Η εκπαίδευση, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού προκειμένου να γνωρίσει τις ιδιαιτερότητες του φυσικού μας περιβάλλοντος, να υιοθετήσει μια νέα αντίληψη και σχέση με αυτό και να εκτιμήσει τη μοναδικότητα, σε παγκόσμιο επίπεδο, του χώρου που ζούμε αποτελούν τους βασικούς στόχους του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. Είναι το μοναδικό μουσείο στον Ελληνικό χώρο που ασχολείται με το σύνολο του φυσικού περιβάλλοντος και καλύπτει όλες τις δραστηριότητες ενός πλήρους και σύγχρονου μουσείου.
Μεγάλη προσοχή δίνεται επίσης, όπως τονίζει ο Διευθυντής του Μουσείου, Μωυσής Μυλωνάς, στο ρόλο που εκείνο θα παίξει στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, «να διαμορφώσουμε ένα πλέγμα με αντίστοιχα μουσεία ή ερευνητικούς χώρους που ασχολούνται με το περιβάλλον, όλοι οι φορείς πρέπει να έρθουν σε συνεργασία για την καλύτερη προβολή και προσέγγιση του περιβάλλοντος», υπογραμμίζει. Ήδη, έχουν γίνει επαφές με τη Λιβύη, όπου τέλος του Απρίλη θα πραγματοποιηθεί μία έκθεση, την Κύπρο, όπου θα διαμορφωθεί αντίστοιχο μουσείο, την Αίγυπτο και σιγά- σιγά τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής. «Το περιβάλλον της Μεσογείου έχει τόσο πολλά στοιχεία που αν τονιστούν οι διαφορές μπορεί να χωρίσουν τους λαούς αλλά και τόσες ομοιότητες που επίσης αν τονιστούν μπορεί να φέρουν τους λαούς πιο κοντά οπότε στο χέρι μας είναι να δούμε τι να κάνουμε», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Μυλωνάς
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας λειτουργεί προσωρινά στo πλαίσιο του Πανεπιστημίου Κρήτης ενώ μέχρι το τέλος του χρόνου αναμένεται να φιλοξενηθεί σε ένα νέο εκθεσιακό χώρο, το διατηρητέο κτίριο της πρώην Ηλεκτρικής Εταιρείας Ηρακλείου που βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα σημαντική θέση μεταξύ της πόλης και της θάλασσας, κοντά στο ενετικό λιμάνι και στη νοητή συνέχεια του παραθαλάσσιου ενετικού-μεταβυζαντινού τείχους.
Το έργο για την ανακατασκευή του κτιρίου, δημοπρατήθηκε το 2003 και η δαπάνη καλύπτεται από κοινοτικά κονδύλια (πρόγραμμα URBAN) και από το πρόγραμμα «Ελλάδα 2004» της Γ.Γ. Ολυμπιακών Αγώνων. Με τη νέα διαμόρφωση του υπάρχοντος κελύφους, η συνολική ωφέλιμη επιφάνεια θα ξεπεράσει τα 5500 τ.μ.
Ο πυρήνας του διατηρητέου βιομηχανικού κτιρίου θα αποτελέσει τον κύριο εκθεσιακό χώρο του Μουσείου ενώ το κτίριο στα ανατολικά του θα φιλοξενήσει την περιβαλλοντική εκπαίδευση και τις περιοδικές εκθέσεις και το κτίριο στα δυτικά του την περιβαλλοντική επιμόρφωση.
Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας πραγματοποιεί έρευνες γεωλογικές, βοτανολογικές και ζωολογικές, διατηρεί και αναπτύσσει αντίστοιχες συλλογές, συνεισφέρει στην εκπαιδευτική διαδικασία όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης και προβάλλει στους εκθεσιακούς του χώρους τις ιδιαιτερότητες του φυσικού περιβάλλοντος της Ανατολικής Μεσογείου. Τα πεδία δραστηριότητάς του είναι η Βασική Έρευνα Αιχμής, η Εφαρμοσμένη Έρευνα, η Μελέτη, Διαχείριση και Προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η Εκπαίδευση και Ευαισθητοποίηση του κοινού.
Στο μουσείο υπάρχει μία βιβλιοθήκη, η οποία υποστηρίζει τις προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές, τη βασική και εφαρμοσμένη έρευνα αλλά και τις πληροφοριακές ανάγκες των επισκεπτών του Μουσείου. Το Μ.Φ.Ι.Κ. διαθέτει όλον τον απαραίτητο εξοπλισμό αλλά και το ανθρώπινο δυναμικό για επαγγελματική φωτογράφηση στο φυσικό περιβάλλον. Στο αρχείο του υπάρχουν σήμερα περισσότερες από 50000 διαφάνειες (slides), ψηφιακές φωτογραφίες και Videos από το φυσικό περιβάλλον της Ελλάδας και της Aνατολικής Μεσογείου. Φιλοξενείται, ακόμα, το τμήμα Γεωγραφικών Συστημάτων και Πληροφοριών (G.I.S.) που κινείται σε δύο άξονες. Στη δημιουργία υποβάθρων αναφοράς κυρίως με τη ψηφιοποίηση έτοιμων χαρτών και στη γεωαναφορά της συλλεγόμενης πληροφορίας. Υπάρχει, επίσης, το Γραφιστικό τμήμα, το οποίο σχεδιάζει και υποστηρίζει πλήρως όλο το έντυπο υλικό του εκθεσιακού χώρου καθώς και το απαραίτητο υλικό των ερευνητικών δραστηριοτήτων του Μουσείου. Τέλος, υπάρχει το εργαστήριο Ταριχεύσεων – Εκθεμάτων, το οποίο ασχολείται με τη μουσειακή ταρίχευση αλλά και με ειδικές πρωτότυπες κατασκευές για τις εκθεσιακές και εκπαιδευτικές ανάγκες του Μουσείου, με τη χρήση ποικιλίας υλικών και μέσων.
