1.Τα ΜΣΑΦ
έχουν ευρύτατη χρήση
Το 1899, η Bayer άρχισε να προωθεί το πρώτο μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο (ασπιρίνη Bayer R) στην Ευρώπη. Παρόλο που σήμερα είναι πάνω από 100 χρονών, η ασπιρίνη εξακολουθεί να πωλείται ως ένα δημοφιλές μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο.
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα αποτελούν μια κατηγορία φαρμάκων με υψηλή κατανάλωση παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από 30 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο λαμβάνουν καθημερινά Μ.Σ.Α.Φ. και ότι το 40% των ατόμων αυτών είναι ηλικίας άνω των 60 ετών. Η πρόσβαση των ασθενών στην ασπιρίνη και τα άλλα Μ.Σ.Α.Φ. μέσω των τοπικών φαρμακείων οπωσδήποτε έχει επιτρέψει στους ασθενείς να μπορούν να ελέγχουν τον πόνο χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν να κλείσουν ραντεβού με τον γιατρό τους. Αυτό όμως εγκυμονεί κινδύνους διότι πολλοί ασθενείς δεν γνωρίζουν τις σημαντικές προφυλάξεις τις οποίες πρέπει να παίρνουν όταν λαμβάνουν Μ.Σ.Α.Φ. Επιπλέον, οι παρενέργειες από τη λήψη τέτοιων φαρμάκων μπορεί να είναι επικίνδυνες.
Τα Μ.Σ.Α.Φ είναι φάρμακα με ποικίλη χημική δομή. Αν και τα φάρμακα αυτά έχουν παρόμοιες ιδιότητες, δεν πρέπει να θεωρούνται όλα ίδια. Η επιλογή του κατάλληλου Μ.Σ.Α.Φ. δεν είναι πάντα εύκολη, γιατί κάθε ασθενής αντιδρά διαφορετικά στο κάθε φάρμακο. Γιʼ αυτό δεν πρέπει να λαμβάνονται χωρίς τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού.
Τα φαρμακευτικά σκευάσματα ΜΣΑΦ που κυκλοφορούν στο εμπόριο είναι πολλά, ξεπερνούν τα εκατό (100). Τα ΜΣΑΦ με τα αντίστοιχα εμπορικά τους ονόματα που χρησιμοποιούνται πιο συχνά, καταγράφονται στον πίνακα 1.
2.Τα Μ.Σ.Α.Φ. στον οξύ
και χρόνιο πόνο (Εικόνα 1).
Η οσφυαλγία είναι ένα επώδυνο σύνδρομο το οποίο μπορεί να χαρακτηριστεί ως οξύ ή χρόνιο, ανάλογα με τη διάρκεια του. Θεωρητικά, όλα τα άτομα σε κάποια φάση της ζωής τους θα προσβληθούν από οξεία οσφυαλγία, εξαιτίας διαφορετικών εκλυτικών παραγόντων. Η οσφυαλγία αυτή, ιάται κατά μέσο όρο σε τρεις εβδομάδες είτε από μόνη της, είτε με τη βοήθεια φαρμάκων. Χρόνια χαρακτηρίζεται η οσφυαλγία που διαρκεί πάνω από τρεις μήνες. Τα Μ.Σ.Α.Φ. κατέχουν σημαντική θέση στην αντιμετώπιση όλων των ασθενών με οξεία ή χρόνια οσφυαλγία και είναι τα συχνότερα συνταγογραφούμενα φάρμακα λόγω των αναλγητικών και αντιφλεγμονωδων ιδιοτήτων τους
Η ρευματοειδής αρθρίτιδα , η οστεοαρθρίτιδα και η αγκυλοποιητική σπονδυλοαρθρίτιδα είναι τρεις μεγάλες κατηγορίες επώδυνων συνδρόμων στις οποίες η αποτελεσματικότητα των Μ.Σ.Α.Φ. είναι και γνωστή και καλά μελετημένη. Ανακουφίζουν τον ασθενή από τον πόνο αλλά δεν αποτρέπουν την εξέλιξη της νόσου.
Ο κωλικός του νεφρού και ο κωλικός των χοληφόρων είναι δύο οξείες, συχνά υποτροπιάζουσες, ιδιαίτερα επώδυνες καταστάσεις στις οποίες η χορήγηση Μ.Σ.Α.Φ. έχει αποδειχθεί πολλές φορές αποτελεσματική, σε ότι αφορά την ύφεση των συμπτωμάτων.
