Της Αννας Κωνσταντουλάκη
Δεν είναι πάντα εύκολο να ανακαλύπτεις το φως μέσα στο σκοτάδι, όμως για κάποιους ξεχωριστούς, ανθρώπους είναι τρόπος ζωής.
Η Ιωάννα -Μαρία Γκέρτσου είναι 28 χρονών και γεννήθηκε τυφλή.
Ζώντας σʼ ένα οικογενειακό περιβάλλον που της πρόσφερε αγάπη και ελευθερία, σκέφτηκε, ονειρεύτηκε ,απαίτησε, προσπάθησε, ανταπέδωσε…
Κι άρχισε από πολύ μικρή ηλικία να καταρρίπτει- ένα ένα- όλους τους μύθους που θέλουν τα άτομα με πρόβλημα όρασης να μένουν στο περιθώριο.
Δυναμική, φιλόδοξη, σύγχρονη, ανατρεπτική, αποφάσισε να μην γίνει θεατής, αλλά να πρωταγωνιστήσει, στο έργο της ζωής της.
Έχει σπουδάσει στην Ελλάδα, την Σορβόννη και στις Βρυξέλλες, εργάζεται με υποτροφία ως ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας και ετοιμάζεται να αρχίσει το διδακτορικό της στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Μέχρι τώρα, έχει αποδείξει ότι “βλέπει” καλύτερα από πολλούς άλλους και το βλέμμα της, είναι συνεχώς στραμμένο προς την κορυφή…
Ερ: Ιωάννα-Μαρία από την πρώτη φορά που σε γνώρισα και μιλήσαμε λίγο, συνειδητοποίησα ότι δεν ανήκεις στην πλειοψηφία των ανθρώπων που έχουν περιορισμένες δραστηριότητες λόγω της έλλειψης όρασης. Εργάζεσαι στο Πανεπιστήμιο, βγαίνεις, διασκεδάζεις κάνοντας σχεδόν τα πάντα μόνη, ή με την βοήθεια του σκύλου σου που έχει περάσει από ειδική εκπαίδευση. Πώς τα έχεις καταφέρει να είσαι απόλυτα αυτόνομη;
Mάλλον, πώς τα έχω κατα
φέρει να μην είμαι θα έπρεπε να ρωτάς… Πραγματικά δεν μπορώ να απαντήσω με σαφήνεια, αφού πάντα, ήμουν αυτό που είμαι. Πάντως υποθέτω ότι, κανένας υγιής - εννοώ ψυχικά - άνθρωπος δεν επιθυμεί και δεν αντέχει να εξαρτάται από τους άλλους. Τώρα, πόσο χώρο έχουν διαθέσιμο οι άνθρωποι για να αναπτύξουν τον ψυχικό τους κόσμο και πώς τελικά καταλήγουν να είναι και να φέρονται, αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Αυτό που ξέρω, είναι ότι εγώ, δεν είμαι εξωγήινη. Απλά, με αντιμετώπιζαν ανέκαθεν σαν «άνθρωπο» και όχι σαν «άνθρωπο με αναπηρία
στην όραση». Έτσι, αντιμετωπίζω κι εγώ τον εαυτό μου, δεν του χαρίζομαι ποτέ και δεν τον χαρίζω σε κανέναν.
Ερ: Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων δεν είναι εξοικειωμένοι με την τυφλότητα. Υπάρχουν αντιδράσεις ανθρώπων που σε έχουν φέρει σε δύσκολη θέση στην καθημερινότητά σου;
Όταν περπατάω παρέα με κάποιον που βλέπει, μου λέει πως οι περαστικοί με κοιτάζουν σαν να ήμουν πουά, με προβοσκίδα και τρία μάτια. Επίσης, κάποιες φορές λένε ότι είναι κρίμα από το Θεό, επειδή είμαι όμορφη και δεν έπρεπε να είμαι τυφλή και τα λοιπά. Αν με ενοχλούν όλα αυτά; Όχι και τόσο. Δεν ασχολούμαι με αδύναμους ή ανίδεους ανθρώπους δίχως παιδεία, ούτε με άχρηστες εκδηλώσεις οίκτου.
