1. Tι είναι – ποιος ο ρόλος του;

Ο θυρεοειδής είναι αδένας, παράγει λοιπόν κάποιες από τις ορμόνες (εικόνες 1 και 2). Περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1656. Ξεκινώντας από το όνομά του θα πρέπει να πούμε ότι λέγεται έτσι λόγω της ομοιότητάς του με θυρεό, με έμβλημα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι μοιάζει και με πεταλούδα. Βρίσκεται αμέσως κάτω από το λάρυγγα (το μήλο του Αδάμ), “αγκαλιάζοντας” από μπροστά την τραχεία (εικόνα 3). Οι ορμόνες που παράγει έχουν τεράστια σημασία για την ζωή μας γιατί είναι υπεύθυνες για την ανάπτυξη και την ρύθμιση του μεταβολισμού. Η σταθερή παροχή των θυρεοειδικών ορμονών είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη του σώματος, του εγκεφάλου, για τη ρύθμιση του μεταβολισμού και τη λειτουργική δραστηριότητα των περισσοτέρων οργάνων. Σημαντικότατο για την παραγωγή τους είναι το ιώδιο, στοιχείο που φυσιολογικά το προσλαμβάνουμε με την τροφή μας (νερό, ψάρια, αλάτι, γάλα και αβγά). Για να κατανοήσουμε τη σημασία των θυρεοειδικών ορμονών αρκεί να πούμε ότι τα παιδιά που γεννιούνται με έλλειψή τους έχουν καθυστέρηση στην σωματική και πνευματική ανάπτυξη, μια κατάσταση που είναι γνωστή ως κρετινισμός. Τα νεογέννητα στις αναπτυγμένες χώρες ελέγχονται για τα επίπεδα των ορμονών στο αίμα ώστε να διαγνωσθούν νωρίς και να πάρουν θεραπεία. Με τη θεραπεία επιτυγχάνεται η σωστή τους ανάπτυξη



2. Ποια η σημασία του ιωδίου

για την παραγωγή των ορμονών;



Το ιώδιο είναι το βασικό συστατικό των ορμονών του θυρεοειδούς. Η σημασία του είναι τόση που σε χώρες του κόσμου όπου δεν υπάρχει αρκετό ιώδιο στο έδαφος και τις τροφές συναντούμε την ενδημική βρογχοκήλη, μια τεράστια διόγκωση του αδένα με πρησμένο λαιμό (εικόνα 4). Ευτυχώς αυτές τις εικόνες δεν τις συναντούμε πια. Ο κυριότερος λόγος που έχει καταστήσει τέτοιες εικόνες σπάνιες είναι η προσθήκη του ιωδίου στο μαγειρικό αλάτι ενώ σε μερικές χώρες γίνεται και προσθήκη στο αλεύρι.

Ο θυρεοειδής αδένας προσπαθεί να «ρουφήξει» από τον οργανισμό το ιώδιο για να το χρησιμοποιήσει να φτιάξει τις ορμόνες. Έτσι προσλαμβάνει ενίοτε και ραδιενεργό ιώδιο όταν αυτό απελευθερωθεί στο περιβάλλον. Κάποιοι από εμάς θυμούνται πόσο αυξήθηκαν οι καρκίνοι του θυρεοειδούς στα παιδιά της περιοχής του Chernobyl μετά το ατύχημα στον πυρηνικό αντιδραστήρα ακριβώς γιατί μαζεύτηκαν στους αδένες μεγάλες ποσότητες ραδιενεργού ιωδίου.



3. Τι γίνεται όταν υπερλειτουργεί

ο αδένας;



Μια από τις σημαντικότερες βλάβες του θυρεοειδούς αδένα είναι να αρχίσει να παράγει μεγάλες ποσότητες θυρεοειδικών ορμονών. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε από διάχυτη βλάβη είτε λόγω της παρουσίας των πολύ γνωστών σε όλους «όζων». Φάρμακα επίσης μπορεί να προκαλέσουν αύξηση παραγωγής των ορμονών του θυρεοειδούς. Τα φάρμακα αυτά τα γνωρίζει ο γιατρός σας και θα σας συστήσει να ελέγξετε το θυρεοειδή σας αν τα παίρνετε. Οι αναμενόμενες κλινικές εκδηλώσεις που σχετίζονται με υπερθυρεοειδισμό μπορεί να είναι νευρικότητα, ανησυχία, ευερεθιστότητα, δυσανεξία στη ζέστη, αυξημένη εφίδρωση, εύκολη κόπωση, αδυναμία, μυικές κράμπες, διάρροια ή μεταβολή του βάρους του σώματος(συνήθως απώλεια, παρά την αυξημένη πρόσληψη τροφής) (εικόνες 5 και 6) . Επίσης μπορεί να υπάρχουν ταχυκαρδία, «φτερούγισμα» ή πόνος στο στήθος, ενώ οι γυναίκες αναφέρουν συχνά διαταραχές της περιόδου. Ο γιατρός σας ξέρει τι εξετάσεις να παραγγείλει σε περίπτωση που υποπτευθεί αύξηση της λειτουργίας του αδένα. Στη φαρέτρα μας έχουμε ειδικά φάρμακα ενώ μπορούμε να χορηγήσουμε ελεγχόμενα και ραδιενεργό ιώδιο για να «κάψουμε» τον αδένα ή και να αφαιρέσουμε τον αδένα χειρουργικά.