Η δυσμηνόρροια είναι ο έντονος πόνος που εμφανίζεται σε ορισμένες γυναίκες στη διάρκεια της εμμήνου ρύσης. Για την αντιμετώπισή της έχουν προταθεί διάφορες θεραπείες. Η χρήση των Μ.Σ.Α.Φ. έχει αποδειχθεί ότι προσφέρει σημαντική ανακούφιση. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι η χρόνια χρήση τους περιορίζεται από τις παρενέργειες που προκαλούν (κυρίως αύξηση της αιμορραγίας).
Είναι γνωστό από πολλές μελέτες, ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση του μετεγχειρητικού πόνου συνοδεύεται από ταχύτερη ανάνηψη των ασθενών και λιγότερες επιπλοκές από όλα τα συστήματα. Τα πλεονεκτήματα της χορήγησης Μ.Σ.Α.Φ. στην περιεγχειρητική περίοδο, οφείλονται κυρίως στην μείωση της κατανάλωσης οπιοειδών, με αποτέλεσμα τη μικρότερη συχνότητα εμφάνισης μετεγχειρητικού ειλεού, ναυτίας, εμέτου, σύγχυσης και αναπνευστικής καταστολής.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει τη χορήγηση Μ.Σ.Α.Φ. σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα και στις τρεις βαθμίδες της αναλγητικής κλίμακας για την αντιμετώπιση του καρκινικού πόνου. Οι γιατροί που αντιμετωπίζουν τον πόνο στους καρκινοπαθείς έχουν αποκτήσει μεγάλη κλινική εμπειρία από την χρήση των Μ.Σ.Α.Φ. και των συνδυασμό τους με οπιοειδή και άλλα αναλγητικά σκευάσματα.
3.Ομάδες υψηλού κινδύνου
για τη χρήση ΜΣΑΦ
Ομάδες υψηλού κινδύνου χαρακτηρίζονται εκείνες οι ομάδες χρηστών Μ.Σ.Α.Φ. που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο σε σχέση με το γενικό πληθυσμό, να εμφανίσουν ανεπιθύμητες ενέργειες και επιπλοκές. Αυτές φαίνονται στον πίνακα 2.
Πίνακας 2: Ομάδες υψηλού κινδύνου
• Άτομα με ιστορικό πεπτικού έλκους ή γαστρορραγίας
•Άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών
• Άτομα που λαμβάνουν υψηλές δόσεις Μ.Σ.Α.Φ.
• Άτομα που λαμβάνουν συνδυασμό Μ.Σ.Α.Φ. και αντιπηκτικά (συμπεριλαμβάνεται και η ασπιρίνη)
• Άτομα με καρδιαγγειακό νόσημα
• Ανεπιθύμητες ενέργειες των Μ.Σ.Α.Φ.
Η βλαπτική (τοξική) δράση των Μ.Σ.Α.Φ. στο γαστρικό βλεννογόνο είναι η πιο σοβαρή αιτία της μειωμένης χορήγησής τους σε άτομα με ιστορικό γαστοδωδεκαδακτυλικού έλκους ή άλλων διαταραχών του πεπτικού συστήματος (στομάχι, έντερο, οισοφάγος). Σοβαρές επιπλοκές όπως αιμορραγία από το ανώτερο πεπτικό και διάτρηση έλκους έχουν αναφερθεί μετά τη λήψη Μ.Σ.Α.Φ., ακόμη και σε άτομα με ελεύθερο ιστορικό από το πεπτικό σύστημα.
Οι ασθενείς που λαμβάνουν Μ.Σ.Α.Φ. αναπτύσσουν σε ποσοστό περίπου 1% έως 5% κάποιο πρόβλημα από τα νεφρά ( νεφροτοξικότητα) που δικαιολογεί ενδεχόμενη ιατρική παρέμβαση. Ωστόσο, αν και αυτή η σχετικά μικρή συχνότητα δεν δημιουργεί ανησυχία, η εκτεταμένη χρήση αυτών των φαρμάκων έχει ως αποτέλεσμα, σημαντικός αριθμός ατόμων να διατρέχει κίνδυνο για επακόλουθη νεφρική δυσλειτουργία. Η διακοπή της χορήγησης τους συνήθως είναι αρκετή για να αποτραπεί περαιτέρω βλάβη και να αποκατασταθεί η νεφρική λειτουργία.
Επίσης τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα μπορούν να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση ( «πίεση»). Σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αντιυπερτασική αγωγή, τα Μ.Σ.Α.Φ. μπορούν να προκαλέσουν αύξηση και της συστολικής (μεγάλης) και της διαστολικής (μικρής) αρτηριακής πίεσης. Η δράση αυτή φαίνεται να εξαρτάται από το είδος του Μ.Σ.Α.Φ. και τη κατηγορία του αντιυπερτασικού παράγοντα. Πάντως συνιστάται ιδιαίτερη προσοχή και επιμελής παρακολούθηση της αρτηριακής υπέρτασης σε όλους τους υπερτασικούς ασθενείς που αρχίζουν θεραπεία με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα.