Νομίζω πως κάποιοι άνθρωποι, θα έπρεπε ίσως να μάθουν να λυπούνται τους ίδιους τους τούς εαυτούς. Έτσι, θα γίνονταν καλύτεροι. Η παραδοχή της ατέλειας, αποτελεί το 1ο βήμα προς την αυτοβελτίωση.
Παρόλα αυτά θεωρώ, πως η αντιμετώπιση των ανθρώπων προς το διαφορετικό, τείνει να αλλάζει προς το καλύτερο. Πριν από δέκα χρόνια, τα πράγματα ήταν σαφώς χειρότερα.
Ερ: Προφανώς κατά καιρούς έχεις ακούσει διάφορα σχόλια από τον κόσμο που εντυπωσιάζεται βλέποντάς σε να κινείσαι και να λειτουργείς με τέτοια ευκολία. Τι σου λένε συνήθως;
Η πιο συνηθισμένη ερώτηση που μου απευθύνεται είναι: «Πώς κάνεις αυτό, πώς κάνεις το άλλο, μα πώς βρε παιδί μου, πες μου πώς;».
Ερ: Τι σπουδές έχεις κάνει, ποιο είναι το αντικείμενό σου στο ΙΤΕ και τι στόχους έχεις βάλει για το μέλλον;
Είμαι Γνωστικός - Πειραματικός Ψυχολόγος. Δεν δουλεύω κλινικά, αλλά σε εργαστήριο. Ερευνώ πώς οι άνθρωποι, οι υπολογιστές και τα ζώα, μαθαίνουν, αντιλαμβάνονται, θυμούνται, κωδικοποιούν την πληροφορία και γενικά τον τρόπο που ένα σύστημα (ο εγκέφαλος) προσαρμόζει και επεξεργάζεται τα εξωτερικά ερεθίσματα. Το γνωστικό μου αντικείμενο είναι η οπτική αντίληψη και συγκεκριμένα, η ανίχνευση των περιβαλλοντικών μεταβολών. Πχ., Γιατί αντιλαμβανόμαστε ή όχι μια αλλαγή, ποιά είναι τα υποκειμενικά (δέκτης) και ποια τα αντικειμενικά (περιβάλλον), κριτήρια προκειμένου η αλλαγή να γίνει αντιληπτή, εάν αντιλαμβανόμαστε αλλαγές που όμως δεν υφίστανται και άλλα.
Έκανα για χρόνια Γαλλικά και παίρνοντας την επάρκεια διδασκαλίας της Γαλλικής, πήγα στη Σορβόννη με σκοπό να συνεχίσω τις σπουδές μου στη Γαλλική Φιλολογία. Έπειτα στις Βρυξέλλες, όπου σπούδασα για ένα χρόνο Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Socrates – Erasmus. Στην συνέχεια, σπούδασα Ψυχολογία στο Πάντειο και εκεί, έμεινα.
Φοιτώντας στο τμήμα, συνειδητοποίησα ότι ο κόσμος δεν είναι έτσι όπως φαίνεται και για αυτό, προχώρησα στην Πειραματική Ψυχολογία ειδικότερα και στη Γνωσιακή Επιστήμη γενικότερα, οπότε και έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στην Εφαρμοσμένη Γνωσιακή Επιστήμη στις Βρυξέλλες. Η επιστήμη αυτή, αποτελείται από ένα σύμπλεγμα επιστημών, αφορά την πειραματική μελέτη του εγκεφάλου σε ακαδημαϊκό επίπεδο και προσφέρει σε πτυχιούχους ανθρωπιστικών και θετικών επιστημών, τα εφόδια για την περαιτέρω έρευνα στον συγκεκριμένο τομέα.
Αυτή την στιγμή, είμαι υπότροφος του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ και εργάζομαι στο Εργαστήριο Επικοινωνίας Ανθρώπου – Μηχανής. Δουλειά μου είναι, να εξομαλύνω της συνθήκες αλληλεπίδρασης ενός ανθρώπου και ενός Η/Υ, σε γενικότερο πληθυσμιακό πλαίσιο.
