Το Ολοκληρωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εξοικονόμησης Νερού για τα σχολεία της Νότιας Ευρώπης συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά από το Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS και επεκτείνεται στο Ηράκλειο, τη Θεσσαλονίκη, το Βόλο, την Πάτρα, καθώς και την Κύπρο.

Οι υπεύθυνες του προγράμματος, Μελίτα Λαζαράτου και Ευτυχία Μαύρου θα βρίσκονται στο Ηράκλειο αύριο Τρίτη για να πραγματοποιήσουν ενημερώσεις σε σχολεία και στις 7 και 8 Φεβρουαρίου θα βρίσκονται για ενημερώσεις μαθητών και ημερίδα ενημέρωσης εκπαιδευτικών στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Αγωγής και Ενημέρωσης του Φάλκονα. Στις 9 Φεβρουαρίου θα πραγματοποιήσουν ενημερώσεις σε σχολεία των Χανίων, ενώ θα βρίσκονται και πάλι στο Ηράκλειο το πρωί της 12ης Φεβρουαρίου για ενημερώσεις σε σχολεία της Χερσονήσου.

Στη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς, το πρόγραμμα εφαρμόστηκε σε τρεις Δήμους, Αγίου Δημητρίου, Ελευσίνας και Πετρούπολης, με ενημέρωση 1500 μαθητών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης των παραπάνω δήμων και προσπάθεια να μειωθεί η κατανάλωση του νερού στα σχολεία κατά 20%. Απότοκο των περσινών δράσεων ήταν η εκπόνηση ενός πλήρους εκπαιδευτικού προγράμματος εξοικονόμησης νερού για τα σχολεία.

Στο νέο πρόγραμμα θα συμμετάσχουν τουλάχιστον 2500 μαθητές των τάξεων Δʼ, Εʼ και ΣΤʼ του Δημοτικού και Αʼ τάξης του Γυμνασίου (2.200 στην Ελλάδα και 300 στην Κύπρο). Στην Ελλάδα θα συμμετάσχουν κατʼ αρχή σχολεία από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, το Βόλο την Πάτρα και το Ηράκλειο. Στο πρόγραμμα θα ενταχθούν συνολικά 40 σχολεία στην Ελλάδα και 10 στην Κύπρο. Οι μαθητές θα εκπαιδευτούν σε μεθόδους εξοικονόμησης νερού και θα υποστηριχτούν για να τις εφαρμόσουν με στόχο τη μείωση της κατανάλωσης του νερού στο σχολείο τους αλλά και τη γενικότερη ευαισθητοποίηση των πολιτών.

Παράλληλα με την ενημέρωση των μαθητών, διοργανώνονται, σε συνεργασία με τις Δ/νσεις Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 4-6 σεμινάρια για εκπαιδευτικούς με στόχο την παρουσίαση του εκπαιδευτικού υλικού και του προγράμματος καθώς και την ανταλλαγή εμπειριών και καλών πρακτικών.

Επίσης, εκτός από τις δράσεις στα σχολεία και τις ημερίδες ενημέρωσης του διδακτικού προσωπικού σε κάθε πόλη που συμμετέχει στο πρόγραμμα, θα πραγματοποιηθούν και μια σειρά συμπληρωματικές δράσεις προβολής της αναγκαιότητας και των τρόπων εξοικονόμησης νερού.

Οι δραστηριότητες του προγράμματος κλιμακώνονται σταδιακά. Η συνεργασία με τα σχολεία και τους υπεύθυνους ΠΕ είναι ήδη σε εξέλιξη, ενώ τα σεμινάρια για εκπαιδευτικούς προγραμματίζονται να υλοποιηθούν στις αρχές του 2007. Σημαντική επιδιώκουμε να είναι και η παρέμβαση με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νερού, στις 22 Μαρτίου 2007. Τη μέρα αυτή θα ξεκινήσουν εκδηλώσεις που θα ολοκληρωθούν μέχρι τα τέλη Μαΐου με στόχο τη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων του προγράμματος.

Το πρόγραμμα υλοποιείται με τη χορηγία του Ταμείου Κοινωνικής Συνεισφοράς της ΤΟΥΟΤΑ Motor Europe και της ΤΟΥΟΤΑ Ελλάς.



