Του Κώστα Μπογδανίδη

Για δεκαετίες αποσιωπήθηκε η εκκαθάριση πάνω από 2 εκατομμύρια Αρμενίων διαμέσου των τουρκικών στρατευμάτων. Ήταν η πρώτη γενοκτονία του 20ου αιώνα. Στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο μεταξύ 1915 και 1918 οι Αρμένιοι εξοντώθηκαν ως εξιλαστήρια θύματα μιας πρωτοφανούς αγριότητας.

Οι Αρμένιοι εγκαταστάθηκαν στην Ανατολία πριν από 3.000 χρόνια και την εποχή που κατέλαβαν την εξουσία οι Νεότουρκοι το 1913 αποτελούσαν το 10% του πληθυσμού της χώρας. Το «αρμενικό ζήτημα» γεννήθηκε ουσιαστικά την εποχή του Α' Παγκόσμιου Πόλεμου, όταν έπειτα από δύο δεκαετίες διώξεων εκ μέρους των τουρκικών Αρχών, οι ηγέτες της αρμενικής κοινότητας ζήτησαν βοήθεια από τις χώρες της Δύσης.

Οι τουρκικές Αρχές τους κατηγόρησαν ως συνεργάτες των Ρώσων και άλλων ξένων και έτσι οι Αρμένιοι έγιναν στόχος μιας εκστρατείας εξολόθρευσης, στην οποία συμμετείχαν το επίσημο κράτος και η πλειοψηφία του τουρκικού πληθυσμού. Από τον Απρίλιο έως το τέλος του καλοκαιριού του 1915, οι αρμενικές κοινότητες της Ανατολίας μεταφέρονταν διά της βίας στην έρημο της Συρίας. Πάνω από ένα εκατομμύριο άτομα πέθαναν κατά τις πορείες θανάτου ή έπεσαν θύματα μαζικών εκτελέσεων. Οι επιζήσαντες σκορπίσανε στη συνέχεια σε διάφορες χώρες. Την 24η Απριλίου 1915 άφησε η νεοτουρκική κυβέρνηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να συλληφθεί η αρμένικη ελίτ στην Κωνσταντινούπολη. Ακολούθησε μια συστηματική εξόντωση του αρμενικού πληθυσμού μέσα σε λίγες μήνες. Πάνω από το ήμισυ των 2 εκατομμυρίων Αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία έπεσε θύμα στην πρώτη γενοκτονία του 20ου αιώνα .. Καμία ξένη χώρα δεν ήτανε τόσο κοντά στα γεγονότα, όσο το γερμανικό Αυτοκρατορικό Ράιχ, ο σπουδαιότερος σύμμαχος της Τουρκίας στον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο. Οι ιεραπόστολοί του, οι δάσκαλοι, οι αξιωματικοί, οι πρόξενοι και πρεσβευτές αντέγραφαν τις λεπτομέρειες της γενοκτονίας, μερικοί από τους αξιωματικούς έλαβαν ενεργά μέρος στην εξόντωση των Αρμενίων.

Πρώτη γενοκτονία

Ηταν πραγματικά η πρώτη γενοκτονία του εικοστού αιώνα. Ο δυτικός κόσμος την πληροφορήθηκε, αλλά δεν έκανε τίποτε, δίνοντας έτσι το χειρότερο παράδειγμα ώστε αργότερα, και άλλοι, όπως ο Χίτλερ, οι ηγέτες των Χούτου στη Ρουάντα το 1994 και ο σημερινός πρόεδρος του Σουδάν, ο Ομάρ Χασάν Αλ Μπασίρ, να διαπράξουν γενοκτονίες. Η Τουρκία προσπάθησε για πολλά χρόνια να αρνηθεί τη γενοκτονία των Αρμενίων. Ακόμη και σήμερα, στη σύγχρονη τουρκική δημοκρατία, η οποία δεν συμμετείχε στις σφαγές, η χρήση του όρου γενοκτονία για τον χαρακτηρισμό εκείνων των γεγονότων διώκεται ως σοβαρό έγκλημα. Γεγονός που καθιστά ακόμη πιο εξευτελιστικό το ότι αξιωματούχοι του ΟΗΕ υποκύπτουν στις πιέσεις της Τουρκίας και εμποδίζουν τα εγκαίνια, αυτήν την εβδομάδα, μιας έκθεσης στην έδρα του Οργανισμού, με αφορμή τη συμπλήρωση13 ετών από τη γενοκτονία στη Ρουάντα, επειδή στην έκθεση αναφέρεται και η μαζική δολοφονία των Αρμενίων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η Αγκυρα προσεβλήθη από μια πρόταση, η οποία εξηγούσε πως η γενοκτονία αναγνωρίστηκε ως έγκλημα από τη διεθνή νομοθεσία. Ο Πολωνός δικηγόρος Ραφαέλ Λέμκιν απηύθυνε έκκληση στην Κοινωνία των Εθνών, να αναγνωρίσει τα εγκλήματα βαρβαρότητας ως διεθνή εγκλήματα. Οι διοργανωτές της έκθεσης στον ΟΗΕ, μια οργάνωση κατά της γενοκτονίας, η οποία εδρεύει στη Βρετανία, ήταν πρόθυμοι να απαλείψουν από τη σχετική πρόταση τις λέξεις «στην Τουρκία». Αυτό όμως δεν ήταν αρκετό για τη νέα, δειλή ηγεσία του ΟΗΕ και η έκθεση αναβλήθηκε επʼ αόριστον.

