1.Τι είναι η μηνιγγίτιδα;

Πρόκειται για τη φλεγμονή των μεμβρανών (μηνίγγων) και του υγρού (εγκεφαλονωτιαίο υγρό) που βρίσκονται γύρω από τον εγκέφαλό μας και το νωτιαίο μυελό (εικόνες 1, 2). Στο παρελθόν από μηνιγγίτιδα νοσούσαν κυρίως τα παιδιά κάτω των 5 ετών, μετά όμως τη γενίκευση συγκεκριμένων εμβολίων οι περισσότερες περιπτώσεις «μετακινήθηκαν» προς τις ηλικίες 15- 24 ετών και προς τους μεγαλύτερους ενήλικες και τους γηριατρικούς ασθενείς. Οι περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε ιούς όμως οι σοβαρότερες οφείλονται σε βακτήρια ή και μύκητες (εικόνα 3) . Αυτές μπορεί και να αποβούν μοιραίες αν δε θεραπευθούν εγκαίρως



2.Πότε θα υποπτευθούμε ότι εμείς ή κάποιος δικός μας μπορεί να έχει μηνιγγίτιδα;



Αρχικά η μηνιγγίτιδα μπορεί να εμφανισθεί με μη ειδική συμπτωματολογία. Η ολοκληρωμένη της εικόνα μπορεί να εξελιχθεί σε λίγες ημέρες, συνήθως 1-2. Τα συμπτώματα που πρέπει να μας ανησυχήσουν φαίνονται πολύ παραστατικά στις ζωγραφιές της εικόνας 4 και αφορούν: υψηλό πυρετό, ισχυρό πονοκέφαλο, ναυτία ή έμετο με πονοκέφαλο, δυσκολία στη συγκέντρωση, υπνηλία, δυσκολία στην αφύπνιση, άκαμπτο λαιμό, ευαισθησία και δυσανεξία στο φως, εξάνθημα. Ένα συγκεκριμένο είδος εξανθήματος πρέπει να μας ανησυχήσει ιδιαίτερα μια και μπορεί να σημαίνει νόσηση από πολύ σοβαρή μορφή μηνιγγίτιδας που απαιτεί άμεση προσκομιδή στο νοσοκομείο (εικόνα 5). Το εξάνθημα είναι όπως λέμε στην ιατρική «γλώσσα» «αιμορραγικό» και χαρακτηριστικά δεν εξαφανίζεται αν το πιέσουμε με ένα ποτήρι (εικόνα 6). Μπορεί να εμφανισθεί και αλλού εκτός από το δέρμα (εικόνα 7). Να επισημάνουμε όμως ότι παρόμοια εξανθήματα μπορεί να εμφανισθούν σε ποικιλία άλλων νοσημάτων τα οποία δεν είναι απαραίτητα απειλητικά για τη ζωή μας έτσι δεν πρέπει να ανησυχούμε εκτός και αν το εξάνθημα συνοδεύεται με κάποια από τα συμπτώματα που αναφέραμε. Δεν είνα δυνατό να γνωρίζουμε αν εμείς ή ο δικός μας άνθρωπος πάσχει από λιγότερο ή περισσότερο απειλητική για τη ζωή μηνιγγίτιδα χωρίς τις απαραίτητες εξετάσεις. Έτσι σε συμβατή κλινική εικόνα το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να μεταβούμε στο πλησιέστερο νοσοκομείο. Η πιο πολύτιμη εξέταση είναι αυτή του εγκεφαλονωτιαίου υγρού που λαμβάνεται από τη σπονδυλική στήλη. Αυτή μαζί με την κλινική εξέταση από το γιατρό θέτουν κυρίως τη διάγνωση ενώ άλλες τεχνικές όπως η Μαγνητική Τομογραφία βοηθούν πολύ λιγότερο (εικόνα 8). Η εξέταση του υγρού από τη σπονδυλική μας στήλη μπορεί να καθορίσει στις περισσότερες περιπτώσεις το ακριβές αίτιο της μηνιγγίτιδας και να βοηθήσει στην πιο αποτελεσματική θεραπεία

Τα άρθρα αυτά αφορούν κυρίως ενήλικες, αξίζει όμως να πούμε ότι σε ένα βρέφος ή μικρό παιδάκι η μηνιγγίτιδα μπορεί να εκδηλωθεί με αυξημένη υπνηλία ή κλάμα ή άρνηση του μωρού να φάει, να πιει και να παίξει ως συνήθως.



