1. Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου (ΠΕ);

Όπως αντιλαμβανόμεθα και από το όνομα πρόκειται για καρκίνο που αναπτύσσεται στο παχύ έντερο, δηλαδή στο τελευταίο τμήμα του πεπτικού μας συστήματος (εικόνα 1). Στις ΗΠΑ ο καρκίνος αυτός έρχεται δεύτερος μετά τον καρκίνο του πνεύμονα σε θανάτους. Οι περισσότεροι καρκίνοι του ΠΕ ξεκινούν σαν μικρά, καλοήθη μορφώματα (ογκίδια) τα οποία ονομάζονται αδενωματώδεις πολύποδες. Μερικά από αυτά τα ογκίδια θα εξελιχθούν τελικά σε καρκίνους (εικόνες 2, 3). Οι πολύποδες μπορεί να είναι πάρα πολύ μικροί και να μην προκαλούν οποιαδήποτε συμπτωματολογία, έτσι είναι πολύ σημαντικό να υποβαλλόμαστε όλοι μας μετά από ορισμένη ηλικία σε προσυμπτωματικό έλεγχο ( screening) για να ανιχνεύσουμε κάποιο καρκίνο εγκαίρως ή πριν εξελιχθεί. Αυτά είναι τα καλά νέα για τον καρκίνο του ΠΕ. Παρά το γεγονός ότι είναι εξαιρετικά συχνός και ευθύνεται για μεγάλο αριθμό θανάτων μπορεί να προληφθεί. Στις ΗΠΑ έχει γίνει μεγάλη εκστρατεία υπέρ της πρόληψης, παρʼ όλα αυτά λιγότεροι από 50% των αμερικανών που θα έπρεπε να κάνουν έλεγχο δεν έχουν ελεγχθεί και περισσότεροι από 45% των ασθενών διαγιγνώσκονται όταν ο καρκίνος είναι μη ιάσιμος.

2. Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν καρκίνο του ΠΕ;

Ο καρκίνος του ΠΕ μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία και κανένας δεν είναι ποτέ αρκετά νέος για να τον αναπτύξει. Το 90% των ασθενών είναι πάνω των 50 ετών. Εκτός της ηλικίας άλλοι παράγοντες κινδύνου αποτελούν οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα), το οικογενειακό ιστορικό (κυρίως μερικά οικογενή σύνδρομα), προηγούμενο ιστορικό στο ίδιο άτομο πολυπόδων ή καρκίνου και το κάπνισμα. Ο κίνδυνος μπορεί να αυξηθεί επίσης με το κάπνισμα, τη δίαιτα την φτωχή σε φυτικές ίνες και υψηλή σε ζωικά λιπαρά και τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα. Οι διαβητικοί επίσης βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο.

3. Ποια είναι τα συμπτώματα που θα μας κάνουν να υποπτευθούμε πιθανό καρκίνο στο ΠΕ;

Οι ειδικοί συνιστούν να απευθυνθείτε στο γιατρό σας αν αναπτύξετε ένα από τα παρακάτω:

• Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου όπως διάρροια ή δυσκοιλιότητα που διαρκεί λίγες εβδομάδες

• Απώλεια αίματος από το ορθό ή πρόσμιξη αίματος στα κόπρανα

• Άλγος κατά την αφόδευση

• Αίσθημα ότι το έντερο δεν αδειάζει εντελώς

• Ανεξήγητη απώλεια βάρους

Μην πανικοβάλλεστε: το αίμα στα κόπρανα μπορεί να σημαίνει καρκίνο αλλά μπορεί να είναι ένδειξη και πολλών άλλων καλοήθων νοσημάτων. Για παράδειγμα το έντονο κόκκινο αίμα στο χαρτί της τουαλέτας μπορεί να σημαίνει ότι έχετε αιμορροΐδες ή ραγάδα. Επίσης διάφορες τροφές όπως τα παντζάρια μπορούν να βάψουν τα κόπρανα κόκκινα ενώ τα συμπληρώματα σιδήρου μπορούν να δώσουν μαύρη χροιά στα κόπρανα. Παρʼ όλα αυτά, αν κάποιο σύμπτωμα σας ανησυχήσει θα πρέπει να απευθύνεστε όπως πάντα στο γιατρό σας για να λάβετε εξατομικευμένη συμβουλή.

4. Πρέπει να περιμένω να αναπτύξω συμπτώματα για να συζητήσω με το γιατρό μου σχετικά με τον καρκίνο αυτό;

Αν ανήκετε σε μία από τις ομάδες που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο Π.Ε. πρέπει να συζητήσετε για προσυμπτωματικό έλεγχο αρκετά νωρίς. Οι περισσότεροι από εμάς που δεν έχουμε ιδιαίτερους παράγοντες κινδύνου θα πρέπει να αρχίσουμε τον έλεγχο γύρω στα 50 μας χρόνια. Είναι αντιληπτό και κατανοητό ότι ο περισσότερος κόσμος μπορεί να μην αισθάνεται άνετα ή να ντρέπεται να υποβληθεί στις εξετάσεις που συνιστώνται για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου αυτού. Η συμβουλή μας είναι ότι τέτοιες σκέψεις πρέπει να παραμείνουν στην άκρη ιδίως όταν μιλούμε για ένα τόσο σημαντικό πρόβλημα υγείας. Η σωστή σχέση με το γιατρό μας και η αμοιβαία εμπιστοσύνη βοηθούν.