Τα Μ.Σ.Α.Φ. μείωνουν τη λειτουργία των αιμοπεταλίων (αντιαιμοπεταλιακή δράση). Τα αιμοπετάλια είναι συστατικά του αίματος που συμμετέχουν στην διακοπή μιας αιμορραγίας. Για τα περισσότερα Μ.Σ.Α.Φ. η αντιαιμοπεταλιακή δράση διαρκεί από 2-7 ημέρες (7-12 για την ασπιρίνη). Η ασπιρίνη είναι το μόνο μη στεροειδές αντιφλεγμονώδες φάρμακο που χρησιμοποιείται για την αντιαιμοπεταλιακή του δράση. Η αντιαιμοπεταλιακή δράση των Μ.Σ.Α.Φ. και ιδιαίτερα της ασπιρίνης, είναι σε μικρές δόσεις ωφέλιμη σε ασθενείς επιρρεπείς σε θρομβώσεις, (μη φυσιολογική πήξη του αίματος) αλλά επικίνδυνη σε ασθενείς με αιμορραγική διάθεση, σε αλκοολικούς, σε αυτούς που είναι σε θεραπεία με άλλα αντιπηκτικά και σε αυτούς που πρόκειται να υποβληθούν σε μεγάλες επεμβάσεις.
Η διαταραχή της φυσιολογικής λειτουργίας του ήπατος από τα Μ.Σ.Α.Φ. είναι σπάνια, ήπια και εύκολα αναστρέψιμη μετά τη διακοπή του φαρμάκου. Αυτό φαίνεται από την αύξηση των τρανσαμινασών (π.χ. SGOT, SGPT) στο αίμα. Μερικά Μ.Σ.Α.Φ. θεωρούνται πιο ηπατοτοξικά από άλλα, χωρίς να υπάρχει ικανοποιητική εξήγηση για το φαινόμενο αυτό. Ωστόσο η ηπατική λειτουργία θα πρέπει να εξετάζεται τακτικά στους ασθενείς που λαμβάνουν Μ.Σ.Α.Φ. για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των Μ.Σ.Α.Φ. στο κεντρικό νευρικό σύστημα (εγκέφαλο) περιλαμβάνουν πονοκέφαλο (κεφαλαλγία), ζάλη, σύγχυση και ελάττωση της μνήμης. Σε ηλικιωμένα άτομα τα φαινόμενα αυτά μπορεί να είναι έντονα και να απαιτηθεί διακοπή της θεραπείας.
5. Οι πιο συχνές ερωτήσεις
για τα Μ.Σ.Α.Φ.
Πότε, κατά τη διάρκεια της ημέρας, πρέπει να παίρνω τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα;
Πόσες φορές την ημέρα θα πάρετε ένα φάρμακο, εξαρτάται από το κάθε φάρμακο και καθορίζεται από τον γιατρό. Πάντως, όλα τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα πρέπει να παίρνονται μαζί με ένα ποτήρι νερό ή άλλο υγρό (π.χ. πορτοκαλάδα) κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το φαγητό.
Τι δόση πρέπει να παίρνω;
Ανάλογα με το φάρμακο μπορεί να το παίρνετε μια, δύο ή τρεις φορές την ημέρα. Χορηγείται (ανάλογα με το φάρμακο) συνήθως από το στόμα (χάπι, κάψουλα, σκόνη κλπ.) καθώς και με άλλους τρόπους (υπόθετο, ενδομυική ένεση). Ο γιατρός σας θα σας συμβουλεύσει για τη δόση που θα παίρνετε.
Σε πόσον καιρό θα αρχίσει
να δρα το φάρμακο;
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα δρουν γρήγορα, συνήθως μέσα σε μερικές ώρες. Η μέγιστη ωφέλεια εμφανίζεται σε δύο ή περισσότερες εβδομάδες.
Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση;
Οχι. Αν παραλείψετε να πάρετε μια δόση, δεν υπάρχει περίπτωση να παρουσιάσετε συμπτώματα στέρησης όπως θα συνέβαινε εάν διακόπτατε ξαφνικά τη χορήγηση μιας πραγματικά εθιστικής φαρμακευτικής ουσίας (π.χ. των αγχολυτικών) γιατί τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα δρουν περιφερικά, δηλαδή εκεί που παράγεται ο πόνος (π.χ. στην κοιλία, στη μέση κλπ.) και όχι στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Απαραίτητη προϋπόθεση για να προκαλέσει ένα φάρμακο εξάρτηση, είναι να δρα στο κεντρικό νευρικό σύστημα και όχι περιφερικά.
