Της Πέλλας Λασηθιωτάκη

Όλοι έχουμε ακούσει, αρκεί μια βόλτα στα βουνά, τους ήχους από τα κουδούνια των κοπαδιών. Πολλοί, με αυτούς τους ήχους, ηρεμούν. Και δεν είναι τυχαίο… Η τέχνη της κατασκευής των κουδουνιών, μοιάζει πολύ με των μουσικών οργάνων! Η «μουσική» των κοπαδιών προέρχεται από μία «ορχήστρα» όπου το κάθε «όργανο» έχει τη δική του «φωνή».

«Ο ήχος, η φωνή, κάθε κουδουνιού είναι διαφορετική. Σαν τους ανθρώπους, που κανείς δεν είναι ίδιος με τον άλλο» λέει ο Μηνάς Μαλλιαράκης από τις Άνω Ασίτες που ασχολείται εδώ και 12 χρόνια με την παραδοσιακή τέχνη της κατασκευής των κουδουνιών.

Οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι γνωρίζουν τα ζώα τους, από τον ήχο των κουδουνιών τους. Είναι μάλιστα αρκετά μερακλήδες και απαιτητικοί για αυτή την υπόθεση!!

Κι αυτό το κατάλαβε ο Μηνάς Μαλλιαράκης, όταν άρχισε να δέχεται τις τακτικές επισκέψεις του συντέκνου του, κτηνοτρόφου Γιάννη Παρασύρη, στο φανοποιείο που διατηρούσε μέχρι το 1995. Τότε του ήρθε η ιδέα να ασχοληθεί με τα κουδούνια.

«Είχα φανοποιείο μέχρι το 1995. Κι ο σύντεκνός μου ερχόταν τακτικά με σκοπό να του φτιάξω κουδούνια για το κοπάδι του. Είδα ότι τα κουδούνια έχουν ζήτηση. Κι έτσι μου ήρθε η ιδέα να μετατρέψω το φανοποιείο σε εργαστήριο κατασκευής κουδουνιών» μας λέει ο Μηνάς Μαλλιαράκης.

Πράγματι, από τότε ο κ. Μαλλιαράκης έψαξε και βρήκε τα «μυστικά» αυτής της παραδοσιακής δουλειάς. Είναι δύσκολη, αρκετά κουραστική, αλλά είναι μια θαυμάσια τέχνη. Κατά κοινή ομολογία, κάποιος που κατασκευάζει κουδούνια, πρέπει να είναι πολύ καλός μάστορας. Δεν αρκεί απλά, τα κουδούνια να αντέχουν στο χρόνο. Πρέπει να δίνουν το «στίγμα» στον κτηνοτρόφο, αν το κουδούνισμα που ακούει είναι από αρνί, κατσίκι, πρόβατο ή τράγο του. Πολλοί κτηνοτρόφοι ξεχωρίζουν ένα προς ένα το κουδούνισμα των προβάτων τους. Και ανά πάσα στιγμή, ξέρουν πιο έχει χαθεί από το κοπάδι και που βρίσκεται!!



Κατασκευάζονται από απλή λαμαρίνα



Η αρχή για την κατασκευή ενός κουδουνιού γίνεται από ένα κομμάτι απλή λαμαρίνα. Κόβεται σε μέγεθος και σχήμα, ανάλογα με το ζώο που προορίζεται. Αν για παράδειγμα είναι αρνί ή τράγος. Στη συνέχεια γίνεται η ένωση της λαμαρίνας με τα ανάλογα περτσίνια, διαδικασία δύσκολη και αρκετά κουραστική. Η «μαγεία» όμως ξεκινά με το χρωματισμό ή το «γάνωμα» των σχηματισμένων πια κουδουνιών.



Η εικαστική παρέμβαση…



Και οι καλύτεροι ζωγράφοι ή γλύπτες θα ζήλευαν το χρώμα που παίρνουν τα κουδούνια όταν γανώνονται. Είναι θαυμάσια τέχνη κι έχει τα μυστικά της.

