προτείνεται η παροχή της ειδικής εκπαίδευσης;

Απάντηση: Σύμφωνα με τον νόμο, η ειδική εκπαίδευση παρέχεται στα άτομα που παρουσιάζουν σημαντική δυσκολία μάθησης και προσαρμογής εξαιτίας σωματικών, διανοητικών, ψυχολογικών συναισθηματικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων.

Ερώτηση: Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η ειδική εκπαίδευση γίνεται ακόμη ειδικότερη (ίσως και ατομική ιδιαιτερότητα) λόγω των ποικίλων αιτιών που επιφέρουν διαφοροποίηση στα άτομα που μειονεκτούν έναντι των «κανονικών».

Απάντηση: Ετσι φαίνεται κατ αρχήν. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι και τα παιδιά που φοιτούν στο «κανονικό» σχολείο, διαφέρουν λίγο-πολύ μεταξύ τους τόσο ως προς την βιολογία τους όσο και ως προς τις ικανότητες αλλά και την συμπεριφορά και προσαρμογή τους στο σχολικό περιβάλλον.

Ερώτηση: Υπάρχουν σήμερα συγκριτικά δεδομένα που να δείχνουν την έκταση και το βάθος του προβλήματος καθώς και την εξέλιξή του, τουλάχιστον στα τελευταία χρόνια στον τόπο μας και αφορούν τους μαθητές που παρακολουθούν την ειδική εκπαίδευση;

Απάντηση: Δυστυχώς δεν υπάρχουν συγκριτικά δεδομένα. Θα ήταν πολύ χρήσιμο για την πολιτεία ο καταρτισμός στατιστικών πινάκων για την καταγραφή των αναγκών της ειδικής εκπαίδευσης στην χώρα μας!

Ερώτηση: Στα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες συμπεριλαμβάνονται και τα παιδιά που δεν έχουν ως μητρική γλώσσα τους την ελληνική;

Απάντηση: Όχι. Εάν το μόνο πρόβλημα της μάθησής τους είναι η διαφορετική μητρική τους γλώσσα, δεν εντάσσονται στα προγράμματα της ειδικής εκπαίδευσης.

Ερώτηση: Η ειδική εκπαίδευση παρέχεται σε όλη την διάρκεια φοίτησης στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση ή ενδεχομένως σε ορισμένη μόνο περίοδο;

Απάντηση: Πράγματι, η ειδική εκπαίδευση εφαρμόζεται σ αυτές τις δύο κύριες φάσειςστάδια της σχολικής ζωής των μαθητών, αλλά εάν η εξέλιξη της προόδου είναι σημαντική τότε μπορεί ο μαθητής να ενταχθεί σε κανονικό σχολείο και βεβαίως να ακολουθήσει την παραπέρα μόρφωσή του ακόμη και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Υπάρχουν περιπτώσεις παιδιών που έκαναν άλματα και πέτυχαν μεγάλες επιδόσεις τόσο στον εκπαιδευτικό χώρο όσο και στον κοινωνικό στίβο. Για παράδειγμα, μία μαθήτρια του Ειδικού Σχολείου κατάφερε να ξεπεράσει τα προβλήματά της και σήμερα είναι πτυχιούχος νηπιαγωγός.

Ερώτηση: Ποια είναι εν συντομία η «ιστορική» διαδρομή της ειδικής εκπαίδευσης στην χώρα μας; Πότε ξεκίνησε να εφαρμόζεται και σε ποια μορφή;

Απάντηση: Στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση ο θεσμός εισήχθη την δεκαετία ʽ70-80, ενώ στην Δευτεροβάθμια το 2000 με την ψήφιση του νόμου 2817/2000. Η χρονική διαφορά έναρξης του θεσμού αποτυπώνεται σήμερα και στο επίπεδο προσφοράς και παροχής υπηρεσιών στην κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα.

