Της Κορίνας Καφετζοπούλου

SOS εκπέμπει ο υδροφόρος ορίζοντας στο νομό Ηρακλείου αφού συμβαίνει αυτό που όλοι φοβόντουσαν.

Το νερό έχει φτάσει σχεδόν στον πυθμένα των γεωτρήσεων και ήδη εξετάζεται η λήψη περιοριστικών ή ακόμα και απαγορευτικών μέτρων.

Αν στην Κρήτη δεν βρέξει και φέτος, οι επιπτώσεις στην οικονομία του νησιού θα είναι ολέθριες αφού το πρόβλημα εντοπίζεται στις περιοχές που υπάρχει εντατική καλλιέργεια όπως στη Μεσαρά, στην Εμπαρο και στον Πύργο.

Μετά την περυσινή άνυδρη χειμερινή περίοδο, η ποσότητα του νερού που χρησιμοποιήθηκε σε αυτές τις αγροτικές περιοχές ήταν διπλάσια και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και τριπλάσια, σε σχέση με τα αποθέματα νερού που εισχώρησαν τον περσινό χειμώνα στον υδροφόρο ορίζοντα.

Συγκρίνοντας το εξάμηνο του 2007, από τον Μάιο –Οκτώβριο με την ίδια περίοδο του 2006, φαίνεται ότι η στάθμη του νερού στον υδροφόρο ορίζοντα έχει μειωθεί κατά μέσο όρο στα 10 μέτρα!

Αν δεν βρέξει και φέτος πολλές περιοχές κινδυνεύουν να στεγνώσουν και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις να ξεραθούν.

Σε κίνδυνο βρίσκονται οι εξής λεκάνες: στην Έμπαρο η στάθμη του νερού μέσα σε ένα πεντάμηνο μειώθηκε κατά δεκατέσσερα μέτρα και τώρα βρίσκεται στα δύο, κάτω από το σημείο που είναι τοποθετημένος ο αισθητήρας.

Στη λεκάνη των Πραιτωρίων η στάθμη έπεσε κατά ένδεκα μέτρα σε σχέση με πέρσι και βρίσκεται σχεδόν στα δέκα.

Στις λεκάνες της δυτικής Μεσαράς και συγκεκριμένα στη Βαγωνιά, τις Μοίρες και την Πόμπια το νερό κυμαίνεται από το μηδέν μέχρι τα πέντε μέτρα και η στάθμη έχει πέσει κατά μέσο όρο δέκα μέτρα.

Στο μηδέν και η λεκάνη του Πύργου.

Σε σαφώς καλύτερη κατάσταση η λεκάνη του Τυμπακίου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η περιοχή δεν παρακολουθείται . Την τελευταία δεκαπενταετία η πλειονότητα αυτών των υδροφορέων βρίσκεται υπό καθεστώς υπερεκμετάλλευσης.

Με βάση τις περσινές βροχοπτώσεις, δέχτηκαν ακόμα μεγαλύτερες πιέσεις, λόγω των αυξημένων απαιτήσεων από τη γεωργία και του μικρού εμπλουτισμού τους.



Περιορισμοί στη χρήση του νερού



Η μελέτη που έγινε από τους επιστήμονες της Διεύθυνσης Υδάτων και φέρει την υπογραφή των Αγγελική Μαρτίνου, Δρ. Χημικού Μηχανικού, Στέργιου Κοκολάκη υδρογεωλόγου και Μαρίνου Κριτσωτάκη Γεωλόγου MSc, συγκρίνει την κατάσταση των κύριων υδροφορέων του νησιού, μετά την πτώση της στάθμης που παρατηρήθηκε κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007.

Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν στην έκθεση που παρουσιάζει η “Π”, είναι από το τηλεμετρικό σύστημα της διεύθυνσης υδάτων της Περιφέρειας Κρήτης που αποτελείται από 5 μετεωρολογικούς σταθμούς και 27 σταθμούς υπόγειων νερών, οι οποίοι έχουν εγκατασταθεί στους κύριους υδροφορείς του

νησιού.

Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα του συστήματος παρακολούθησης του τμήματος Εγγείων Βελτιώσεων της Περιφέρειας Κρήτης.

Οι περιοχές που αναμένεται να ληφθούν περιορισμοί στη χρήση του νερού είναι:

Λεκάνη Πύργου

Στην λεκάνη του Πύργου η στάθμη το 2005 ήταν στα τριάντα μέτρα και τώρα στο μηδέν!

Η πτώση της στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007 είναι κατά επτά (7) μέτρα μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2005-2006 και κατά δεκατέσσερα (14) μέτρα από αυτήν του υδρολογικού έτους 2004-2005.

Λεκάνη Εμπαρου

Σʼ αυτή τη λεκάνη η στάθμη του νερού στον υδροφόρο ορίζοντα μέσα σε μια πενταετία από τα σαράντα δύο μέτρα που ήταν το 2002 μειώθηκε στα δύο, τον Αύγουστο του 2007.