Μεσόγειος, αλλαγή κλίματος και επιπτώσεις στους υδατικούς πόρους



Οι επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος στην επάρκεια των αποθεμάτων του πόσιμου νερού είναι ένα από τα μείζονος σημασίας θέματα. Η θεαματική αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, ή αναμενόμενη άνοδος της στάθμης της θάλασσας, οι ολοένα και πιο συχνές και μακρές περίοδοι ξηρασίας στις εύκρατες ζώνες, η μείωση των βροχοπτώσεων έχουν άμεσες και έμμεσες συνέπειες στα αποθέματα του πόσιμου νερού.

Συνέπειες των συχνών ακραίων καιρικών φαινομένων (πιο πολλές και εντονότερες καταιγίδες, πιο συχνές περίοδοι ξηρασίας), είναι:

• Αύξηση των υδάτων που καταλήγουν στη θάλασσα και μείωση της αποστράγγισης στις φυσικές λεκάνες απορροής.

• Αύξηση της συχνότητας και της έντασης των πλημμυρών, ιδίως στις χώρες της Βόρειας Μεσογείου.

• Συχνότερες και καταστροφικότερες πλημμύρες κατά το χειμώνα και το φθινόπωρο, φαινόμενο που συναρτάται με την αλλαγή των εποχιακών βροχοπτώσεων.

• Συχνότερες απότομες αυξήσεις της στάθμης ποταμών και λιμνών.

• Αύξηση της διάβρωσης του εδάφους.

Συνέπειες των πιο υγρών χειμώνων – με αποτέλεσμα το γρηγορότερο λιώσιμο των χιονιών - και των πιο ξηρών και μακρών καλοκαιριών θα είναι:

• Αλλαγές στις εποχιακές μεταπτώσεις της στάθμης του νερού σε ποτάμια και λίμνες.

• Μεταφορά της περιόδου μέγιστης παροχής νερού των ποταμών από την άνοιξη προς το τέλος του χειμώνα – ιδίως στα ποτάμια που τροφοδοτούνται από το λιώσιμο των χιονιών.

• Επιμήκυνση της περιόδου που οι ποταμοί έχουν χαμηλή παροχή νερού

• Μικρότερη τροφοδότηση των λεκανών απορροής κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

• Μικρότερη απορρόφηση του νερού της βροχής από το έδαφος με σοβαρές επιπτώσεις στον εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα.

• Μεγαλύτερες απώλειες νερού των ποταμών και των λιμνών λόγω εξάτμισης.

• Αύξηση της εξάτμισης από το έδαφος και τα φυτά, με συνέπεια την ξήρανση του εδάφους, την αύξηση της διάβρωσης και την αύξηση των καταστροφικών για τα δάση πυρκαγιών κατά τους θερινούς μήνες.



Αποτελέσματα

των ανωτέρω



• Καταστροφή πολλών υγροτόπων, εξ αιτίας του χαμηλώματος της στάθμης του νερού των ποταμών και των λιμνών. Η απώλεια των παράκτιων υγροτόπων επιταχύνει τη διείσδυση του θαλασσινού νερού στον υδροφόρο ορίζοντα και στην ακόμα μεγαλύτερη μείωση των αποθεμάτων πόσιμου νερού.

• Εξαφάνιση πολλών ειδών τόσο της χλωρίδας όσο και της πανίδας.

• Μείωση των δασικών εκτάσεων.

• Ερημοποίηση περιοχών.

• Είσοδος θαλασσινού νερού στον παράκτιο υδροφόρο ορίζοντα με σοβαρότατες επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και τις καλλιέργειες.

• Συνέπεια των πυρκαγιών είναι η περαιτέρω αύξηση της διάβρωσης των εδαφών, που με τη σειρά της οδηγεί σε ακόμη μικρότερη απορρόφηση του νερού της βροχής από το έδαφος, με αποτέλεσμα τον ακόμα μεγαλύτερο περιορισμό των υδάτων των φυσικών λεκανών απορροής, και προκαλεί ακόμα περισσότερες πλημμύρες.

• Η μείωση των υδατικών αποθεμάτων, τα οποία είναι ήδη περιορισμένα και άνισα κατανεμημένα, θα προκαλέσει νέες επιδημίες ασθενειών που συνδέονται με την κακή ποιότητα του πόσιμου νερού όπως τύφος, χολέρα κ.λ.π. (από τις δηλώσεις του Προέδρου του Blue Plan Λυσιέν Σαμπαζόν στις 3 Νοεμβρίου 2005).