4. Τι γίνεται όταν υπολειτουργεί

ο αδένας;



Όμως δεν είναι λιγότερο σοβαρά τα πράγματα όταν ο αδένας «υπολειτουργεί». Πιο συχνά αυτό το φαινόμενο παρατηρείται στην πολύ συχνή θυρεοειδίτιδα Hashimoto. Λιγότερο συχνά εμφανίζεται από έλλειψη ιωδίου ή λήψη διαφόρων φαρμάκων. Βέβαια και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις σε περίπτωση υποθυρεοειδισμού (φάρμακα, ραδιενεργό ιώδιο, θυρεοειδεκτομή) μπορεί να οδηγήσουν σε υποθυρεοειδισμό τελικά. Η έναρξη των συμπτωμάτων είναι βαθμιαία με μη ειδικά συμπτώματα, όπως αίσθημα κόπωσης, αύξηση σωματικού βάρους, δυσκοιλιότητα, δυσανεξία στο ψύχος, νωθρότητα και διαταραχές της περιόδου, ξηρό δέρμα, απώλεια τριχών και βραδυκαρδία (εικόνα 7). Οι σοβαρές περιπτώσεις υποθυρεοειδισμού χαρακτηρίζονται με τον όρο «μυξοίδημα». Στους ασθενείς αυτούς εκτός από τα παραπάνω συμπτώματα παρατηρείται αλλοίωση των χαρακτηριστικών του προσώπου, το οποίο εμφανίζεται πρησμένο (εικόνα 8). Η θεραπεία είναι σχετικά απλή με τη χορήγηση θυρεοειδικών ορμονών από το στόμα στη δόση που είναι η πιο κατάλληλη για τον κάθε ασθενή.



5. Τι είναι η «απλή, μη τοξική» βρογχοκήλη»;



Απλή βρογχοκήλη ονομάζεται κάθε διόγκωση του θυρεοειδούς που δεν συνοδεύεται από διαταραχή της λειτουργίας του και δεν οφείλεται σε όγκο ή φλεγμονή. Συνήθως παρουσιάζεται φυσιολογικά στην εφηβεία, την κύηση και την εμμηνόπαυση. Είναι συχνή πάθηση και μπορεί να είναι ενδημική, όταν προσβάλλει πάνω από το 10% του πληθυσμού, ή σποραδική. Εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες από ό,τι στους άνδρες σε αναλογία 7 έως 8:1. Η κύρια αιτία δημιουργίας της είναι η ελαττωμένη πρόσληψη ιωδίου με την τροφή, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οφείλεται στην ύπαρξη βρογχοκηλογόνων ουσιών σε διάφορες τροφές, όπως λαχανικά και κυρίως το λάχανο, τα λαχανάκια βρυξελλών, τα μπρόκολα, το κουνουπίδι και αρκετά άλλα τα οπία όμως δε συνηθίζουμε να τα τρώμε στην Ελλάδα. Στην ενδημική βρογχοκήλη αναφερθήκαμε και παραπάνω αλλά όπως είπαμε σπάνια βλέπουμε αυτά τα φαινόμενα στις αναπτυγμένες χώρες. Χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδούς ενδείκνυται σε μεγάλες βρογχοκήλες που προκαλούν πιεστικά φαινόμενα, για αισθητικούς λόγους και όταν υπάρχει υπόνοια κακοήθειας. Σε μικρότερες μπορούν να βοηθήσουν οι ορμόνες σε χαμηλές δόσεις για να μειώσουν το «πρήξιμο» του αδένα.