Πρόκειται για λεκάνη μικρής έκτασης αλλά σημαντική για την οικονομία της περιοχής. Η εκμετάλλευσή της γίνεται από πηγάδια και γεωτρήσεις μικρού βάθους και το νερό της χρησιμοποιείται για άρδευση (κυρίως ελιών και δίκταμου).

Τον Αύγουστο του 2006 η στάθμη έπεσε στα 15μ. και τώρα είναι στα δύο.

Η σημαντική πτώση της στάθμης του υδροφορέα παρατηρήθηκε κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006- 2007 (14 μέτρα μεγαλύτερη από αυτήν του προηγούμενου υδρολογικού έτους), δηλαδή η κατανάλωση νερού κυμάνθηκε περίπου στο διπλάσιο της αναπλήρωσης. Ακόμα, η πτώση της στάθμης του υδροφορέα για την ίδια περίοδο είναι της τάξης των τριάντα (30) μέτρων μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2004-2005.

Η λεκάνη έχει ενταχθεί στις υπό απαγόρευση περιοχές ωστόσο παρά τα απαγορευτικά μέτρα, ο υδροφορέας της περιοχής βρίσκεται σε σοβαρό κίνδυνο.

Λεκάνη Πραιτωρίων

Στα Πραιτώρια το 2005 η στάθμη του νερού ήταν επίσης στα σαραντα δύο μέτρα.

Η πτώση της κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007 είναι κατά έντεκα (11) περίπου μέτρα μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2005-2006 και κατά δεκαεπτά (17) περίπου μέτρα μεγαλύτερη από αυτήν του υδρολογικού έτους 2004-2005.

Δυτική Μεσαρά Λεκάνες: Ασημίου - Βαγιωνιάς - (Λουκια) - Μοιρών - Πόμπιας

Η πεδιάδα της δυτικής Μεσσαράς (υδρολογική λεκάνη Γεροπόταμου), η οποία εκτείνεται από το Ασήμι μέχρι τη Φαιστό, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αγροτικές περιοχές της Κρήτης. Όλη η αγροτική οικονομία σήμερα της περιοχής στηρίζεται στα υπόγεια νερά της.

Ο υδροφορέας που καταλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της λεκάνης, έχει έκταση περίπου 100 Km2 και δέχεται μέσο ύψος βροχής 650 mm. Από στοιχεία των βροχομετρικών σταθμών που υπάρχουν στην περιοχή (Ασήμι, Βαγιωνιά, Πόμπια και Αμπελούζος), το μέσο ύψος βροχής από τους παραπάνω σταθμούς, κατά το υδρολογικό έτος 2006-2007, ήταν 412 mm. Ο υπόγειος υδροφορέας άρχισε να εκμεταλλεύεται από το 1970 με την ανόρυξη των πρώτων γεωτρήσεων στα πλαίσια του προγράμματος FAO. Η εκμετάλλευσή του άρχισε βαθμιαία να αυξάνει και μετά το 1981 άρχισε η υπερεκμετάλλευσή του και η πτώση του υδροφόρου ορίζοντα.

Σε αυτές τις περιοχές επήλθε μια σημαντική πτώση της στάθμης των υδροφορέων, αποτέλεσμα της μειωμένης αναπλήρωσης αλλά και των αυξημένων αντλήσεων.

Λεκάνη Ασημίου

Το 2005 η στάθμη του νερού ήταν στα 38 μέτρα.

Παρατηρείται πτώση της στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007 κατά επτά (7) περίπου μέτρα σε σχέση με το προηγούμενο και κατά έντεκα (11) περίπου μέτρα σε σχέση με το υδρολογικό έτος 2004-2005.

Λεκάνη Βαγιωνιάς (Λούκια)

Το 2005 η στάθμη του νερού ήταν λίγο πάνω από τα δέκα μέτρα. Σε αυτή την περιοχή παρατηρείται πτώση της στάθμης κάτω από το σημείο τοποθέτησης του αισθητήρα του οργάνου, που συμπίπτει με τον πυθμένα της γεώτρησης παρακολούθησης. Ως εκ τούτου, δεν μπορούν να εξαχθούν σαφή συμπεράσματα για την αναπλήρωση του υδροφορέα. Η διεύθυνση υδάτων έχει ήδη προχωρήσει στην αντικατάσταση του σταθμού, με άλλον γειτονικό, στην περιοχή των Βασιλικών Ανωγείων. Από τη διακύμανση της υδροστατικής στάθμης φαίνεται ότι το μέγιστο του υδρολογικού έτους 2006-2007 βρίσκεται οκτώ μέτρα (8 m) χαμηλότερα από το μέγιστο του υδρολογικού έτους 2004-2005.

Λεκάνη Μοιρών

Στις Μοίρες το σύνολο των βροχοπτώσεων κατά το υδρολογικό έτος 2006-2007 ήταν 420 χιλιοστά έναντι 402 χιλιοστών του προηγούμενου έτους.

Παρατηρείται πτώση της στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007 κατά τέσσερα (4) μέτρα σε σχέση με αυτήν του υδρολογικού έτους 2005-2006 και δεκατριών (13) μέτρων σε σχέση με αυτήν του υδρολογικού έτους 2004-2005.