Επίσης, σύντομα θα αρχίσω διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Κρήτης στον τομέα της Γνωστικής-Πειραματικής Ψυχολογίας και του χρόνου θα γραφτώ στο τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών του ΠΚ. για να σπουδάσω Πληροφορική. Θα ήθελα να καταλήξω καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο, αλλά δεν ξέρω…
Ερ: Πώς σε αντιμετωπίζουν φοιτητές και καθηγητές. Νιώθεις ότι έχεις μια αντιμετώπιση διαφορετική, από εκείνη που θα είχες, αν έβλεπες;
Όχι καθόλου. Μάλλον έχουν καταλάβει ότι βλέπω με τον δικό μου τρόπο. Έτσι θα έπρεπε άλλωστε να γίνει και γιʼ αυτό υπάρχουν τα πανεπιστημιακά πτυχία, για να βελτιώνουν την ανθρώπινη αντίληψη. Με άλλα λόγια, δεν περίμενα από ανθρώπους του ακαδημαϊκού χώρου μια διαφορετική αντιμετώπιση. Καθηγητές και φοιτητές παίρνουν το μήνυμα δίχως παρεμβολές και συμπεριφέρνονται ανάλογα.
Ερ: Μου είχε κάνει εντύπωση όταν σε γνώρισα, το γεγονός ότι σου έστειλα από κεκτημένη ταχύτητα ένα γραπτό μήνυμα στο κινητό, και μου απάντησες σε 1 λεπτό κι εσύ με γραπτό μήνυμα. Όπως μου έκανε εντύπωση πριν λίγο καιρό, όταν μου είπες ότι διάβασες στην “Π” ρεπορτάζ για την περιπέτεια της 23χρονης φοιτήτριας του ΤΕΙ που έχασε την όρασή της εξαιτίας όγκου στον εγκέφαλο. Πώς σε βοηθάει η τεχνολογία; Τι μέσα σου παρέχει για να διαβάζεις και να ενημερώνεσαι;
Βασικά, πες μου εσύ τι περίμενες να κάνω για να σου απαντήσω στο μήνυμα… Η προσβάσιμη τεχνολογία, είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια με αυτή που όλοι γνωρίζουν. Υπάρχουν δηλαδή εκτυπωτές, υπολογιστές και άλλα τέτοια, μόνο που είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να μπορούν να είναι προσβάσιμα μέσω απτικής και ακουστικής επαφής και όχι οπτικής.
Τα εργαλεία, μπορεί να είναι προγράμματα που εγκαθίστανται στον σκληρό δίσκο του υπολογιστή ή στην κάρτα μνήμης του κινητού τηλεφώνου, όπως οι αναγνώστες οθόνης που διαβάζουν οτιδήποτε υπάρχει στην οθόνη, ή και περιφερειακά μηχανήματα, όπως οι οθόνες Braille που εγκαθίστανται μέσω της θύρας USB και μετατρέπουν τα στοιχεία που εμφανίζονται στην οθόνη στη γραφή Braille. Επίσης υπάρχουν εκτυπωτές Braille και μηχανήματα που τυπώνουν ανάγλυφα γραφικά.
Δεδομένου ότι σήμερα σχεδόν όλες οι συναλλαγές που «πρέπει» να διεκπεραιώσει κάποιος, (αγορές προϊόντων, αλληλογραφία, δουλειές του δημοσίου, ενημέρωση) γίνονται μέσω του διαδικτύου. Έτσι, ένα τυφλό άτομο που διαθέτει τα παραπάνω μηχανήματα και γνωρίζει πώς να τα χρησιμοποιεί, μπορεί να κάνει σχεδόν οποιαδήποτε εργασία κάνουν οι βλέποντες χρήστες. Γενικά η τεχνολογία σήμερα επιτρέπει στα ΑμΕΑ να κάνουν τα πάντα και δεν νοείται άτομο με οποιαδήποτε αναπηρία να ζει στο σκοτάδι.
Ερ: Να μιλήσουμε και για τον σκύλο σου την Λάρα . Τι σου έχει μάθει, τι του έχεις μάθει, τι είναι για σένα αυτό το σκυλί;
Ο σκύλος μου μʼ έμαθε να είμαι άνθρωπος. Εγώ του έχω μάθει νʼ αγαπά τους ανθρώπους, αλλά δεν ξέρω αν τελικά αυτό θα του βγει σε καλό.
