Ρεπορτάζ Κ. Μπογδανίδης
Τα τεράστια οικονομικά οφέλη που θα έχει η περιοχή, αλλά και όλη η Κρήτη από την κατασκευή του λιμανιού εμπορευματοκιβωτίων στο Τυμπάκι, επισημαίνουν οι επιστήμονες του ΕΜΠ που παρέδωσαν κι επίσημα την έκθεσή τους στον ΟΛΗ. Παράλληλα οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι “ένα έργο αυτής της κλίμακας θα έχει αναγκαστικώς και αναπόφευκτες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, άλλες αναστρέψιμες και άλλες όχι”. Σε κάθε περίπτωση η ομάδα του ΕΜΠ προτείνει να γίνει πλήρης περιβαλλοντική μελέτη αφού θα αλλοιωθεί ο χαρακτήρας της περιοχής και ξεκαθαρίζει ότι η όποια απόφαση θα είναι πολιτική και θα πρέπει να έχει την αποδοχή της τοπικής κοινωνίας.
Οι επιστήμονες του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αναλύουν με κάθε λεπτομέρεια τις ακτομηχανικές επιπτώσεις, την αισθητική ρύπανση, το θόρυβο, την ατμόσφαιρα, την κυκλοφορία, τις πολεοδομικές επιπτώσεις, τις αλλαγές στις χρήσεις γης, τους αρχαιολογικούς χώρους κ.α.
Οπως αναφέρει η ομάδα που είχε επικεφαλής τον πρύτανη κ. Μουτζούρη “η ανάπτυξη ενός λιμένα διεθνούς εμβέλειας στην περιοχή του Τυμπακίου και η σύνδεσή του με άλλους μεγάλους λιμένες της Μεσογείου, αλλά κυρίως με τους λιμένες της Απω Ανατολής (Σιγκαπούρη, Κίνα, Κορέα, Ιαπωνία και Ταϊβάν) και της Ινδίας θα διασφαλίσει την ανάπτυξη της αποδοτικότητας των θαλασσίων μεταφορών, στα πλαίσια της ένταξής τους στα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και τις συνδυασμένες μεταφορές καθώς και την ενίσχυση των οικονομικών δραστηριοτήτων σε επίπεδο περιφέρειας αλλά και χώρας.
Η Κρήτη ως Κέντρο Εμπορευματικών Μεταφορών θα αποκτήσει ένα ρόλο που διεκδικούν και άλλα νησιά της Μεσογείου όπως η Κύπρος, η Μάλτα και η Σικελία. Τα οφέλη για την νήσο εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο, με τον οποίο το έργο θα ενσωματωθεί στις ιδιαιτερότητες της οικονομικής και χωρικής δομής της αλλά και κατά το πόσον θα γίνει αποδεκτό από την τοπική κοινωνία”. Και επισημαίνουν ότι: “Από την συνεκτίμηση των ανωτέρω προκύπτει, ότι η στρατηγική θέση του νησιού με τη δημιουργία ενός επιπλέον λιμένα διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων θα ενισχυθεί σημαντικά. Θεωρείται βέβαια σκόπιμο να τεκμηριωθεί η συμβολή της συγκεκριμένης δραστηριότητας στην ισόρροπη και διαρκή ανάπτυξη της Περιφέρειας Κρήτης, σύμφωνα με τις φυσικές, οικονομικές και κοινωνικές της δραστηριότητες.
Το γεγονός, ότι προβλέπεται στη συγκεκριμένη περιοχή η δημιουργία ενός εμπορευματικού-επιβατικού λιμένα από το εγκεκριμένο Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας Κρήτης, σαφώς αποτελεί μια καταρχήν συνθήκη. Επισημαίνεται βέβαια, ότι το εγκεκριμένο Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας Κρήτης δεν προσδιορίζει την ακριβή θέση...”
Οι συνέπειες
Δεν μπορεί να υπάρξει ένα τόσο μεγάλο έργο που θα δέχεται 1 εκατομμύριο κοντέινερς και να μην έχει συνέπειες για το περιβάλλον. Γιʼ αυτό τονίζουν ότι πρόκειται για προκαταρκτικά συμπεράσματα που θα γίνουν οριστικά μόνο με την οριστική περιβαλλοντική μελέτη: “Ενα έργο αυτής της κλίμακας, όσο οικονομικώς πρόσφορο και αν είναι, θα έχει αναγκαστικώς και αναποφεύκτως περιβαλλοντικές επιπτώσεις, άλλες αναστρέψιμες και άλλες όχι. Η αυξημένη όμως ευαισθητοποίηση για την προστασία του περιβάλλοντος σε διεθνές και εθνικό επίπεδο έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη ανάλογης τεχνογνωσίας, που επιτρέπει την αντιμετώπιση ή/και βελτίωση των περισσοτέρων από τις αρνητικές αυτές επιπτώσεις.