3. “Κολλάει”

η μηνιγγίτιδα;



Αυτή είναι μια πολύ σημαντική ερώτηση τη στιγμή που μιλάμε για μια τόσο σοβαρή λοίμωξη. Ίσως η πιο κολλητική μορφή είναι αυτή που οφείλεται στο μηνιγγιτιδόκοκκο. 5- 15% από εμάς «κουβαλούν» το μικρόβιο αυτό στο λαιμό τους χωρίς να αρρωσταίνουν. Δεν μπορούμε να καθορίσουμε ποιοι θα κολλήσουν το μικρόβιο και θα νοσήσουν. Το μικρόβιο αυτό κολλάει με το σάλιο, με το φιλί και όταν μοιραζόμαστε το πηρούνι ή το ποτήρι μας. Επίσης μπορεί να κολλήσουμε όταν ο άρρωστος θα βήξει ή θα φταρνιστεί. Αν έρθουμε λοιπόν σε κοντινή επαφή με κάποιον που αρρώστησε από τη συγκεκριμένη μορφή μηνιγγίτιδας πρέπει να μιλήσουμε με το γιατρό μας ο οποίος θα συστήσει και την κατάλληλη «προφύλαξη». Όσο για τον πνευμονιόκοκκο (εικόνα 3) οι περισσότεροι από εμάς τον κουβαλούν στο στόμα μας χωρίς ποτέ να νοσούμε. Οι γηριατρικοί ασθενείς όμως και αυτοί με «μειωμένη» ανοσία κινδυνεύουν. Η μηνιγγίτιδα από πνευμονιόκοκκο δεν κολλάει, έτσι αν έχουμε έρθει σε επαφή με πάσχοντα δε χρειαζόμαστε προφύλαξη. Η μηνιγγίτιδα από αιμόφιλο τείνει να εξαφανισθεί αφού όλα τα παιδιά λαμβάνουν το ειδικό εμβόλιο. Σε πολύ κοντινή επαφή με κάποιον πάσχοντα ισως να χρειασθεί να λάβουμε προφύλαξη. Τα άλλα είδη βακτηρίων που προκαλούν μηνιγγίτιδα είναι πολύ σπανιότερα και συνήθως μη μεταδοτικά από άτομο σε άτομο. Όσο για τις μηνιγγίτιδες που προκαλούνται από ιούς και οι οποίες είναι εξαιρετικά συχνές, διαδράμουν συνήθως πολύ ελαφριά. Επειδή κυρίως προκαλούνται από τους λεγόμενους «εντεροϊούς» οι οποίοι πολλαπλασιάζονται στο έντερο ο καλύτερος τρόπος να τις αποφύγουμε είναι να πλένουμε καλά τα χέρια μας. Οι ιοί αυτοί διασπείρονται και κυκλοφορουν πάρα πολύ εύκολα όμως δεν προκαλούν μηνιγγίτιδα σε όλους, πάρα μόνο σε πολύ λίγους. Στους περισσότερους θα κάνουν μια μορφή γαστρεντερίτιδας. Έτσι επαναλαμβάνουμε ότι το πλύσιμο των χεριών παίζει κρίσιμο ρόλο, δεν υπάρχουν αντιβιοτικά δε να μας προφυλάξουν από την επαφή με τον πάσχοντα. Καλοκαίρι και φθινόπωρο είναι η εποχή που συναντώνται αυτές οι μηνιγγίτιδες.



4.Υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία;



Αρχικά και πριν βγούν τα αποτελέσματα της ανάλυσης του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) συνήθως δίνονται «ευρέως φάσματος» αντιβιοτικά ή και συνδυασμοί αντιβιοτικών. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης και της καλλιέργειας θα κατευθύνουν τη θεραπεία. Τα αντιβιοτικά σε ενδοφλέβια χορήγηση (δηλαδή μέσα σε ορό) είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για τη σοβαρή αυτή λοίμωξη και είναι καλύτερα να δίνονται το συντομότερο δυνατό. Έτσι όταν υπάρχει η υποψία νόσησης με τα συμπτώματα που περιγράψαμε παραπάνω πρέπει να έρθει ο ασθενής στο νοσοκομείο (εικόνα 9). Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από το μικρόβιο και αν η πορεία συνοδευτεί ή όχι με επιπλοκές. Οι ιογενείς μηνιγγίτιδες γίνονται καλά από μόνες τους. Για την πλειονότητα δεν υπάρχουν αντιβιοτικά. Στις ελαφρότερες των περιπτώσεων ο ασθενής μπορεί να πάει γρήγορα σπίτι και να συνεχίσει την αγωγή στο σπίτι με ξεκούραση, υγρά και παυσίπονα.



