Συνέντευξη στην Κατερίνα Μυλωνά

Ενα πρόσωπο που λείπει από το Ηράκλειο, την πόλη που γεννήθηκε και μεγάλωσε, η συγγραφέας, Ρέα Γαλανάκη, μιλάει στην «Π» για το τι την πληγώνει στη σημερινή εικόνα της πόλης, την οποία θα ήθελε πιο πνευματική, αλλά και τις ηδονές που εκείνη της προσφέρει κάθε φορά που την επισκέπτεται. Σε μία, εφ όλης της ύλης συνέντευξη, χαρακτηρίζει «ορφανή» την Βικελαία βιβλιοθήκη χωρίς το Νίκο Γιανναδάκη ενώ αναφέρεται στα πρόσωπα που σημάδεψαν τη ζωή και την πορεία της. Θυμάται, ακόμα, την κηδεία του Νίκου Καζαντζάκη, ένα συμβάν που όπως αποκαλύπτει σήμερα, την τάραξε και την έκανε να μελετήσει το έργο του.

Τι αισθάνεται ο συγγραφέας κάθε φορά που επιστρέφει στην πόλη του, με την οποία τον δένουν εκτός από τις αναμνήσεις και ιστορικά γεγονότα;

«Ο συγγραφέας κάθε φορά που επιστρέφει στην πόλη που έχει γεννηθεί και μεγαλώσει νομίζω πως είναι σα να μπαίνει μέσα σε ένα σύμπαν που εκτός από την πραγματική του διάσταση έχει και μια μυθική. Θα έλεγα, μάλιστα, ότι όσο περνούν τα χρόνια τόσο πιο πολύ ο μύθος, δηλαδή οι προεκτάσεις, οι συμβολικές, οι ιστορίες οι οποίες υπάρχουν και περιβάλλουν ένα κόσμο, τόσο πιο πολύ ενισχύονται. Είναι η πραγματικότητα αλλά και γύρω μια άλλη διάσταση της πόλης τουλάχιστον για τους συγγραφείς.»

Τι είναι αυτό που σας πληγώνει σήμερα στο Ηράκλειο;

«Με πληγώνει η εικόνα που έχει το Ηράκλειο πολλές φορές. Από τη μία πλευρά χαίρομαι που είναι μια πόλη δυναμική που έχει πλούτο, μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, να προβάλλει διεκδικήσεις, να έχει αεροπορικές γραμμές, να έχει πλοία, να είναι δυνατή οικονομία. Από την άλλη με πληγώνει λίγο η παρανομία θα έλεγα στα κτίρια, την εικόνα της πόλης αυτό το άναρχο που χαρακτηρίζει τις σημερινές πόλεις. Καμιά φορά με πληγώνουν και νοοτροπίες, διαπιστώνω ανάμεσα σε εκλεκτούς ανθρώπους στο Ηράκλειο. Παρόλα αυτά επιβιώνουν και κάποιες φανατικές, μεσαιωνικές πολλές φορές αντιλήψεις για διάφορα πράγματα και υπάρχουν συσπειρώσεις περίεργες. Εν τούτοις θα έλεγα ότι οι πληγές που προξενεί το Ηράκλειο είναι σαφώς λιγότερες από τις ηδονές που μου δίνει. Αλλωστε αν αυτά τα δύο δεν είναι σε ένα διάλογο δε θα είχαν και νόημα.»

Ποιες είναι η ηδονές που σας προσφέρει η πόλη;