Κατά συνέπεια, η ανάληψη μιας τέτοιας δράσεως θα πρέπει να συνοδεύεται από πλήρεις, τεκμηριωμένες και εξειδικευμένες μελέτες κοινωνικο-οικονομικής αποδοτικότητας και περιβαλλοντικών επιπτώσεων, συμφώνως με την ισχύουσα ελληνική και κοινοτική νομοθεσία, οι οποίες θα εκτιμήσουν τις επιπτώσεις του έργου και τον πιθανό βαθμό αλλοιώσεως του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, θα αποδεικνύουν ότι η δράση αντιμετωπίζει τις αρνητικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις του έργου και θα προτείνουν όρους αντιμετωπίσεώς τους. Απαραίτητη κρίνεται και η εκπόνηση εξειδικευμένης μελέτης σκοπιμότητας, η οποία θα εξετάζει το έργο και σε συνάρτηση με την ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής. Τα στοιχεία που έχουν δοθεί στην παρούσα φάση διερευνήσεως μόνον σε προκαταρκτικά συμπεράσματα μπορούν να οδηγήσουν”.
Η αλλοίωση
... Αναφέρονται στην συνέχεια συνοπτικώς επιπτώσεις από το έργο, οι οποίες εντοπίστηκαν στα πλαίσια της παρούσας εργασίας. Εκτιμάται ότι πολλές εξ αυτών οφείλονται στην μεγάλη κλίμακα του έργου και ότι οι δυσμενείς επιπτώσεις θα εξεταστούν στην ΜΠΕ.
• Αλλοίωση του τοπίου, στην θέση του έργου.
• Ο λιμένας θα είναι εν μέρει ορατός από την τουριστική περιοχή της Αγ. Γαλήνης. Είναι δυνατή η απάμβλυνση της επιπτώσεως αυτής με τα προτεινόμενα μέτρα στο τέλος του παρόντος κεφαλαίου.
• Αλλαγές στην οικονομική και κοινωνική ζωή της ευρύτερης περιοχής. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό, ότι θα υπάρξει μιας άλλης μορφής τοπική οικονομία. Πρόκειται για επένδυση άνω του 1 δις ευρώ με δημιουργία άνω των 1000 νέων θέσεων εργασίας.
• Ενα τόσο μεγάλο έργο αναμένεται, ότι θα επηρεάσει σημαντικά τη δομή των δραστηριοτήτων στην περιοχή μελέτης και τις χρήσεις γης σε αρκετά μεγάλη απόσταση από τον νέο λιμένα. Θα δημιουργηθεί μια “νέα πόλη” με αξιοποίηση της ενδοχώρας. Το γεγονός αυτό χρήζει ιδιαίτερης σε βάθος μελέτης.
• Ο νέος λιμένας θα επηρεάσει θετικά το εμπορικό ισοζύγιο των αγροτικών προϊόντων, δεδομένων των μεταβολών που θα προκύψουν από το έργο. Μέτρα τα οποία μπορούν να ληφθούν είναι η τόνωση της αγροτικής παραγωγής με την εγκατάσταση στην περιοχή μονάδων τυποποιήσεως αγροτικών προϊόντων-βιολογικών προϊόντων, εξαγωγής τους από τον λιμένα κ.α.
• Πιθανές επιπτώσεις στους ιδιαιτέρως ευαίσθητους και σημαντικούς σε παγκόσμιο επίπεδο αρχαιολογικούς πόρους της περιοχής. Σημειώνεται, ότι είναι σε αρκετή απόσταση και δεν εκτιμάται ότι θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις. Θα απαιτηθεί η καλή υποθαλάσσια επιθεώρηση από την Εφορία Εναλίων Αρχαιοτήτων.
• Περιβαλλοντικές επιπτώσεις από πιθανό ναυτικό ή άλλο ατύχημα. Για άρση αυτής της πιθανότητας θα απαιτηθεί η τήρηση των διεθνών κανονισμών, η λήψη αυστηρών προληπτικών μέτρων, η αστυνόμευση, η αγορά του απαραίτητου εξοπλισμόύ κ.α.
• Οι επιπτώσεις από την αύξηση κυκλοφορίας φορτηγών οχημάτων στις κύριες οδούς προσβάσεως προς το Τυμπάκι και το αεροδρόμιο αντιμετωπίζονται σε μεγάλο βαθμό με την βελτίωση του οδικού δικτύου, την κατασκευή περιφερειακής οδού, την καλύτερη αστυνόμευση.
• Δεν υπάρχουν στην περιοχή του Τυμπακίου νόμιμα χωροθετημένα λατομεία απολήψεως των αδρανών. Θα πρέπει να μεταφερθούν από ικανή απόσταση, επιβαρύνοντας το τοπικό οδικό δίκτυο και αυξάνοντας το κόστος του έργου κατά την περίοδο κατασκευής.