5.Και το σπουδαιότερο: Πρόληψη;



Σε μερικά από τα προληπτικά μέτρα αναφερθήκαμε πριν. Για να συνοψίσουμε:

Α. Αν κάποιος με τον οποίο είχατε έρθει σε πολύ κοντινή επαφή έχει μεταδοτική μορφή μηνιγγίτιδας, πάρετε προφύλαξη. Μην πανικοβληθείτε! Συζητείστε πάντοτε με το γιατρό σας πόσο απαραίτητη είναι η λήψη της προφύλαξης

Β. Πλένετε τα χέρια σας και τηρείτε τους κανόνες υγιεινής για να αποφύγετε τη μετάδοση των παθογόνων. Μάθετε τους κανόνες αυτούς και στα παιδιά σας

Γ. ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΕΙΤΕ!

Εμβόλιο κατά του αιμόφιλου: Το κάνουν όλα τα παιδάκια. Μερικοί ενήλικες με ειδικές μορφές ανοσοκαταστολής πρέπει επίσης να το λάβουν. Μιλήστε με το γιατρό σας

Επταδύναμο πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο: Και αυτό γίνεται στα παιδάκια

Πολυσακχαριδικό πνευμονιοκοκκικό εμβόλιο: Πολύτιμο εμβόλιο για τα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενήλικες, ειδικά όταν υπάρχουν κάποιες μπρφές ανοσοκαταστολής. Υποχρεωτικό για τα άτομα άνω των 65 ετών

Μηνιγγοκοκκικό εμβόλιο: Πολύτιμο για τα άτομα που θα φύγουν από το σπίτι τους για να παρουσιαστούν στο στρατό ή να φοιτήσουν στο πανεπιστήμιο (εικόνα 10). Σε αυτές τις περιπτώσεις αυξάνεται ο συγχρωτισμός και οι συνθήκες ευνοούν τη μετάδοση του μηνιγγιτιδόκοκκου. Για τους φοιτητές ο κίνδυνος της νόσου και η ανάγκη του εμβολίου αυξάνονται όταν αυτοί μενουν σε φοιτητικές εστίες. Όμως το εμβόλιο συνιστάται και στα παιδιά 11- 12 ετών ή και στους εφήβους με την είσοδό τους στο γυμνάσιο. Και βέβαια να μην ξεχνάμε και τους εραστές της περιπέτειας, τους έλληνες Indiana Jones οι οποίοι πρέπει να σκεφτούν το εμβόλιο όταν πρόκειται να ταξιδέψουν στην Αφρική ( meningitis belt area- εκεί συμβαίνουν επιδημίες μηνιγγίτιδας κάθε λίγα χρόνια), στο Νεπάλ ή στις Ινδίες

Η συζήτηση με τον παιδίατρο ή το γιατρό των ενηλίκων, τον παθολόγο μας μπορεί να λύσει τις απορίες σχετικά με τους απαραίτητους εμβολιασμούς

Συμπερασματικά:

1. Μάθετε να αναγνωρίζετε τα συμπτώματα της μηνιγγίτιδας στα αγαπημένα σας πρόσωπα

2. Μην υπερβάλλετε! Κάποια από αυτά είναι κοινά και για κάποιες πιο αθώες αρρώστιες όπως η γρίππη

3. Ζητήστε τη συμβουλή του γιατρού σας και μεταφέρατε γρήγορα τον πάσχοντα στο νοσοκομείο

4. ΤΟ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΟ: ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΗ ΦΑΡΕΤΡΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΦΥΛΑΧΘΕΙΤΕ

Ε.Κ.

Διαδικτυακοί τόποι για περισσότερες πληροφορίες

www.MayoClinic.com

www.cdc.gov

www.ninds.nih.gov

www.niaid.nih.gov

www.nmaus.org