Η Λάρα είναι μια σταρ και η μεγάλη μου αγάπη. Είναι κοντότριχο μαύρο Show Labrador – Retriever και σκύλος-οδηγός τυφλών. Εκπαιδεύτηκε επί 1,5 χρόνο. Δουλειά της είναι, να με οδηγεί εκεί που θέλω να πάω με ασφάλεια. Να βρίσκει διαβάσεις, πόρτες, καθίσματα, να περνάμε μέσα από τον κόσμο, τα εμπόδια, να ανεβοκατεβαίνουμε τα σκαλιά, να ακούει στις εντολές «δεξιά, αριστερά, ακολούθα»… Να με αγαπάει, να με γλύφει, να με ξαναγλύφει, να μου ρουθουνίζει, να με κοιτάζει με τα γυαλιστερά της ματάκια, να παίζουμε, να ακουμπάει το κεφαλάκι της στο πόδι μου, να αναστενάζει… Όλα αυτά τα κάνει. «Retriever – to Retrieve» σημαίνει στα Αγγλικά «Ανάνηψη – επαναφορά» αυτά τα σκυλιά, επαναφέρουν τον άνθρωπο στην φυσιολογική του κατάσταση.
Ερ: Είναι γνωστό ότι το Ηράκλειο, η Ελλάδα γενικότερα δεν έχουν τις υποδομές για να διευκολύνουν τη ζωή των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν διάφορες αναπηρίες. Αλλά και οι άνθρωποι δεν έχουν την κατάλληλη παιδεία. Βλέπεις παρκαρισμένα αυτοκίνητα σε θέσεις αναπήρων και μηχανές, ή ΙΧ να είναι σταθμευμένα πάνω στις ειδικές διαδρομές που υπάρχουν για τους τυφλούς. Γιατί συμβαίνει αυτό και πώς κατά την γνώμη σου θα μπορούσε να αλλάξει;
Οι άνθρωποι είναι μια χαρά και το Ηράκλειο επίσης. Αγαπώ πολύ την Ελλάδα. Είχα πολλές φορές την ευκαιρία να ζήσω έξω, μα πάντα γύριζα. Προσωπικά, πιστεύω πως δεν φταίνε οι αρτιμελείς Έλληνες γιʼ αυτή την κατάσταση, αλλά οι Έλληνες ανάπηροι που έχουν μάθει να είναι άπραγοι και να προκαλούν τη λύπηση. Πώς θα μάθει ο άλλος για τα προβλήματά σου εάν δεν του τα δείξεις; Και στην τελική τα προβλήματα αυτά δεν αφορούν τους αρτιμελείς, τους ανάπηρους αφορούν. Γιατί να σκάσουν οι αρτιμελείς όταν οι ίδιοι οι ανάπηροι αδιαφορούν; Υπάρχουν τυφλοί στην Κρήτη και αλλού, που ντρέπονται να κυκλοφορήσουν κρατώντας το λευκό μπαστούνι. Πες μου εσύ, αν κάποιος χτυπήσει με το αυτοκίνητό του έναν τυφλό που κυκλοφορεί χωρίς μπαστούνι ποιος θα φταίει μετά;
Υπάρχουν πολλοί ανάπηροι στην Ελλάδα και οι σύλλογοί τους είναι αρκετά ισχυροί, αλλά δεν διεκδικούν ουσιώδη πράγματα. Δε λέω, υπάρχουν ακόμα πολλά να γίνουν, αλλά… Να σου δώσω ένα παράδειγμα: Στις Βρυξέλλες, το μετρό κατασκευάστηκε πριν από 80 χρόνια. Φυσικά τότε δεν είχε γίνει πρόβλεψη για ασανσέρ ΑμΕΑ και δυστυχώς σήμερα, η διαμόρφωση των παλιών σταθμών δεν επιτρέπει να γίνουν. Όμως, οι κινητικά ανάπηροι δεν κάθονται μέσα να κλαίνε τη μοίρα τους, έχουν μάθει και κατεβαίνουν τη σκάλα με τα αμαξίδιά τους. Έχουν προσαρμοστεί στην κατάσταση. Στην Ελλάδα, μόνο κλαίνε και θρηνούν. Έτσι κι αλλιώς, για να χρησιμοποιήσει ένας τυφλός τον οδηγό όδευσης, πρέπει να μπορεί και να κινείται μόνος του, πράγμα που οι περισσότεροι τυφλοί στην Ελλάδα δεν ξέρουν να κάνουν.
