Του Κώστα Μπογδανίδη
Τη μίσησαν και τη θαύμασαν, επειδή είχε την ικανότητα να συνδυάζει την υψηλή πολιτική με μια ακαταπόνητη διάθεση για απολαύσεις. Την κατηγόρησαν για τις ύποπτες χάρες που έκανε στους ευνοουμένους και τους εραστές της..
Ήταν όμως και η αρχιτέκτων της θέσης της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή σκηνή, προκαθορίζοντας τον διεθνή και μοναδικό ρόλο αυτής της χώρας στον παγκόσμιο χάρτη.
Μία από τις διαπρεπέστερες φυσιογνωμίες του ρωσικού στέμματος η Αικατερίνη η Μεγάλη έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα ελληνικά πράγματα μετά τη συμφωνία του Ιασίου και τα Ορλωφικά. Η τσαρίνα Αικατερίνη υπήρξε πεφωτισμένη –η ίδια οπαδός του Διαφωτισμού- πολιτικός, ζωηρή στην ερωτική της ζωή, ήταν πραγματικά μια εμβληματική προσωπικότητα της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής του 18ου αιώνα.
Ξένη στη χώρα όπου έγινε βασίλισσα, τη Ρωσία, ανέλαβε την εξουσία μετά από ένα πραξικόπημα. Με δύσκολη βασιλεία που σημαδεύτηκε από επιδημίες, εξεγέρσεις και πολέμους. Ωστόσο, τα κατάφερε. Ο πληθυσμός της αυτοκρατορίας διπλασιάστηκε, καθώς και η έκταση της επικράτειάς της. Η ρωσική αυτοκρατορία ανοίχτηκε στις θάλασσες φθάνοντας ως το Αιγαίο προκαλώντας και την υπόθεση των Ορλωφικών.
Η Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας, η επονομαζόμενη «Μεγάλη» ήταν, γερμανικής καταγωγής, Αυτοκράτειρα της Ρωσίας. Η πολιτική της συνδέθηκε στενά με την αναγέννηση του ελληνικού βίου λόγω της συνθήκης Κιουτσούκ-Καϊναρτζή. Τον Μάρτιο του 1792 έδωσε εντολή να αποσυρθεί ο ρωσικός στόλος από το Αιγαίο γεγονός που πλήγωσε τους Έλληνες.
Η Αικατερίνη γεννήθηκε στο Στέτιν της Πρωσίας το 1729 και το πραγματικό της όνομα ήταν Σοφία Αυγούστα Φρειδερίκη. Ήταν πριγκίπισσα του Άνχαλτ-Τσέρμπστ και ο πατέρας της, Χριστιάνος Αυγούστος, υπηρετούσε στο πρωσικό ιππικό ως φρούραρχος του Στέτιν. Η εκπαίδευσή της ήταν αρκετά καλή, παρακολουθώντας μαθήτατα κατ'οικον, ενώ δεν ανέπτυξε στενές σχέσεις με τους γονείς της.
Το 1744, σε ηλικία 15 χρονών, προσκλήθηκε απο την ρωσίδα Αυτοκράτειρα Ελισάβετ Πέτροβνα στην Αγία Πετρούπολη με σκοπό να νυμφευφθεί τον διάδοχο του ρωσικού θρόνου Πέτρο Φιόντοροβιτς του Χολστάιν. Η επιλογή της πριγκίπισσας Σοφίας ως υποψήφιας νύφης του διαδόχου ήταν αποτέλεσμα των διπλωματικών ενεργειών του Αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄ της Πρωσίας. Αμέσως άρχισε την εκμάθηση της ρωσικής γλώσσας με τόσο ζήλο που τα βράδυα έμενε ξύπνια για να διαβάζει τα μαθήματα της. Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα την γρήγορη ενσωμάτωσή της στην ρωσική αριστοκρατία.
Στις 28 Ιουνίου 1744 η ρωσική ορθόδοξη εκκλησία την δέχθηκε ως μέλος της με το όνομα Αικατερίνη Αλεξέγεβνα. Έτσι στις 21 Αυγούστου έγινε ο γάμος του Μεγάλου Δούκα Πέτρου και της πριγκίπισσας Αικατερίνης.
Αποτυχημένος γάμος
Η Μεγάλη Αικατερίνη παντρεύτηκε τον πρίγκιπα Πέτρο σε ηλικία 16 μόλις ετών. Εκείνος, πνευματικά καθυστερημένος, ήταν μόλις έναν χρόνο μεγαλύτερός της. Η αγαπημένη του ασχολία ήταν να παίζει με τα μολυβένια στρατιωτάκια του. Η νεαρή νύφη δεν κατάφερε να τον ευχαριστήσει και όπως είπε η ίδια «ακολούθησαν 15 χρόνια φοβερής ανίας». Στα χρόνια αυτά, με τη βοήθεια της γκουβερνάντας της, μελέτησε τον Βολταίρο, τον Ρουσό και τους γάλλους εγκυκλοπαιδιστές.
Οι φήμες της εποχής έφεραν τον Πέτρο ως στείρο και ο διάδοχος Παύλος, που ήταν το πρώτο της παιδί, ήταν γιος του καλοφτιαγμένου αυλικού Σεργκέι Σαλτίκοφ, που ήταν ο πρώτος από την πλειάδα των εραστών της. Μόλις γεννήθηκε το παιδί, η αυτοκράτειρα Ελισάβετ το πήρε στα διαμερίσματά της και ανέλαβε την ανατροφή του, αφήνοντας τη Μεγάλη Αικατερίνη να παρηγορείται από τον Τάκιτο, τον Βολταίρο και τον Μοντεσκιέ.