«Φτιάχνουμε ένα μείγμα από λάσπη και χαλκό. Με αυτό το μείγμα αλείφουμε τα κουδούνια. Μετά τα τοποθετούμε στο καμίνι στους 1.200 βαθμούς, για 3 με 5 λεπτά ανάλογα με το μέγεθος του κουδουνιού και βέβαια το πάχος της λαμαρίνας. Χρειάζεται προσοχή για να μην καεί η λαμαρίνα. Αν καεί, το κουδούνι θα είναι για πέταμα» λέει στην «Π» ο Μηνάς Μαλλιαράκης.

Αμέσως μετά το καμίνι, τα κουδούνια βουτιούνται στο νερό. Η απότομη αλλαγή της θερμοκρασίας τα «ατσαλώνει», τα κάνει δηλαδή πιο γερά. Και στη συνέχεια γυαλίζονται με μία βούρτσα.



Οι «φωνές» των κουδουνιών



«Όπως κουρδίζεται η λύρα από τους λυράρηδες, έτσι και οι κουδουνάδες βρίσκουν τη φωνή των κουδουνιών» μας λέει ο κτηνοτρόφος Γιάννης Παρασύρης, σύντεκνος του Μηνά Μαλλιαράκη.

Στην κάτω πλευρά των κουδουνιών, από εκεί που φαίνεται το σείστρο, γίνεται ένα αυλάκι. Ο ήχος κάθε κουδουνιού εξαρτάται από το μέγεθος και το σχήμα του και κυρίως από το αυλάκι στην κάτω του πλευρά. «Χωρίς το αυλάκι αυτό, το κουδούνι δεν έχει φωνή. Δεν έχει ήχο, δεν ακούγεται. Το αυλάκι του δίνει τη φωνή, όταν βέβαια τοποθετηθεί και το σείστρο» εξηγεί ο Γιάννης Παρασύρης.

Τα κουδούνια των πρόβατων έχουν πιο «μπάσο» ήχο από των κατσικιών. Έχουν κι άλλο σχήμα. Πιο «βαρύς» είναι ο ήχος των μεγάλων κουδουνιών που τοποθετούνται στους «μπροσταρόκριους» από των υπόλοιπων ζώων. Κουδούνια μπαίνουν και στα τσομπανόσκυλα με διαφορετική «φωνή». Όλα τα ζώα έχουν τους ήχους τους, που μοιάζουν, αλλά τελικά ο ένας είναι διαφορετικός από τον άλλο, επειδή τα κουδούνια είναι χειροποίητα και κανένα δεν είναι ίδιο με το άλλο. «Ορισμένοι κτηνοτρόφοι θέλουν ξερόχτυπα κουδούνια. Άλλοι τα θέλουν πιο λυράτα. Είναι θέμα γούστου αλλά και για να ξεχωρίζουν τα κοπάδια τους» επισημαίνει ο Μηνάς Μαλλιαράκης.

Αυτονόητο είναι ότι μετά την κατασκευή του κουδουνιού, μπαίνει η «αμπελιά» δηλαδή η μεταλλική θηλιά όπου δένεται το κορδόνι για να τοποθετηθεί το κουδούνι πάνω στο ζώο.

Και το κουδούνι είναι έτοιμο.

Πόση διάρκεια ζωής έχει κάθε κουδούνι; «Και 200 χρόνια, απαντά ο Μηνάς Μαλλιαράκης. Εξαρτάται. Αν είναι πάνω στο ζώο δεν χαλά. Το ζώο βγάζει ένα λάδι, κάτι σαν λίπος, το λεγόμενο μαρόλιπος, που βοηθά τα κουδούνια να διατηρηθούν για πάρα πολλά χρόνια».

Κουδούνια για πετεινούς και για αγελάδες…

Όπως λέει ο Μηνάς Μαλλιαράκης, πολλοί αγοράζουν κουδούνια για τους πετεινούς τους, με σκοπό να διώχνουν τις ζουρίδες. Αρκετοί βάζουν στους σκύλους τους και όλοι στα κοπάδια τους. Υπάρχουν κουδούνια για ζώα 70 κιλών και για αγελάδες που βόσκουν στα λιβάδια για το φόβο μη χαθούν. Και το καθένα από αυτά, έχει τη δική του «φωνή».