Ερ: Θα ήθελα να μου πεις και τι προβλήματα αντιμετωπίζεις εσύ με τον σκύλο σου που είναι ο οδηγός σου. Οι οδηγοί στα λεωφορεία, οι οδηγοί ταξί, κατανοούν ότι πρέπει να τον βάλουν μέσα στα αυτοκίνητα; Όταν πηγαίνεις σε ένα εστιατόριο για φαγητό, σʼ ένα καφέ ή σʼ ένα μπαρ, σʼ αφήνουν να έχεις τον σκύλο μαζί σου;
Σε γενικές γραμμές δεν αντιμετωπίζω προβλήματα με τον σκύλο μου. Δεν λέω, υπάρχουν και οι άνθρωποι που μου κάνουν φασαρία για το τίποτα, αλλά δεν ασχολούμαι μαζί τους. Ο σκύλος είναι πάντα μαζί μου, στη δουλειά, στη διασκέδαση, στη γυμναστική, στα ταξίδια.. Με το ΚΤΕΛ δεν έχω κανένα πρόβλημα, ούτε με το αστικό ούτε με το υπεραστικό. Ταξί δεν χρησιμοποιώ στο Ηράκλειο. Στο Ρέθυμνο που χρησιμοποίησα, με εξυπηρέτησαν άψογα. Σε όποιο εστιατόριο ή καφέ πάω, ποτέ κανείς δεν μας έχει αρνηθεί την είσοδο, ούτε στην Κρήτη ούτε στην Αθήνα. Γιατί άλλωστε να το κάνει. Είναι θέμα κοινής λογικής.
Με την ευκαιρία, θα ήθελα να τους ευχαριστήσω όλους και ιδιαιτέρως το ΙΤΕ, τους οδηγούς του αστικού ΚΤΕΛ Ηρακλείου, τους επιχειρηματίες, του Ηρακλείου και του Ρέθυμνου.
Ερ: Μπορείς να μοιραστείς μαζί μας την καθημερινότητά σου; Ξέρω ότι ζεις μόνη σʼ ένα διαμέρισμα στο Ηράκλειο ,ότι πηγαίνεις στο Πανεπιστήμιο, στο σούπερ μάρκετ για να ψωνίσεις, στο γυμναστήριο, στην τράπεζα για να πάρεις χρήματα, στον κτηνίατρο για να δει τη Λάρα, στα μαγαζιά της πόλης, στα ταβερνάκια και σε μπαρ με τις παρέες σου ,στην θάλασσα για μπάνιο. Μου έχεις πει ότι πολλές φορές, κάνεις κάμπινγκ .Όχι με παρέα, μόνη σου. Σου αρέσει πολύ να πηγαίνεις και κινηματογράφο.
Ειλικρινά όλα αυτά είναι το λιγότερο εντυπωσιακά. Πώς τα καταφέρνεις;
Εγώ αναρωτιέμαι, οι άλλοι πώς τα καταφέρνουν, να μην κάνουν τίποτα από όλα αυτά; Απλά ζω… Δεν μπορώ να κάνω διαφορετικά.
Μάλλον θα είναι βαρετό για τους αναγνώστες να διαβάσουν για το καθημερινό μου πρόγραμμα, διότι δεν νομίζω να διαφέρει από το δικό τους.
Ερ: Άλλοι άνθρωποι χωρίς όραση, μένουν κλεισμένοι, απελπισμένοι σπίτι τους, χωρίς να μπορούν να κάνουν σχεδόν τίποτα, χωρίς βοήθεια. Τι παραπάνω έκανες , είχες, εσύ στην ζωή σου που δεν έχουν, δεν έκαναν εκείνοι;
Σκέφτηκα, ονειρεύτηκα, απαίτησα αλλά και ανταπέδωσα, προσπάθησα. Είχα αγάπη και ελευθερία. Δεν θέλω να πω παραπάνω για μένα, αλλά να δώσω μια εικόνα της ελληνικής πραγματικότητας, προκειμένου να καταλάβεις γιατί τα πράγματα είναι όπως είναι. Για κάποιον που είναι εκ γενετής τυφλός, η πραγματικότητα είναι αυτή που βλέπει. Δεν υπάρχει τίποτα άλλο. Είναι ακριβώς αυτό που συμβαίνει με τους βλέποντες: “Πιστεύω ό,τι βλέπω”.