• Tο 38% του πληθυσμού θα ζει σε ζώνες όπου θα παρατηρούνται ελλείψεις νερού, εξαιτίας της μείωσης των βροχοπτώσεων και της αύξηση της μέσης θερμοκρασίας.

• Οι ήδη υπάρχουσες κρίσεις θα επιδεινωθούν εξ αιτίας της έλλειψης νερού (Ισραήλ - Παλαιστίνη)

Παράγοντες που επιβαρύνουν τις συνέπειες της αλλαγής του κλίματος στα υδατικά αποθέματα:

• Το σύνολο του πληθυσμού στη ζώνη της Μεσογείου θα φτάσει τα 528 εκατομμύρια κατοίκους το 2025 (αύξηση περίπου 25% σε σχέση με τα 425 εκατ. του 2000)

• Το 2025 ο πληθυσμός των Αραβικών χωρών της Μεσογείου θα έχει διπλασιαστεί σε σχέση με το 1990 (Πηγή UNEP).

• Ο αριθμός των τουριστών στις Μεσογειακές χώρες (160 εκατομμύρια ετησίως σε παράκτιο μόνιμο πληθυσμό 150 εκατομμυρίων) συνεχίζει να αυξάνεται

• Το 48% των παράκτιων πόλεων δεν διαθέτουν συστήματα επεξεργασίας των αστικών λυμάτων. Η αύξηση της ρύπανσης των υδατικών αποθεμάτων από τα αστικά και βιομηχανικά λύματα θα προκαλέσει σοβαρή υποβάθμιση της ποιότητας του πόσιμου νερού.

• Η κύρια αιτία κατανάλωσης γλυκού νερού είναι η γεωργία, όπου προτιμώνται ιδιαίτερα υδροφόρες μονοκαλλιέργειες.



Η Ελλάδα δεν είναι

στο απυρόβλητο



• Στις αρχές της δεκαετίας του ʼ90 η Αθήνα βρέθηκε αντιμέτωπη με το φάσμα της δίψας, εξ αιτίας ανάλογης ξηρασίας και κακής διαχείρισης των υδατικών πόρων.

• Πέρσι τον Αύγουστο και το Σεπτέμβρη, πέθαναν 30.000 πουλιά και πολλές χιλιάδες ψάρια στη λίμνη Κορώνεια, εξ αιτίας της ασυνήθιστα χαμηλής στάθμης του νερού και της ρύπανσης.

• Χρόνιο είναι το πρόβλημα της λειψυδρίας στις Κυκλάδες και σε ορισμένα νησιά της Δωδεκανήσου κατά τους θερινούς μήνες και συνεχώς επιδεινώνεται: 20 τουλάχιστον νησιά αντιμετωπίζουν σοβαρό πρόβλημα. Στα άνυδρα νησιά καταλέγονται, σύμφωνα με τη μελέτη του Ε.Μ.Π., τα νησιά των Κυκλάδων Τήνος, Κίμωλος, Μήλος, Αμοργός, Φολέγανδρος, Σίκινος, Σχοινούσσα, Δονούσα, Κουφονήσι, Ηρακλειά, Θηρασία και τα νησιά των Δωδεκανήσων Λειψοί, Μεγίστη, Αγαθονήσι, Νίσυρος, Πάτμος, Σύμη, Χάλκη, Κάλυμνος και Ψέριμος.

• Την τελευταία οκταετία μεταφέρθηκαν με πλοία- υδροφόρες 6.000.000 κυβικά μέτρα νερού από τη Ρόδο, το Λαύριο ή την Ελευσίνα. Παρ' όλα αυτά αναμένεται μέσα στην επόμενη δεκαετία το υδατικό έλλειμμα στις Κυκλάδες να φτάσει τα 1,3 εκατομμύρια κυβικά μέτρα και στα Δωδεκάνησα τα 1,6 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις στην κατανάλωση νερού. Το 2004 δαπανήθηκαν 13 εκατομμύρια Ευρώ από το Υπουργείο Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής για τη μεταφορά νερού στα νησιά των Κυκλάδων και 20 εκατομμύρια Ευρώ για τη μεταφορά νερού στα νησιά των Δωδεκανήσων που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα.