Η έρευνα
Η βασική και η εφαρμοσμένη έρευνα βρίσκονται στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων του Μ.Φ.Ι.Κ. και εστιάζεται στη μελέτη της βιοποικιλότητας του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου, της δομής των οικοσυστημάτων με έμφαση στα νησιώτικα οικοσυστήματα, στα παράκτια οικοσυστήματα, στους υγροτόπους, στα ορεινά οικοσυστήματα, της εξέλιξης, της ταξινόμησης και της οικολογίας συγκεκριμένων οργανισμών με έμφαση στα ενδημικά και κινδυνεύοντα είδη φυτών και ζώων, της γεωλογικής δομής και εξέλιξης της ανατολικής Μεσογείου και της φυλογένεσης, της συστηματικής και της γενετικής δομής, με μοριακές τεχνικές σε πεδίο σύγχρονο και πρωτοπόρο. Στην έρευνα περιλαμβάνονται το Βοτανικό τμήμα, το Ζωολογικό, το Γεωλογικό – Παλαιοντολογικό και η Μοριακή Ταξινόμηση και Εξέλιξη.
Η μεγάλη ποικιλία και ιδιαιτερότητα των οικοσυστημάτων της Κρήτης και της Ανατολικής Μεσογείου καθώς και η ανάγκη για διαχείριση και προστασία των οργανισμών και των συστημάτων, μέσα σε ένα χώρο όπου οι ανθρώπινες δραστηριότητες προκαλούν συνεχείς και έντονες αλλαγές, έχουν διαμορφώσει στο Μ.Φ.Ι.Κ., μια πολύ ισχυρή και δραστήρια ομάδα επιστημόνων, οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε θέματα διαχείρισης και προστασίας των ειδών και του περιβάλλοντος γενικότερα.
Παράλληλα, πραγματοποιούνται πολλές ερευνητικές αποστολές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Συλλογές
Το Μ.Φ.Ι.Κ. έχει να επιδείξει σύγχρονες, πλούσιες και μοναδικές συλλογές που καλύπτουν όλο το χώρο της Ανατολικής Μεσογείου. Πολλά από τα ζωολογικά και βοτανικά δείγματα του Μουσείου αναφέρονται σε νέα είδη για την επιστήμη.
Ξεχωρίζουν οι συλλογές Χερσαίων σαλιγκαριών που είναι η πλέον σύγχρονη και πλήρης συλλογή για τα είδη της Ελλάδας και Κύπρου, Αρθροπόδων της Ελλάδας, Αμφιβίων και ερπετών της ανατολικής Μεσογείου, Θηλαστικών της Κρήτης , Φυτών της Κρήτης, Πετρωμάτων και Ορυκτών της Ελλάδας και άλλων περιοχών του κόσμου, Απολιθωμάτων του νοτίου Αιγαίου και Ιστολογικού υλικού για μοριακές αναλύσεις που συνδέεται με τις σύγχρονες τάσεις της Βιολογικής έρευνας.
Φιλοσοφία του νέου εκθεσιακού χώρου
Η φιλοσοφία και ο στόχος του νέου εκθεσιακού χώρου του Μουσείου, είναι η συγκριτική προβολή των περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών της Μεσογειακής λεκάνης με κέντρο αναφοράς την Κρήτη. Παράλληλα, μέσω της σύνδεσης αρχαιολογίας και οικολογίας, θα προβληθεί η επίδραση και η εξέλιξη του ανθρώπου στο Μεσογειακό περιβάλλον.
Για την υλοποίηση του παραπάνω στόχου θα χρησιμοποιηθούν πρωτοπόρες υποδομές όπως, πλανητάριο και προσομοιώσεις τεκτονικών πλακών, σεισμών και ηφαιστείων ενώ για την απεικόνιση των βιοτικών στοιχείων του περιβάλλοντος, θα χρησιμοποιηθούν τα συγκριτικά μικρο- και μεγα- διοράματα.
Πρόκειται για έναν καινοτόμο οικολογικό τρόπο παρουσίασης που έχει υιοθετήσει το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. Τα διοράματα αυτά αποτελούν ρεαλιστικές αναπαραστάσεις των οικοσυστημάτων, σε φυσικό μέγεθος και σε τρισδιάστατο χώρο. Η συγκριτική τους παράθεση δίνει την ευκαιρία στον επισκέπτη να παρατηρήσει εκείνα τα στοιχεία της βιολογικής και γεωλογικής ποικιλότητας που διαφοροποιούν τα οικοσυστήματα της νότιας και νησιωτικής χώρας από εκείνα των ηπειρωτικών περιοχών της Ελλάδας και της ανατολικής Μεσογείου.