«Η πόλη για μένα είναι κάτι σαν την Καβαφική Αλεξάνδρεια. Ενας μυθοποιημένος χώρος σκηνοθεσίας μέσα στον οποίο μπορώ είτε να βάλω ιστορίες, είτε να είμαι εγώ η ίδια. Ένας χώρος που το παρελθόν του δεν έχει εξαντληθεί. Μια ηδονή είναι της γνώσης. Καταλαβαίνω ότι όσα ξέρω δεν είναι μη αναστρέψιμα ή παγιωμένα για πάντα, θεωρώ, δηλαδή, ότι αυτή η πόλη είναι ανοιχτή. Κι αυτή είναι μια πρόκληση η οποία μου προκαλεί μεγάλη ευχαρίστηση. Η μεγαλύτερη ηδονή είναι ότι έχω πάρα πολλούς αγαπημένους και από χρόνια φίλους εδώ τους οποίους συναντώ. Όπως σκέφτομαι ίσως πιο έντονα από ο,τι αλλού αγαπημένους νεκρούς φίλους που έχουν φύγει από τη ζωή. Αυτά είναι χαρές που μου δίνει αυτή η πόλη. Χαρά είναι να διασχίσω την απάνω αγορά, όση έχει μείνει, και να δω αυτά τα ωραία λαχανικά απλωμένα στα σακιά και να φωνάζει ο καταστηματάρχης «πάρτε…». Χαρά είναι να περάσω να δω τη Λότζια, να κατέβω στο λιμάνι χαρές του χώρου και ουσίας. Φυσικά και η κουζίνα και οτιδήποτε με πηγαίνει στα παιδιά χρόνια.»

Είναι η πόλη σήμερα αυτή που είχατε ονειρευτεί όταν τη ζούσατε;

«Δεν είχα ονειρευτεί όταν ζούσα παλιά εδώ μια άλλη πόλη, δεν είχα ίσως και τη δυνατότητα να το κάνω. Οι πόλεις είναι σαν τους ανθρώπους, ακολουθούν μια πορεία ανεξάρτητα από τα σχέδια που ίσως είχε κάνει κανείς, Απλώς, αναγνωρίζω την ανεξαρτησία της. Θα ήθελα να είναι λίγο πιο πνευματική πόλη, δηλαδή να έχει περισσότερη σχέση με το χώρο του βιβλίου, της τέχνης, του θεάτρου. Έχει, δεν μπορώ να πω ότι δεν έχει και μάλιστα για επαρχιακή πόλη αρκετά σοβαρή. Παρόλα αυτά θα ήθελα να έχει περισσότερα.»

Πώς βλέπετε σήμερα τη Βικελαία χωρίς το Νίκο Γιανναδάκη;

«Χωρίς το Νίκο είναι λίγο ορφανή. Κάποτε πιστεύαμε ότι δεν έχει τόσο ρόλο η προσωπικότητα ενός ατόμου όσο οι ιστορικές συνθήκες, η δεδομένη στιγμή, η εμπειρία. Αυτά τα πιστεύαμε όταν ήμασταν φανατικοί Μαρξιστές …βέβαια η ζωή ανατρέπει αυτές τις απόλυτες αντιλήψεις και βλέπει κανείς πόσο μεγάλη σημασία έχουν οι προσωπικότητες στη διαχείριση κάποιων πραγμάτων με τις αρετές, τις οποίες μπορούν να κινητοποιήσουν πολλά πράγματα και η Βικελαία εξακολουθεί να έχει ανθρώπους ικανούς μέσα, να έχει ένα πλούσιο υλικό, να συνεχίζει ένα έργο. Αλλά δεν έχει πια αυτή την πνοή που της έδινε ο Νίκος. Ελπίζω να ξαναγυρίσει, γιατί πρέπει, στο παλιό της κτίριο και να αναπτύξει μια πολύ μεγάλη πνευματική δράση γύρω της όπως είχε παλιά γιατί είναι ένας πνεύμονας για την πόλη. Δε νομίζω φυσικά ότι θα υπάρξει δεύτερος Νίκος αλλά ας γίνει ότι είναι καλύτερο.»