Λεκάνη Πόμπιας

Το 2005 η στάθμη του νερού ήταν στα τριάντα μέτρα.

Παρατηρείται πτώση της

στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007 κατά έντεκα (11) περίπου μέτρα σε σχέση με αυτήν του υδρολογικού έτους 2005-2006 και κατά δεκαεννέα (19) μέτρα σε σχέση με αυτήν του υδρολογικού έτους 2004-2005.

Λεκάνη Τυμπακίου

Η πεδιάδα του Τυμπακίου αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αγροτικές περιοχές της Κρήτης με την καλλιέργεια πρώιμων κηπευτικών σε θερμοκήπια καθώς και ελαιοδέντρων. Η αρδευόμενη έκταση είναι 40.000 στρέμματα και το σύνολο του αρδευτικού νερού που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα προέρχεται από το υπόγειο δυναμικό. Επιπρόσθετα, με την ολοκλήρωση των δικτύων διανομής του νερού του φράγματος Φανερωμένης, που βρίσκεται στη λεκάνη απορροής του Γεροπόταμου, η άρδευση θα ενισχυθεί και με τα επιφανειακά νερά.

Στον υδροφορέα το σύνολο των βροχοπτώσεων κατά το υδρολογικό έτος 2006-2007 ήταν 344 χιλιοστά έναντι 375 χιλιοστών του προηγούμενου έτους.

Λόγω της γειτνίασής του με τη θάλασσα, ο υδροφορέας στο ΝΔ παράκτιο τμήμα του (περιοχή Κόκκινου Πύργου) έχει υποστεί υφαλμύρινση.

Από τα στοιχεία παρατηρείται μια συνεχής τάση ταπείνωσης της στάθμης και τους τρεις σταθμούς παρακολούθησης της περιοχής που κυμαίνεται κατά μέσο όρο στο ένα (1) περίπου μέτρο σε σχέση με αυτήν του υδρολογικού έτους 2005-2006 και κατά 1,5 μέτρο σε σχέση με αυτήν του υδρολογικού έτους 2004-2005.



Υπερεκμετάλλευση



Σε αυτές τις περιοχές , όπως καταλήγει η μελέτη οι υδροφορείς εμφανίζουν υπερεκμετάλλευση.

Η αναπλήρωσή τους, λόγω της κατανομής και της έντασης των βροχοπτώσεων του υδρολογικού έτους 2006-2007 ήταν γενικά πολύ μικρότερη. Επίσης, παρατηρείται οι αντλούμενες ποσότητες να είναι περίπου διπλάσιες από τις ποσότητες που αναπληρώνουν τους υδροφορείς τα τελευταία δυο χρόνια. Αυτό το αρνητικό ισοζύγιο εισροών-εκροών των υδροφορέων έχει ως αποτέλεσμα την εκμετάλλευση των μόνιμων αποθεμάτων τους.

Η συνέχιση αυτής της κατάστασης στην περίπτωση που θα ακολουθήσει πολύ ξηρό έτος ή αλληλουχία ξηρών ή μέσων υδρολογικών ετών θα έχει ως επίπτωση τη σημαντική μείωση των διαθέσιμων αντλούμενων ποσοτήτων νερού, με συνεπακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις στο φυτικό κεφάλαιο και στην οικονομία των περιοχών.

Το ίδιο μη-ικανοποιητική αναπλήρωση παρατηρείται και στα συστήματα των Αστερουσίων και της Δίκτης (λεκάνη Μύθων και Νιπιδιτού). Σε αντίθεση, οι υδροφορείς των συστημάτων στη δυτική και κεντρική Κρήτη (Λευκά όρη και Ψηλορείτης) εμφανίζουν καλή αναπλήρωση σε σχέση με το προηγούμενο υδρολογικό έτος.

Ιδιαίτερο πάντως χαρακτηριστικό της παρούσας κατάστασης των υδροφορέων, είναι η σημαντική πτώση στάθμης κατά την καλοκαιρινή περίοδο του υδρολογικού έτους 2006-2007 στους προσχωματικούς υδροφορείς που βρίσκονται οι προαναφερθείσες περιοχές. Εκτός από τις καλλιεργούμενες εκτάσεις είναι και οι πόλεις που υδροδοτούνται από τους παράκτιους υδροφορείς της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης και έχουν ήδη επιβαρυνθεί με την είσοδο της θάλασσας λόγω των υπεραντλήσεων των περασμένων ετών. Την περυσινή θερινή περίοδο οι πιέσεις ήταν μεγαλύτερες σʼ ότι αφορά τη διάρκεια λόγω της μετατόπισης των υψηλών βροχοπτώσεων, και της έλλειψης χιονιού. Το νερό τους χρησιμοποιείται κυρίως για την ύδρευση των μεγάλων πόλεων και για τουριστική χρήση και δευτερευόντως για άρδευση και σε αυτή τη φάση παρατηρείται πτώση της στάθμης των γεωτρήσεων.