Τα πρώτα χρόνια είναι πολύ σημαντικά. Δυστυχώς το οικείο περιβάλλον, αντί να σπρώξει το τυφλό παιδί να καλλιεργήσει τις δυνατότητές του και να εξερευνήσει τον κόσμο, του εμφυτεύει την ιδέα ότι είναι ανίκανο, ανήμπορο επειδή είναι ανάπηρο. Αυτά είναι τραγικά λάθη. Θεωρώ ότι, εάν μετά το πέρας της πρώτης σχολικής ηλικίας ένα τυφλό παιδί δεν έχει λάβει την κατάλληλη καθοδήγηση, αλλά “μάθει” ότι είναι ανάπηρο και πρέπει να συμπεριφέρεται σαν ανάπηρο, τότε δύσκολα μπορούν να επέλθουν δραστικές αλλαγές στην προσωπικότητά του, την κίνησή του, τη στάση του σώματος και άλλα.
Eπίσης, η αισθητηριακή αναπηρία όταν δεν αντιμετωπίζεται σωστά, οδηγεί πολύ συχνά στον αυτισμό και άλλες συναισθηματικές διαταραχές, δηλαδή στην ψυχολογική απομόνωση του παιδιού, αφού έχει μάθει να ζει στον δικό του κόσμο και όταν το καλούν να βγει από αυτόν, είναι πια αργά. Φαίνεται ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει αρκετά, αφού και η συχνότητα του αυτισμού έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια (1 προς 125 παιδιά) σε συνάρτηση με την αυξημένη βιωσιμότητα των αναπήρων.
Επιπρόσθετα, επειδή στην Ελλάδα είμαστε και λίγο συντηρητικοί, επικρατεί ακόμη το παλιό καλό ρητό “μάθε παιδί μου γράμματα”. Οι γονείς των τυφλών παιδιών, για το μόνο που νοιάζονται είναι να παίρνει το παιδί άριστα, να τελειώνει το Πανεπιστήμιο στα τέσσερα χρόνια και τίποτα άλλο. Δεν καταλαβαίνουν ότι το άριστα (και μάλιστα το άριστα του ελληνικού σχολείου), δεν έχει να κάνει με τον δείκτη νοημοσύνης. Βλέπω πολλά τυφλά παιδιά, να έχουν άριστα αλλά να μην μπορούν να βράσουν ένα αυγό ή να πάνε μέχρι το περίπτερο. Αυτό είναι υποκρισία και πρέπει επιτέλους να αλλάξουν οι αντιλήψεις.
Το ΚΕΑΤ κάνει καλή δουλειά, αλλά η ειδική εκπαίδευση σταματά στο Δημοτικό. Πιστεύω ότι θα έπρεπε να συνεχίζεται στο γυμνάσιο και το Λύκειο, διότι είναι καλύτερα για τα παιδιά να βρίσκονται με όμοιούς τους, σε ένα σχολείο που έχει φτιαχτεί ειδικά για αυτά, όπου δεν υπάρχει η λύπηση και η ειδική μεταχείριση. Ακόμα πιστεύω ότι δεν υπάρχει ακόμα πραγματική εκπαίδευση ένταξης στην Ελλάδα και πως όλοι, κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας. Πώς μπορεί να υπάρχει ένταξη όταν δεν υπάρχουν βιβλία στη γραφή Braille, οι δάσκαλοι δεν είναι καταρτισμένοι στην ειδική αγωγή και όλως παραδόξως τα τυφλά παιδιά παίρνουν όλο άριστα (χαριστική βαθμολογία), ενώ υπάρχουν και καταγγελίες για άσχημη, κοροϊδευτική συμπεριφορά από τους αρτιμελείς μαθητές, προς τους τυφλούς συμμαθητές τους.