Με ποιους από τους Ηρακλειώτες που δεν υπάρχουν σήμερα θα θέλατε να συνομιλήσετε μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου;

«Με τους ήρωές μου συνομιλώ συνέχεια και υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι από το Ηράκλειο που συνομιλώ γιατί ο συγγραφέας εκτός από την οικογένεια του αίματος που μπαίνει συνέχεια στα βιβλία του υπάρχει και η οικογένεια του πνεύματος. Για μένα επειδή διαμορφώθηκα από κάποιους ανθρώπους κατά την εφηβεία μου εδώ στο Ηράκλειο αυτοί οι άνθρωποι υπάρχουν σε πάρα πολλά βιβλία μου. Προφανώς, ο Νίκος έχει μια πρωτεύουσα σχέση και υπάρχει καθαρά ή λανθάνουσα σε πάρα πολλά από τα γραπτά μου . Ηταν και η πρώτη μου ερωτική σχέση ήταν πολύ ισχυρή και οι περιπέτειες της φυλακής και άλλα που μας έδεσαν παρόλο που χωρίσαμε. Ο Μενέλαος Παρλαμάς έχει μια εξέχουσα θέση από πολύ νωρίς και του είχα αφιερώσει διήγημα. Μετά με άλλες φόρμες μπαίνει συνέχεια στα μυθιστορήματά μου αλλά και σε ομιλίες που κάνω υπάρχει η αναφορά στο πρόσωπό του. Ο Δημήτρης Πλάκας είναι ένας άνθρωπος που μεν δεν ήταν Κρητικός αλλά ευχαρίστως τον αναφέρω. Ο Θωμάς Φανουράκης με τον οποίο είχα μια πολύ καλή φιλική σχέση με είχε ζωγραφίσει κάναμε πάρα πολύ καλή παρέα και μου υπέδειξε πολλά πράγματα όπως το πώς είναι η ζωή του καλλιτέχνη. Δεν είναι μόνο αυτοί οι άνθρωποι που σημάδεψαν τη ζωή μου και υπάρχουν και άλλες πολλές ισχυρές σχέσεις.

Θα γράφατε ένα βιβλίο για τα σύγχρονα προβλήματα του κόσμου, όπως η παγκοσμιοποίηση, η τρομοκρατία και η σύγκρουση των θρησκειών;

«Στη λογοτεχνία δεν έχουν σημασία οι μάσκες που θα βάλουμε. Το παίξιμο του χρόνου αν είναι λίγο παρόν ή παρελθόν είναι μια μάσκα που βάζει ο λογοτέχνης προκειμένου να μιλήσει για σύγχρονα προβλήματά του. Το να βάλει ένα άλλο πρόσωπο είναι παιχνίδια που στη λογοτεχνία πρέπει να γίνονται. Κατ ουσίαν, ένας λογοτέχνης εάν είναι σοβαρός μιλάει πάντα για την εποχή του. Μπορεί να καθρεπτίζει την εποχή του σε μια άλλη και αυτό στο κάτω- κάτω αποκτά και ένα βάθος χρόνου που είναι πολύ χρήσιμο για την εξέταση των προβλημάτων αλλά κατ ουσία μιλάει πάντα για τον εαυτό του. Η λογοτεχνία είναι ένα πεδίο στο οποίο ο χρόνος σπάει δεν υπάρχει όπως στη δημοσιογραφία, την πολιτική. Εδώ η πολιτική γίνεται ιστορία, η επικαιρότητα γίνεται παρελθόν είναι ένας από τους βασικούς χώρους στην οποία διαφέρει η λογοτεχνία. Έχει τη δυνατότητα με ένα μαγικό ραβδί να διαλύει το χρόνο με την καθημερινή του σημασία και να μιλάει για σημερινά πράγματα μέσα από άλλες μάσκες.»

Αν είχατε απέναντί σας τον Μπιν Λάντεν ή τον Μπους τι θα τους λέγατε;

«Είμαι πάρα πολύ αρνητική και για τους δύο, δεν μπορώ να πω ότι υποστηρίζω τον ένα ή τον άλλο. Αναγνωρίζω ότι ο Μπιν Λάντεν κάνει μια αντίσταση στους Αμερικάνους και αυτό είναι θετικό πλην όμως δεν μπορώ να ξεχάσω την προηγούμενη περίοδο όταν είχε αναγκάσει τις γυναίκες να φοράνε μπούργκα ή τους έκοβε τα δάκτυλα επειδή είχαν βάψει τα νύχια τους ή δεν τους άφηνε να πάνε στο σχολείο. Δεν είναι ανεξάρτητο το ένα από το άλλο. Δεν είναι μόνο ο αντάρτης αλλά και τι ήταν ή τι αντιπροσωπεύει ως πολιτική και άποψη. Πιστεύω πάρα πολύ βαθιά στην δημοκρατική διαχείριση των καταστάσεων και είμαι εναντίον της τρομοκρατίας, του φανατισμού από όπου κι αν προέρχονται αυτά.»