Επιβεβλημένες πολιτικές εξοικονόμησης νερού



• Γεωργία: Απαιτείται η εγκατάλειψη των υδροβόρων μονοκαλλιεργειών και αντικατάστασή τους από πολλαπλές συμπληρωματικές μεταξύ τους βιολογικές καλλιέργειες, προσαρμοσμένες στα τοπικά υδατικά αποθέματα. Η επιλογή αυτή, πέρα από τα ευεργετικά της αποτελέσματα σε ό,τι αφορά στην εξοικονόμηση νερού, επιδρά ευεργετικά στην ποιότητα του εδάφους και, δευτερευόντως, στην κλιματική αλλαγή. Η επιλογή μεθόδων άρδευσης που περιορίζουν τις απώλειες νερού είναι επίσης απαραίτητη (Βλ. σχετικά στο φυλλάδιο «Γιατί ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Δικτύου ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS για την εξοικονόμηση νερού στη Νότια Ευρώπη)

• Βιομηχανία: Είναι απαραίτητη, μέσω τιμολογιακής πολιτικής και άλλων οικονομικών κινήτρων, η ενθάρρυνση - ενδεχομένως και η νομοθετική επιβολή του μέτρου - των βιομηχανιών να επεξεργάζονται το νερό που χρησιμοποιούν στην παραγωγική τους διαδικασία και να το ανακυκλώνουν (Βλ. σχετικά στο παρακάτω διάγραμμα, στο οποίο επισημαίνεται η μεγάλη διαφορά μεταξύ του πραγματικά χρησιμοποιούμενου νερού και του νερού που χάνεται)

• Οικιακή Χρήση: Είναι ο τομέας στον οποίο γίνεται η μεγαλύτερη σπατάλη. Επιβάλλεται η υιοθέτηση πακέτων μέτρων που θα περιλαμβάνουν συστηματικούς ελέγχους των δικτύων για περιορισμό των απωλειών, ενημέρωση των πολιτών για την υιοθέτηση καλών πρακτικών εξοικονόμησης νερού μέσα στο σπίτι, παροχή κινήτρων στους ιδιοκτήτες των ακινήτων για την επαναχρησιμοποίηση του νερού στις τουαλέτες, στο πότισμα, συγκέντρωση και χρήση του νερού της βροχής κ.λ.π.

Η ευρωπαϊκή Οδηγία Πλαίσιο για το Νερό (2000/60) αναγνωρίζει με σαφήνεια ότι πρέπει να εξασφαλίζεται επαρκής ποιότητα και υψηλή ποσότητα νερού όχι μόνο για τις ανάγκες των ανθρώπινων κοινωνιών αλλά και για τις λειτουργίες των οικοσυστημάτων. Επίσης θέτει τις βάσεις για την εκπόνηση, σε ευρωπαϊκό, εθνικό και τοπικό επίπεδο πολιτικών εξοικονόμησης υδατικών πόρων στο πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης.

Ήδη σε πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος, έχουν τεθεί σε εφαρμογή πολιτικές εξοικονόμησης νερού στη βιομηχανία, τη γεωργία αλλά και την οικιακή κατανάλωση. Το 2006 έχει χαρακτηριστεί ως έτος με θεματικό περιβαλλοντικό περιεχόμενο «Νερό-Γαλάζιος Πλανήτης». Όμως, η έλλειψη ενημέρωσης για τη σημασία του νερού αποτελεί μεγάλο εμπόδιο σε αυτήν την κατεύθυνση.

Στις 1 Δεκεμβρίου άρχισε η δεύτερη φάση του πιλοτικού «Ολοκληρωμένου περιβαλλοντικού προγράμματος εξοικονόμησης νερού σε σχολεία της Νότιας Ευρώπης», που έχει ξεκινήσει από τον Μάιο 2005 το Δίκτυο Μεσόγειος SOS, με την υποστήριξη του Ταμείου Κοινωνικής Συνεισφοράς της ΤΟΥΟΤΑ Motor Europe και της ΤΟΥΟΤΑ Ελλάς. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης μαθητών ηλικίας 9-14 ετών και ήπιες, χαμηλού κόστους τεχνικές λύσεις εξοικονόμησης νερού που υλοποιούνται στα σχολεία σε συνεργασία με Δήμους/ ΔΕΥΑ:. Άμεσοι στόχοι του προγράμματος είναι η μείωση της κατανάλωσης του νερού στα σχολεία που συμμετέχουν κατά 20% και η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού υλικού για την εξοικονόμηση νερού. Μεσοπρόθεσμος στόχος είναι, οι μαθητές να γίνουν "δάσκαλοι" των μεγάλων στην προσπάθεια εξοικονόμησης νερού.