Της Λίλιαν Δαφερμάκη
Αντιμέτωπα με την οχυρωματική ιστορία του Ηρακλείου, βρέθηκαν χθες συνεργεία που εκτελούν τα έργα αποκατάστασης στο “Αχτάρικα”, καθώς αποκαλύφθηκε ένα σημαντικό τμήμα του αραβοβυζαντινού τείχους, που μέχρι σήμερα παρέμενε θαμμένο στα υπόγεια του κτιρίου, που στέγαζε τη Βικελαία Βιβλιοθήκη. Δέκα οχτώ μέτρα του αραβοβυζαντινού τείχους εντοπίστηκαν σε άριστη κατάσταση, πίσω από ένα τοίχο που είχε χτιστεί το 1926 για να στηρίξει στατικά το κτίριο του “Αχτάρικα”.
Έτσι μετά από ένα αιώνα σχεδόν, ένα «ζωντανό» κομμάτι της Ιστορίας της πόλης έρχεται ξανά “στο φως”, με σκοπό να παραμείνει στην κοινή θέα, αφού όπως ήδη έχουν αποφασίσει δήμος και αρχαιολογία το τείχος θα αναδειχτεί και θα είναι επισκέψιμο για το κοινό.
Όπως είναι γνωστό, ένα από τα πιο δύσκολα σημεία αποκατάστασης του κτιρίου του “Αχτάρικα”, είναι αυτό που αφορά στην αποκατάσταση των υπόγειων χώρων του, όχι μόνο λόγω των σοβαρότατων στατικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε, αλλά και λόγω των ευρημάτων που εντοπίστηκαν ανάμεσα στα οποία είναι και τμήμα του ενετικού υδραγωγείου. Τα δεδομένα αυτά, επέβαλαν στα συνεργεία που εκτελούν έργα στο κτίριο, να προχωρούν με μεγάλη προσοχή, αφού ο εντοπισμός τμήματος του αραβοβυζαντινού τείχους, ήταν σχεδόν αναμενόμενη εξέλιξη. Έτσι σήμερα το πρωί, και ενώ γινόταν καθαρισμός των υποστυλωμάτων που έπρεπε να αφαιρεθούν για να τοποθετηθούν οι μανδύες που θα ενισχύσουν το κτίριο, τα συνεργεία άρχισαν να ανακαλύπτουν τμήμα του αραβοβυζαντινού τείχους. Το ιστορικό αυτό μνημείο, ήταν καλά κρυμμένο πίσω από ένα νεότερο τοίχο που είχε κατασκευαστεί, και μόλις εντοπίστηκε ειδοποιήθηκε η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων, από όπου και πιστοποιήθηκε η ταυτότητα του τείχους.
Η εικόνα του τείχους
Το αραβοβυζαντινό τείχος που εντοπίστηκε, το οποίο βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση, αναπτύσσεται σε μήκος 18 μέτρων, και ύψος 3μ. Το τείχος προσδιορίζεται γεωγραφικά, στη νοτική πλευρά του κτιρίου Αχτάρικα, και συγκεκριμένα στο ύψος που συναντά τα όμορα κτίσματα που έχουν πρόσοψη στη λεωφόρο Δικαιοσύνης. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, το 1926 που χτιζόταν το “Αχτάρικα,” για να “πατήσουν τα πέλματα” του υπουργείου, αφαιρέθηκε ένα μέρος του αραβοβυζαντινού τείχους, μπροστά από το οποίο χτίστηκε ένας τοίχος, για να στηρίξει το κτίριο. Σʼ αυτή τη φάση κανείς δεν μπορεί να μιλήσει με ακρίβεια για το πόσο λέπτυνε το πάχος του τείχους, αφού αυτό είναι κάτι το οποίο θα προκύψει μεταγενέστερα, και αφού γίνουν οι σχετικές μελέτες και οι συγκρίσεις με τα στοιχεία της διατομής του μνημείου τα οποία έχει στα χέρια της η αρχαιολογία.
Το βέβαιο είναι πάντως ότι το τμήμα του μνημείου όχι μόνο βρίσκεται σε άριστη κατάσταση, αλλά εμφανίζει και μια εξαιρετικά συμπαγή εικόνα δείγμα της σπουδαίας αρχιτεκτονικής της εποχής. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό, όπως τονίζει ο αντιδήμαρχος τεχνικών έργων Κ.Μαμουλάκης ότι, για την αρμολόγηση του τείχους χρησιμοποιήθηκε το λεγόμενο Σαντορινιό κονίαμα, το οποίο είναι ένα πολύ ισχυρό υλικό, που μοιάζει με τσιμέντο, όσον αφορά στην αντοχή, αλλά και στη συμπαγή συμπεριφορά. Όπως είναι γνωστό, το τείχος κατασκευάστηκε από τους Άραβες στην περίοδο από το 827, μέχρι το 1210, για να ενισχυθεί το Φρούριο της Τάφρου, όπως ονομαζόταν τότε ο Χάνδακας.
Η ανάδειξη
«Το κτίριο του “Αχτάρικα” δεν παύει να μας συγκινεί με ευχάριστες εκπλήξεις, τις οποίες αισθανθήκαμε για μια ακόμα φορά με την αποκάλυψη του αραβοβυζαντινού τείχους το οποίο και εντοπίσαμε» τονίζει ο αντιδήμαρχος Κ. Μαμουλάκης. Ο ίδιος σημειώνει ότι, μετά και τα νέα αυτά ευρήματα που εντοπίστηκαν, είναι αυτονόητο ότι από την πλευρά του ο δήμος θα διασφαλίσει να αναδειχτούν ώστε το τείχος να παραμείνει στην κοινή θέα, και ο χώρος να είναι επισκέψιμος. Για το σκοπό αυτό πρόκειται να γίνει τροποποίηση της αρχικής μελέτης του έργου, και με βάση τις υποδείξεις της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας το τείχος θα αναδειχτεί. Ο ίδιος σημειώνει ότι το πιο πιθανόν είναι να τοποθετηθεί μπροστά από το μνημείο μια γυάλινη προθήκη, η οποία θα επιτρέπει την οπτική επαφή με το μνημείο. Άλλωστε όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, από την πλευρά του ο δήμος έχει ήδη αναθέσει αντίστοιχη μελέτη για την ανάδειξη του αραβοβυζαντινού τείχους με στόχο να αναδειχτεί, η οποία μάλιστα πολύ σύντομα αναμένεται να παραδοθεί στο σύνολό της.