• Η πιθανότητα υπάρξεως οσμών και καπνού από επιτόπιες καύσεις και καύσεις μαζούτ στα πλοία αίρεται με καλή αστυνόμευση και εφαρμογή σύγχρονης τεχνολογίας.
• Απαιτείται λεπτομερέστερη διερεύνηση (με πρωτογενή έρευνα) της πιθανότητας υπάρξεως αρνητικών επιπτώσεων στην χλωρίδα, στην πανίδα και στην λειτουργία των οικοσυστημάτων των προστατευομένων περιοχών παραπλεύρως ή στην ευρύτερη περιοχή του υπό εξέταση έργου.
• Η επιβάρυνση του τοπικού ακουστικού περιβάλλοντος από κυκλοφορία βαρέων οχημάτων, φορτοεκφορτώσεις εμπορευματοκιβωτίων και λοιπές συναφείς δραστηριότητες.
• Θα εμφανιστεί μικρής κλίμακας διάβρωση της παρακείμενης ακτής στα ανατολικά του λιμένα Κόκκινου Πύργου, λόγω της θέσεως και του προσανατολισμού του προσήνεμου μόλου του λιμένα. Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι κλασσική στην Ακτομηχανική η μέθοδος προστασίας της ακτής με σύστημα παράλληλων και σε απόσταση από την ακτή αποσπασμένων κυματοθραυστών (διεθνώς: detached breakwaters). Kατά τον σχεδιασμό αυτών των έργων θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα, ώστε να επιτευχθεί μεγαλύτερος εμπλουτισμός της ακτής με ίζημα, ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η ποιότητά της.
Το κρίσιμο ερώτημα
Για τους επιστήμονες προκύπτει το κρίσιμο ζήτημα του κατά πόσον επηρεάζονται, αλλοιώνονται ή και εξουδετερώνονται από την υλοποίηση του έργου αυτού, οι τοπικοί αξιοποιημένοι λανθάνοντες ή αδρανείς πόροι, φυσικοί, ανθρωπογενείς και ανθρώπινοι, αν ανακόπτονται οι προοπτικές των τοπικών κοινωνιών για ενδογενή ανάπτυξη. Κρίνεται, ότι ένα τόσο μεγάλης κλίμακας λιμενικό έργο διεθνούς εμβέλειας θα αποκτήσει τον ρόλο πύλης και θα προσδώσει οικονομικές ωφέλειες στους διαχειριστές του λιμένα και στην τοπική κοινωνία.
“Για τον λόγο αυτό εξάλλου θα επενδύσουν σε αυτό το έργο. Αλλά αυτό δεν αρκεί για να αποφασιστεί η υλοποίησή του. Θα πρέπει ταυτοχρόνως να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στον “τόπο” κατασκευής του και οποιεσδήποτε αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις να περιορισθούν με τα κατάλληλα μέτρα και/ή με παράλληλα αναπτυξιακά έργα και δραστηριότητες, που θα πείθουν την τοπική κοινωνία ότι το έργο είναι για το συμφέρον της.
Είναι πολύ σημαντικό, εάν προχωρήσει το συγκεκριμένο έργο, να αποφασιστούν, ανακοινωθούν και κυρίως πραγματοποιηθούν οι παράλληλες αυτές ενέργειες.
Διατυπώνεται λοιπόν η άποψη, ότι η δυνατότητα εγκαταστάσεως του λιμένα θα πρέπει να συνοδεύεται από σημαντικά παράπλευρα οφέλη για την τοπική κοινωνία που θα αφορούν σε νέες οικονομικές ευκαιρίες ως αντιστάθμισμα αυτών που θα χαθούν, συμπληρωματικές υποδομές που θα ενθαρρύνουν τη δημιουργία νέων ευκαιριών απασχολήσεως, αισθητικές λύσεις απάμβλυνσης της οπτικής επιβαρύνσεως από ένα τέτοιο έργο καθώς και ιδιαίτερη φροντίδα στους πολύτιμους αρχαιολογικούς θησαυρούς στην περιοχή, οι οποίοι θα πρέπει να διατηρηθούν και αναδειχθούν”. Και καταλήγουν: “Είναι φανερό ότι το κρίσιμο σημείο για την υλοποίηση του έργου είναι η αποδοχή του από την τοπική κοινωνία. Επιπτώσεις από την κατασκευή του θα υπάρξουν και θα πρέπει να γίνουν εκ προοιμίου γνωστές. Η υλοποίησή του, εάν αποφασιστεί, θα πρέπει να γίνει με γνώση των συνεπειών του. Στην περίπτωση και μόνο που θεωρηθεί δεδομένη η εξασφάλιση των τοπικών συμφερόντων, οι τοπικές κοινωνίες θα πρέπει να αποφασίσουν εάν προτιμούν τον αναμφίβολο δυναμισμό από την προτεινόμενη επένδυση ή την παραδοσιακή ηπιότερη μορφή αναπτύξεως, όπως η σημερινή.