Τέλος, η επιδοματική πολιτική και η δημοσιοϋπαλληλική χάρη που γίνεται στους τυφλούς, νομίζω πως παίζει κι αυτή τον ρόλο της. Η αλήθεια πονάει και όταν πονάει, είτε διορθώνεται, είτε μετατρέπεται σε ψέμα, σε ψευδαίσθηση και νομίζω το δεύτερο επικρατεί. Το ψέμα, είναι πάντα πιο γλυκό.
Ερ: «Βλέποντας» με τα δικά σου μάτια τους ανθρώπους ,τους περισσότερους ανθρώπους, τι γνώμη έχεις σχηματίσει για αυτούς;
Ότι φοβούνται. Ότι « τρώνε» ό,τι τους πασάρουν. Ότι συμβιβάζονται με έναν γάμο, δύο παιδιά και την κοινωνική τους εικόνα και αγνοούν τι πραγματικά έχουν ανάγκη. Οι περισσότεροι είναι αγαθοί, τους έχει υποτάξει το σύστημα και δεν είναι ικανοί να αναλογιστούν τι μπορούν να κάνουν. Η ανθρώπινη υποκρισία είναι ένας παράγων που με εξοργίζει. Άμα μυρίσω άνθρωπο υποκριτή, φουντώνω, γίνομαι έξαλλη και αυτό συμβαίνει και ασυνείδητα μερικές φορές.
Ερ: Δεν έχεις δει ποτέ στην ζωή σου και δεν μπορώ να καταλάβω πως αντιλαμβάνεσαι με τέτοια ακρίβεια τον κόσμο, τους ανθρώπους, την φύση γύρω σου.
Όταν για παράδειγμα σʼ ακούω να μιλάς για το σκύλο σου, για τις εκφράσεις που παίρνει και τις περιγράφεις, είναι σα να τον βλέπεις ακριβώς όπως τον βλέπω κι εγώ. Πως γίνεται αυτό;
Δεν ξέρω πώς βλέπεις εσύ.
Είναι μια αίσθηση που δεν έχει απομονωθεί ακόμα στο εργαστήριο. Με τον ήχο και τον αέρα, πρέπει να συμβαίνει κάτι παρόμοιο με αυτό που συμβαίνει με την όραση. Παίρνω στοιχεία από το περιβάλλον και δημιουργώ νοερούς χάρτες.
Τώρα, με τη Λάρα itʼs a love affair!!! Είμαι ερωτευμένη μαζί της και αυτή μαζί μου και νομίζω πως όλοι ξέρουν τί τηλεπαθητικά και τέτοια παίζουν μεταξύ ερωτευμένων!!! Παρεμπιπτόντως, ο έρωτας έχει πολλές μορφές και πολλές εκφράσεις, αλλά μόνο τέσσερεις συμπερασματικές αντιδράσεις: επικοινωνία, αποδοτικότητα, κατανόηση, ευτυχία.
Ερ: Αν κάποια στιγμή γινόταν να δεις πως θα χρησιμοποιούσες την όρασή σου. Τι θα έκανες ,από τα λίγα που δεν μπορείς να κάνεις τώρα;
Δεν θέλω να το σκέφτομαι, διότι κάτι τέτοιο αποτελεί για μένα επιστημονική φαντασία. Θέλω να σκέφτομαι τι μπορώ να κάνω έτσι όπως είμαι.
Ερ: Τι σου έχει μάθει μέχρι σήμερα η ζωή;
1. Να αγαπάω και να σέβομαι τους δασκάλους μου.
2. Ότι δεν υπάρχει Θεός.
3. Ότι πρέπει να ενεργώ σαν ψυχρός υπολογιστής.
4. Ότι πρέπει να σέβομαι κάθε μορφή ζωής και να μην κάνω ό,τι δεν θέλω να μου κάνουν.
5. Ότι είμαι πολύ μικρή συγκριτικά με το υπόλοιπο σύμπαν, αλλά πολύ μεγάλη για να παίρνω την κατάσταση στα χέρια μου.
6. Ότι οι άνθρωποι είναι κατά βάθος Άνθρωποι.
Να μη μιλάω πολύ, αν και μερικές φορές κάνω το αντίθετο.