5. Ποιες εξετάσεις χρησιμοποιούνται για προσυμπτωματικό έλεγχο;

• Δακτυλική εξέταση: Με αυτή την εξέταση ο γιατρός προσπαθεί να ανιχνεύσει την παρουσία πολυπόδων ή καρκίνου μέσα στο ορθό

• Ανίχνευση αίματος στα κόπρανα που δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό με γυμνό μάτι. Αυτό γίνεται με ειδικές ταινίες. Η εξέταση αυτή μπορεί να γίνει πανεύκολα ακόμη και στο ιδιωτικό ιατρείο (εικόνα 4)

• Σιγμοειδοσκόπηση με εύκαμπτο σιγμοειδοσκόπιο. Με αυτόν τον σωλήνα μπορούμε να δούμε μέχρι 60 εκατοστά από το παχύ μας έντερο (εικόνα 6)

• Βαριούχος υποκλυσμός. Αυτή είναι μια ακτινολογική εξέταση με την οποία μπορούμε να ανιχνεύσουμε την παρουσία πολυπόδων ή καρκίνων με την έγχυση σκιαγραφικού υλικού στο έντερο (εικόνα 5)

• Κολονοσκόπηση. Αυτή είναι η καλύτερη εξέταση και η πιο ευαίσθητη για την ανίχνευση πολυπόδων και καρκίνων. Το όργανο που χρησιμοποιείται είναι αρκετά μακρύ και εύκαμπτο έτσι ώστε να μπορεί να επισκοπήσει όλο το παχύ έντερο. Επίσης με το κολονοσκόπιο μπορούν να παρθούν βιοψίες ή να γίνει και πολυπεκτομή (δηλαδή αφαίρεση των πολυπόδων). Για να γίνει αυτή η εξέταση θα χρειαστεί να καθαρίσει εντελώς το έντερο και θα πρέπει να χορηγηθούν μεγάλες ποσότητες καθαρτικών υγρών. Ίσως να χρειαστεί να χορηγηθεί στον ασθενή και κάποιο ήπιο ηρεμιστικό το οποίο θα βελτιώσει κατά πολύ το άγχος και την ανησυχία του. Οι επιπλοκές είναι πολύ σπάνιες (εικόνες 7,8)

• Νέες τεχνικές βρίσκονται σε εξέλιξη για να κάνουν την ανίχνευση του καρκίνου του ΠΕ ευκολότερη

6. Ποια είναι η θεραπεία των πολυπόδων και του καρκίνου του ΠΕ;

Οι πολύποδες αφαιρούνται πολύ εύκολα κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης από τον ειδικό γιατρό (γαστρεντερολόγο). Αποστέλλονται για βιοψία για να καθορισθεί αν έχουν μετατραπεί σε κακοήθεις όγκους ή όχι. Αν ένα ογκίδιο στο ΠΕ αποδειχθεί ότι είναι καρκίνος τότε στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων ο ασθενής θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση, ίσως και με παροχέτευση του περιεχομένου προς το δέρμα (εικόνα 9). Συμπληρωματική θεραπεία με χημειοθεραπευτικά φάρμακα ή ακτινοβολία ίσως χρειαστεί ανάλογα με την έκταση της νόσου

7. Μπορώ να κάνω κάτι για να μειώσω τον κίνδυνο καρκίνου του ΠΕ;

Ίσως το σημαντικότερο που μπορεί να κάνει κανείς για να μειώσει τον κίνδυνο να νοσήσει από καρκίνο του ΠΕ είναι να συζητήσει εκτενώς με το γιατρό του ποια μέθοδο προσυμπτωματικού ελέγχου είναι η πιο κατάλληλη για την ηλικία και τους παράγοντες κινδύνου. Σε ορισμένες χώρες χρησιμοποιούν και ομοιώματα παχέος εντέρου για να εκπαιδεύσουν το κοινό (εικόνα 10). Οι ακόλουθες συμβουλές μπορούν να βοηθήσουν:

• Τρώτε άφθονα λαχανικά, φυτικές ίνες και λαχανικά (εικόνα 11)

• Περιορίστε την κατανάλωση λίπους

• Περιορίστε την κατανάλωση οινοπνεύματος και σταματήστε το κάπνισμα

• Να ασκήστε

Ε.Κ.

(Σημείωση του επιμελητή έκδοσης: Τα αρχικά του ιατρού που έγραψε το άρθρο για την άνοια στο προηγούμενο τεύχος είναι Σ.Π.)

Διαδικτυακοί τόποι για περισσότερες πληροφορίες:

www.mayoclinic.com, www.medicinenet.com