Ερώτηση: Τι ακριβώς εννοείτε;

Απάντηση: Θα πρέπει να τονίσουμε ότι η ειδική εκπαίδευση παρέχεται κυρίως τόσο με αυτοτελή σχολεία ειδικής αγωγής όσο και με ειδικά οργανωμένα τμήματα ένταξης μέσα στα σχολεία της κάθε βαθμίδας. Στο νηπιαγωγείο και στο δημοτικό σχολείο λόγω της μακρόχρονης εμπειρίας κατέστη, κατά τη γνώμη μου, πιο αποτελεσματική η ειδική εκπαίδευση. Είναι πιο πλατιά και σε μεγαλύτερο βάθος.

Ερώτηση: Ως υπεύθυνος της ειδικής εκπαίδευσης σʼ ολόκληρη την Κρήτη, παρακαλούμε, δώστε κάποια συγκριτικά αριθμητικά στοιχεία των όσων περιγράφετε.

Απάντηση: Πολύ ευχαρίστως. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, πχ. στον νομό Ηρακλείου, λειτουργούν τρία (3) αυτοτελή δημοτικά σχολεία στο Ηράκλειο, Κωφών, τα Ειδικά Σχολεία Πόμπιας, Αρκαλοχωρίου και Γαλιάς, παράλληλα δε και σαράντα ένα (41) τμήματα ένταξης. Στην δευτεροβάθμια, οι αντίστοιχοι αριθμοί είναι συγκριτικά εμφανώς πενιχροί: Το Ειδικό Γυμνάσιο, το ΕΕΕΚ, το ΤΕΕ Β΄Βαθμίδας Ειδικής Αγωγής. Τμήμα Κωφών Γυμνασίου και Τμήματα Κωφών Λυκείου.

Ερώτηση: Αναφέρατε ότι στην ειδική εκπαίδευση απαιτούνται διαφορετικές μέθοδοι και μέσα διδασκαλίας και ενδεχομένως μία σειρά εργαστηριακής οργάνωσης, δεδομένης και της επαγγελματικής κατεύθυνσης στην οποία στοχεύει παράλληλα η πολιτεία. Σήμερα, σε ποιο βαθμό έχουν υλοποιηθεί οι εξαγγελίες ή ποιες είναι οι ανάγκες για ένα επιτυχές αποτέλεσμα και ποιές ελλείψεις ενδεχομένως διαπιστώνεται;

Απάντηση: Κακά τα ψέματα, το κτιριακό θεωρείται πολύ βασικό στοιχείο ανάπτυξης μίας ολοκληρωμένης ειδικής εκπαίδευσης. Σε ορισμένες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας μας και φυσικά στις ευρωπαικές χώρες υπάρχουν σχολικά συγκροτήματα ειδικής εκπαίδευσης με εξαιρετικές συνθήκες διδασκαλίας. Η ανάγκη βέβαια γίνεται ακόμη πιο επιτακτική, όταν απαιτούνται ειδικά εργαστήρια στο χώρο της επαγγελματικής κατάρτισης αυτών των νέων μας. Ο νομός μας αλλά και η Κρήτη στερείται ανάλογης υποδομής. Ισως θα πρέπει η δημιουργία στέγης γιʼ αυτά τα παιδιά να αποτελέσει έναν κύριο στόχο της τοπικής κοινωνίας με προοπτική μάλιστα άμεσης υλοποίησης. Αξίζει να αναφερθεί , ότι η Ιεράπετρα διαθέτει ένα υπερσύγχρονο εργαστήριο Μαγειρικής-Ζαχαροπλαστικής χάρη στην μέριμνα του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου Ιεράπετρας.