Μόνη η με παρέα στους δρόμους της πόλης;

«Νομίζω μόνη μου. Επειδή είμαι συγγραφέας σημαίνει ότι έχω μια παρέα άλλου τύπου ένα δικό μου διάλογο με τους χώρους στους οποίους τριγυρνάω.»

Ποιο είναι το αγαπημένο σας σημείο της πόλης;

«Με γοητεύει ακόμα, επειδή δεν έχει αλλάξει και πάρα πολύ η γειτονιά στην οποία μεγάλωσα και το ταπεινό Καμαράκι. Από το Πανάνειο, τον Άγιο Μηνά και τη Χανιώπορτα. Προτιμώ αυτή τη βόλτα παρά να πάω στη Δαιδάλου να δω τα μαγαζιά. Η αισθαντική βόλτα είναι στους χώρους που έχω μεγαλώσει και κρατούν ένα άρωμα μιας άλλης εποχής.»

Θάλασσα ή βουνό στην Κρήτη;

«Στη θάλασσα έχουμε μάθει να πηγαίνουμε… αλλά νομίζω ότι η Κρήτη είναι τα βουνά ως αυτό που θέλουμε να ψάξουμε να δούμε τι είναι η Κρήτη είναι τα βουνά γιατί έχουν κρατήσει πολλά μυστικά απ ο,τι οι παραλίες οι οποίες έχουν εξανδραποδιστεί από τα ξενοδοχεία και τις χιλιάδες τουρίστες.»

«Τι πιστεύετε ότι θα έγραφε σήμερα ο Καζαντζάκης αν ζούσε. Διαχρονικός ή μοδάτος λογοτέχνης;»

«Δεν ξέρω τι θα ήθελε να γράψει…Η δική μου γενιά κι εγώ ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους διαβάσαμε πάρα πολύ Καζαντζάκη στην εφηβεία. Ήμουν στην κηδεία του και θεωρώ ότι με καθόρισε. Ηταν μια δημόσια εικόνα της πόλης μου που με τάραξε ακριβώς επειδή οι μισοί και περισσότεροι λέγανε ότι ήταν σπουδαίος άνθρωπος υπήρχαν όμως και κάποιοι που έκαναν ασχήμιες και όντας φανατικοί μιλούσαν εναντίον του. Αυτό το δίλημμα εμένα με καθόρισε και μʼ έκανε να διαβάσω τα βιβλία του στην εφηβεία. Μετά υπήρξε ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα όπου όλοι οι άνθρωποι σχεδόν της γενιάς μου απορρίψαμε τον Καζαντζάκη και προσπαθούσαμε να γράφουμε αλλιώς να έχουμε μια άλλη σκέψη επηρεασμένοι πολύ από το μοντερνισμό αλλά και τα αριστερά μας φρονήματα και έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια για να τον ξανασυναντήσω. Από αυτή τη θέση της ωριμότητας πρέπει να πω ότι συνάντησα ένα εξαιρετικό μάστορα. Είναι ο πιο αδικημένος και έχει δεχθεί τρομερές επιθέσεις από την Εκκλησία αλλά και ιδιώτες. Αν τα έργα του δε βγούνε από ένα σύγχρονο εκδοτικό οίκο σε όμορφες εκδόσεις που να αντιστοιχούν στο σημερινό αίσθημα είσπραξης και ανάγνωσης ενός βιβλίου με εισαγωγή και σχολιασμό δε θα διαβαστεί από τους νεότερους.»