Είναι οξύμωρο πώς οι ηγέτες της Τουρκίας δεν αντιλαμβάνονται ότι κάθε φορά που προσπαθούν να λογοκρίνουν τη συζήτηση περί της γενοκτονίας των Αρμενίων, το μόνο που επιτυγχάνουν είναι να προκαλέσουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το ζήτημα και να συνδέσουν τη σημερινή δημοκρατική Τουρκία με ένα έγκλημα που έγινε στο μακρινό, πλέον, παρελθόν. Οσο για τον γ.γ. του ΟΗΕ, Μπαν Κι Μουν και την άπειρη ομάδα του έδειξαν ότι χρειάζονται ακόμη να μάθουν πολλά αν πρόκειται να υπηρετήσουν με αποτελεσματικότητα τον Οργανισμό που ενσαρκώνει τον διεθνή νόμο και που αποτελεί σοβαρή φωνή κατά της γενοκτονίας.

Γιατί σιωπούν

Ακόμη και σήμερα γύρω από τη γενοκτονία τίθεται και πάλι το ερώτημα: Για ποιο λόγο ακόμα αποσιωπάται αυτό το σκοτεινό έγκλημα;

Πού βρίσκεται άραγε η συν- ευθύνη των Γερμανών ως σύμμαχοι και φίλοι των Τούρκων; Ο Αρμενο-αμερικάνος ιστορικός Vahakn N. Dadrian δημοσίευσε εντυπωσιακά στοιχεία για τη γενοκτονία των Αρμενίων και σε ακόμα νεώτερα στοιχεία χαρακτηρίζει τους Γερμανούς ως δυνατούς ηθικούς αυτουργούς τη γενοκτονίας από ιδεολογικούς, ιμπεριαλιστικούς και σκοπούς γεω-στρατηγικά κίνητρα.

Ο Wolfgang Gust, σε δύο βιβλία του 1993 και του Απριλίου 2005 από τα συγκεντρωθέντα στοιχεία μας δίνει την πραγματική εικόνα των περιστατικών και τη γερμανική συν-ευθύνη. Δυστυχώς μέχρι σήμερα διαψεύδει η Τουρκία, η νομικά διάδοχος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, επίσημα τη γενοκτονία, ακόμα και σήμερα γνωρίζει η γερμανική κοινή γνώμη πολύ λίγα για αυτά τα τρομακτικά γεγονότα.

O Enver Pascha ως υπουργός Πολέμου, ένας από τις κινητήριες δυνάμεις της εξόντωσης, ο Talaat Pascha, οργάνωνε ως υπουργός εσωτερικών την εκτόπιση των Αρμενίων, ο Colmar von der Goltz, ήτανε ως Feldmarschall, πληροφορημένος γύρω από όλα τα σχέδια του στρατού, ο Fritz Bronsart διεύθυνε ως Generalstabschef του οθωμανικού στρατηγείου.

Επειδή στη Γερμανία δεν υπάρχουν εντατικές έρευνες, απορρίπτονται αντίστοιχα αιτήσεις έρευνας ως ανειδίκευτες. Εκκλήσεις στην κυβέρνηση και επερωτήσεις για αναγνώριση της γενοκτονίας, απαντώνται, ότι είναι ένα ιστορικό ερώτημα και με αυτό ένα αντικείμενο ιστορικής επιστήμης.

Με αυτήν όμως τη γερμανική παθητικότητα έχουν προσφερθεί τραγικά αποτελέσματα, ώστε τα θύματα των γενοκτονιών σε βάρος των μειονοτήτων στη Τουρκία, να σπρώχνονται στη γωνιά: οι απόγονοι των διασωθέντων δεν πρέπει μόνο να σηκώσουν το βάρος του μαρτυρίου της Ιστορίας, αλλά επίσης να υποφέρουν και το μεγάλο βάρος των ψευδών.

Αν και τώρα η Άγκυρα αποδέχεται την παλιά απαίτηση για μια συλλογική ιστορική συνεδρία έχει επεκτείνει και την πρόταση, να συμπεριληφθούν επίσης γερμανικά, γαλλικά και βρετανικά αρχεία.

Όμως όλες οι λαδιές των δολοφονιών και της αρπαγής των περιουσιών των μειονοτήτων θα παραμένουν ευδιάκριτες. Όσο καιρό οι φίλοι, γείτονες και σύμμαχοι της Τουρκίας – και ο μεγάλος κύκλος τους από πολλούς άλλους λόγους – δεν μπορεί να κινήσει την Άγκυρα, στο δρόμο της προς την ΕΕ επίσης να χτίσει μια γέφυρα στην σημερινή κατανόηση της Ευρώπης και το δημόσιο πολιτισμό της ενθύμησης και της υπερπήδησης του παρελθόντος.

ΠΗΓΕΣ:

-Ιστορία των Αρμενίων, Γενοκτονία

- Wolfgang Gust

-ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

-ΤΟ ΒΗΜα

-Ιστορική Βιβλιοθήκη

-ΤΑ ΝΕΑ