6. Τι μπορεί να σημαίνουν οι όζοι του θυρεοειδούς;



Το βασικό πρόβλημα του κλινικού ιατρού απέναντι σε έναν ασθενή με θυρεοειδή αδένα με όζους, είναι αν η βλάβη προκαλεί συμπτώματα και αν πρόκειται για κακοήθεια (καρκίνο) ή όχι. Τα καλά νέα είναι ότι οι περισσότεροι όζοι είναι καλοήθεις ενώ γενικά είναι τόσο συνήθης κατάσταση που υπολογίζεται ότι 10- 50% του πληθυσμού θα εμφανίσει κάποια στιγμή στη ζωή του όζους. Περιστασιακά κάποιος από του όζους του θυρεοειδούς θα είναι κακοήθης. Σε αυτή την περίπτωση θα χρειαστεί ο γιατρός σας να πάρει λίγα κύτταρα από τον όζο με μια βελόνη και να τα αναλύσει. Αν η υποψία για καρκίνο είναι ισχυρή θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση. Πάντως ένα ποσοστό κάτω του 5% των όζων είναι κακοήθεις.



7. Είναι συχνός

ο καρκίνος

του θυρεοειδούς;



ΟΧΙ. Και επίσης θεωρείται από τους πιο θεραπεύσιμους. Χρειάζεται όμως απαραίτητα να αφαιρεθεί όλος ο αδένας. Σε μερικές περιπτώσεις χορηγούμε και συμπληρωματική θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο.



8. Εκτός

από τη μέτρηση

των ορμονών,

τι άλλο μπορεί

να βοηθήσει

στη διάγνωση

των νόσων

του θυρεοειδούς;



Μιλήσαμε προηγουμένως για τη μέτρηση των ορμονών και για τη λήψη κυττάρων. Άλλες εξετάσεις που μπορεί να χρειαστεί να κάνουμε είναι το υπερηχογράφημα και το scanning (σπινθηρογράφημα) με ραδιενεργό ισότοπο. Το τελευταίο μπορεί να διαχωρίσει αν ο όζος παράγει ορμόνες («θερμός») ή όχι («ψυχρός»). Βέβαια και σε άλλες παθήσεις του αδένα ελέγχονται με το σπινθηρογράφημα (εικόνα 10).



9. Άλλες παθήσεις του θυρεοειδούς που πρέπει να γνωρίζουμε;



Για τις γυναίκες της αναπαραγωγικής ηλικίας ίσως θα έπρεπε εδώ να αναφέρουμε τη θυρεοειδίτιδα που μπορεί να παρουσιαστεί μετά από τον τοκετό (στην αγγλική βιβλιογραφία αναφέρεται ως “postpartum thyroiditis”). Μπορεί να εμφανισθεί στον πρώτο χρόνο μετά τον τοκετό και συμβαίνει σε περίπου 5% των γυναικών που γεννούν. Στην αρχή της νόσου η γυναίκα έχει συμπτωματολογία υπερλειτουργίας και μετά υπολειτουργίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις αποκαθίσταται πλήρως η λειτουργία, σε λίγες μόνοι χρειάζεται θεραπεία με θυρεοειδικές ορμόνες. Είναι καλό να ξέρουν οι γυναίκες να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα για να ζητήσουν βοήθεια εγκαίρως.



10. Πότε έχουμε μεγαλύτερες πιθανότητες

να εκδηλώσουμε νόσο του θυρεοειδούς;



• Όταν υπάρχουν και άλλα μέλη της οικογένειας με νόσο του θυρεοειδούς ή κάποιο από αυτά που ονομάζουμε αυτοάνοσα νοσήματα

• Όταν έχω και άλλη νόσο των ενδοκρινών αδένων

• Συνηθέστερα οι γυναίκες και μάλιστα άνω των 60 ετών

• Μετά μια εγκυμοσύνη

• Κοντά στην εμμηνόπαυση

• Όταν καπνίζουμε

• Αν λαμβάνουμε λίθιο (δίνεται για κάποια ψυχιατρικά νοσήματα).

Συμπερασματικά

Η σπουδαιότητα του θυρεοειδούς αδένος για τη ζωή μας επιβάλλει σχολαστικό έλεγχο και παρακολούθηση στην περίπτωση παρουσίας οποιωνδήποτε συμπτωμάτων ή σημείων που αποδίδονται σε διαταραχή της λειτουργίας ή της μορφολογίας του. Ο γιατρός (πρώτα ο παθολόγος και μετά ο ειδικός στις ορμόνες ενδοκρινολόγος) είναι ο μόνος που μπορεί να βοηθήσει υπεύθυνα να διαγνωσθεί και να λυθεί το πρόβλημα έγκαιρα. Η αντιμετώπιση μπορεί να είναι σχετικά εύκολη και απλή σε πρώιμα στάδια ενώ μπορεί να γίνει σαφώς δυσκολότερη αργότερα



Χ.Π. Ε.Κ.

Διαδικτυακοί τόποι για περισσότερες πληροφορίες

www.wikipedia.org

www.thyroid.about.com

www.medem.com

www.hormone.gov

www.ngdf.org

www.nlm.nih.gov