Μπορώ να παίρνω
και άλλα φάρμακα μαζί;
Ορισμένα φάρμακα αλληλεπιδρούν με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, έτσι θα πρέπει πάντα να αναφέρετε στο γιατρό σας τι φάρμακα παίρνετε. Αν και τα περισσότερα φάρμακα είναι ασφαλή όταν τα παίρνετε με Μ.Σ.Α.Φ., δεν θα πρέπει να παίρνετε φάρμακα χωρίς συνταγή.
Χρειάζονται ειδικές εξετάσεις πριν ή κατά τη διάρκεια
που θα παίρνω το Μ.Σ.Α.Φ.;
Δεν είναι αναγκαία η παρακολούθηση με εξετάσεις αίματος των ασθενών που παίρνουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, αν και μπορεί να χρειαστούν σε μερικές περιπτώσεις. Γενικά είναι πολύ χρήσιμο για σας να έχετε συγκεντρωμένα τα αποτελέσματα όλων των εξετάσεων σας κάθε φορά που θα επισκέπτεστε τον γιατρό σας.
Μπορώ να πίνω οινοπνευματώδη ποτά
ενώ θα παίρνω τα φάρμακα;
Σπάνια και σε μικρές ποσότητες. Τα οινοπνευματώδη ποτά (π.χ. μπύρα, κρασί, ρακί, ουίσκι κ.α.) μαζί με τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν ενοχλήσεις στο στομάχι. Είναι καλύτερα να το συζητήσετε με το γιατρό σας.
Επηρεάζει το Μ.Σ.Α.Φ. τη γονιμότητα ή την εγκυμοσύνη;
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν συνιστώνται τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Αν προγραμματίζετε να μείνετε έγκυος ή αν μείνετε ενώ παίρνετε Μ.Σ.Α.Φ., θα πρέπει το συντομότερο δυνατό, να το συζητήσετε με το γιατρό σας. Επίσης, αν θέλετε να θηλάσετε θα πρέπει να το αναφέρετε εκ το προτέρων, διότι ορισμένα Μ.Σ.Α.Φ. δεν πρέπει να λαμβάνονται κατά τη διάρκεια του θηλασμού.
Υπάρχουν μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα
με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες απ΄ό,τι άλλα;
Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μεγάλη ερευνητική προσπάθεια για την ανάπτυξη νέων μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης στομαχικών διαταραχών, δυσπεψίας και αισθήματος καύσου, που εντοπίζεται πίσω από το στέρνο. Αυτά τα νέα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα αναφέρεται ότι είναι «ειδικά στη COX-2», λόγω του τρόπου δράσης τους (αναστολή του ενζύμου κυκλοοξυγενάση 2, για συντομία αναφέρεται ως COX-2 ). Ο γιατρός σας μπορεί να σας συνταγογραφήσει ένα από αυτά, ειδικά αν είχατε προβλήματα με το στομάχι στο παρελθόν. Όμως είναι σημαντικό να θυμάστε ότι όλα τα φάρμακα μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες.
Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει κανείς ότι κάθε ασθενείς είναι μία ξεχωριστή περίπτωση και η θεραπευτική αντιμετώπιση που θα ακολουθηθεί εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, που μόνον ο θεράπων ιατρός είναι σε θέση να γνωρίζει και να αξιολογεί.
6.Τι πρέπει να θυμόσαστε
για τα Μ.Σ.Α.Φ.
•Τα Μ.Σ.Α.Φ. ανακουφίζουν από τον πόνο και το πρήξιμο των αρθρώσεων, δεν σταματούν την εξέλιξη της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, της οστεοαρθρίτιδας και της αγκυλοποιητικής σπονδυλαρθρίτιδας
• Άλλες επώδυνες καταστάσεις που μπορεί να ανακουφισθούν με τα ΜΣΑΦ: οσφυαλγία, κωλικός νεφρού, δυσμηνόρροια, μετεγχειρητικός και καρκινικός πόνος
• Πρέπει να αποφεύγονται σε ασθενείς:
- με ιστορικό πεπτικού έλκους ή γαστρορραγίας
- ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών
- που λαμβάνουν αντιπηκτικά φάρμακα
• Οι παρενέργειες των ΜΣΑΦ μπορεί να είναι από διάφορα όργανα και μερικές φορές μπορεί να είναι σοβαρές
• Μην παίρνετε ΜΣΑΦ χωρίς τις οδηγίες του ιατρού σας
Α. Γ. Δ-Η. Δ. Κ