Με τον καιρό η πριγκίπισσα Αικατερίνη άρχισε να δικτυώνεται στο παλάτι και μαζί με τον καγκελάριο οργάνωσαν αυλική συνωμοσία, η οποία απέτυχε το 1758 και είχε ως αποτέλεσμα να χάσει την θέση του Καγκελαρίου ο Μπεστούζεφ-Ριούμιν ενώ η Αικατερίνη μόλις που κατάφερε να γλιτώσει την δυσμένεια.
Μετά τον θάνατο της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ στις 5 Ιανουαρίου του 1762 την διαδέχτηκε ο διάδοχος της Πέτρος Γ΄. Η Αικατερίνη είχε οργανώσει γύρω της έναν κύκλο αυλικών και στρατιωτικών που ήταν έτοιμοι να την υποστηρίξουν σε οποιαδήποτε κίνηση της. Σημαντικό ρόλο στην επίτευξη του στόχου της, δηλαδή την άνοδο της στον θρόνο, διαδραμάτισε ο εραστής της, αξιωματικός του ιππικού, Γρηγόριος Ορλόφ, αλλα και οι λανθασμένες κινήσεις του Πέτρου Γ΄, ο οποίος δεν δίστασε να παραιτηθεί απο τις κατακτήσεις που είχε πετύχει σε βάρος της Πρωσίας στον Επταετή πόλεμο, να ασπαστεί τον Λουθηρανισμό και να δεχτεί Πρώσους αξιωματούχους στον ρωσικό στρατό. Αυτές οι κινήσεις επέδρασαν καταλυτικά στην άνοδο της Αικατερίνης στον θρόνο αφού μια μεγάλη μερίδα αριστοκρατών και στρατιωτικών δυσαρεστημένοι απο τον Πέτρο Γ΄ προσχώρησαν στο κίνημα της Αικατερίνης. Το πραξικόπημα πέτυχε και στις 29 Ιουνίου 1762 οι στασιαστές βάδισαν θριαμβευτικά προς την Αγία Πετρούπολη. Ο αρχιεπίσκοπος του Νοβκορόντ έστεψε τη Μεγάλη Αικατερίνη αυτοκράτειρα και μέσα σε λίγες ημέρες ο Πέτρος είχε δολοφονηθεί από ομάδα φίλων και οπαδών της κάτω απο αδιευκρίνιστες συνθήκες στην Κροστάνδη. Η Μεγάλη Αικατερίνη έκανε τον Ορλόφ στρατηγό που ήταν και ο επόμενος εραστής της.
Το ειδύλλιο τους κράτησε 12 χρόνια, αλλά όταν ο Ορλόφ άρχισε να την απατά ανοιχτά, εκείνη του έδειξε την πόρτα και τη θέση του πήρε ο νεαρός επίσης Γρηγόριος Ποτέμκιν, δέκα χρόνια νεότερός της, πιστός μέχρι θανάτου, που υπήρξε εραστής της για δύο μόνο χρόνια αλλά σύντροφος και σύμβουλός της μέχρι τέλους. Ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων κατέκτησε σταδιακά τις περιοχές της Νότιας Ρωσίας. Υπήρξε ο πλέον σημαντικός άνθρωπος στη ζωή της αλλά και για τη Ρωσία, ως τον θάνατό του το 1791.
Η Αικατερίνη στις ερωτικές σχέσεις της δειχνόταν σεμνότυφη στα λόγια και ξέφρενη στις πράξεις. Στα μάτια της οι άντρες ήταν όργανα ηδονής. Διάλεγε νέους, ωραίους, δυνατούς, και αν γινόταν, όχι πολύ ανόητους. Γι' αυτήν η ζωή ανάγεται πάντα σε σχέση δυνάμεων ανάμεσα στα άτομα. Οι αδύνατοι πρέπει να εξαφανίζονται. Το μέλλον ανήκει στους φιλόδοξους, τους παράφορους, τους πεισματάρηδες, τους αρσενικούς.
Η Μεγάλη Αικατερίνη υπήρξε και συλλέκτρια με ακόρεστη όρεξη. Στο Ερμιτάζ μπορεί κανείς να δει κινέζικα διακοσμητικά για τα μαλλιά, αγγλικά ρολόγια, σκαλισμένα σμαράγδια, έπιπλα, ταμπακέρες, χρυσά μετάλλια, όπλα, νομίσματα αλλά και πίνακες ζωγραφικής, ανάμεσα στους οποίους δεσπόζει η προσωπογραφία της ίδιας της Αυτοκράτειρας Πασών των Ρωσιών. Ισως η ίδια η Μεγάλη Αικατερίνη περιέγραψε καλύτερα από κάθε άλλον το πάθος της για τη συλλογή της όταν είπε: «Δεν πρόκειται για αγάπη για την τέχνη, πρόκειται για απληστία. Είμαι λαίμαργη...».
ΠΗΓΕΣ
*Τρουαγιά Ανρί ʽΜεγάλη Αικατερίνηʼ
*Βικιπεδία
*Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη
*ΤΟ ΒΗΜΑ, Γ.Γεμενάκης.
*ΕΛΕΝ ΚΑΡΕΡ ΝΤʼ ΕΝΚΩΣ «ΜΕΓΑΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ”