Ερώτηση: Για τον Δήμο Ηρακλείου, σʼ αυτήν την κατεύθυνση, έχουμε να σημειώσουμε τα παρακάτω στοιχεία, που αφορούν το Ειδικό Γυμνάσιο Ηρακλείου: Τετάρτη τάξη ένα (1) τμήμα με δύο (2) μαθητές, Τρίτη τάξη 2 τμήματα με 14 μαθητές, Δευτέρα τάξη τρία (3) τμήματα με 20 μαθητές και τέλος η Πρώτη τάξη με τέσσερα (4) τμήματα και 30 μαθητές. Πώς ερμηνεύεται αυτή την συνεχή μεγάλη αύξηση του αριθμού των πρωτοετών;

Απάντηση: Σαφώς, ο αριθμός των μαθητών που φοιτούν στην ειδική εκπαίδευση αυξάνεται συνεχώς. Μεγάλη είναι η συμβολή του ΚΔΑΥ, ως φορέας αξιολόγησης των ατομικών περιπτώσεων αλλά και ο συμβουλευτικός του ρόλος, ενθαρρύνοντας τους γονείς να επιλέξουν την ειδική εκπαίδευση για το μέλλον των παιδιών τους. Επίσης, η προσπάθεια των διδασκόντων στο Ειδικό Γυμνάσιο είναι πολύ αξιόλογη και οι μαθητές μας φεύγουν με πολλές γνώσεις από το πλήθος των δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται.

Ερώτηση: Θα μπορούσατε να αναφέρετε, επιγραμματικά, τα προβλήματα της ειδικής εκπαίδευσης στον νομό Ηρακλείου;

Απάντηση: Υπάρχουν σημαντικά θέματα που σχετίζονται με την εφαρμογή του νόμου αλλά και ορισμένα που προκύπτουν μέσα από την καθημερινή εκπαιδευτική διαδικασία. Θα μπορούσαμε ενδεικτικά να αναφέρουμε την ανάγκη:

α) Για την διαμόρφωση αναλυτικού προγράμματος,

β) Τον διορισμό μόνιμου και ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού,

γ) Την επιμόρφωση του Διδακτικού Προσωπικού

γ) Την δημιουργία εργαστηρίων και φυσικά, όπως προαναφέρθηκε

δ) Την ανέγερση Σχολικού Συγκροτήματος Ειδικής Εκπαίδευσης, στα ευρωπαϊκά πρότυπα με τις ανάλογες προδιαγραφές. Εχουν παρέλθει επτά περίπου χρόνια από την λειτουργία της ειδικής εκπαίδευσης στην Δευτεροβάθμια βαθμίδα και όμως δεν έχει κατασκευαστεί κανένας χώρος κατάλληλος γι αυτά τα παιδιά. Μάλιστα, δεν έχει καν σχεδιαστεί και προγραμματιστεί, απʼ όσο τουλάχιστον μπορώ να γνωρίζω στον νομό Ηρακλείου. Στην Κρήτη, συγκεκριμένα στο Ρέθυμνο, έχει κατασκευαστεί ανάλογο σχολείο με ειδικές κτιριακές εγκαταστάσεις βάσει ευρωπαϊκών προδιαγραφών.

Ερώτηση: Τι σημαίνει για τα παιδιά η παρακολούθηση της ειδικής εκπαίδευσης;

Απάντηση: Βλέπω παιδιά ευτυχισμένα. Εχουν ξεφύγει από τον κλοιό της απομόνωσης, διαβάζουν, χαίρονται, παίζουν και αποδίδουν. Ασφαλώς δεν συγκρίνονται, στις περισσότερες των περιπτώσεων, τις επιδόσεις των αντίστοιχων μαθητών των κανονικών σχολείων, αλλά προοδεύουν και γίνονται ωριμότερα και ικανά για την ανεξαρτητοποίησή τους. Πιστεύω ότι τα παιδιά αυτά με την κατάλληλη διαπαιδαγώγηση και επαγγελματικό προσανατολισμό μπορούν να γίνουν ισότιμοι και αυτάρκεις πολίτες.

Τέλος, αποχωρώντας από την Υπηρεσία, αισθάνομαι ευτυχής που καταφέραμε με την συνεργασία γονέων, δασκάλων και τοπικών αρχών να δημιουργήσουμε τα αναγκαία πλαίσια εκπαίδευσης των παιδιών που αντιμετωπίζουν μαθησιακά προβλήματα.