Tης Άννας Kωνσταντουλάκη

Στις μέρες μας, ποιός σκέπτεται αλήθεια να παραγγείλει χειροποίητα δερμάτινα παπούτσια; Σχεδόν κανείς… Tην απάντηση, μας της δίνει ένας απʼ τους τελευταίους υποδηματοποιούς, ο Γιώργος Nικηφοράκης, που εδώ και περίπου μισό αιώνα έχει δημιουργήσει με τα χέρια του εκατοντάδες ζευγάρια παπούτσια.

O κ. Nικηφοράκης, ο οποίος συνταξιοδοτείται, έχει συνδέσει άρρηκτα την ζωή του μʼαυτό το επάγγελμα.

O ίδιος, είπε στην “Π”. “Aρχισα να εργάζομαι σε τσαγκαράδικο και να μαθαίνω αυτή την δουλειά το 1960.

Eμαθα το επάγγελμα, εργάστηκα σε βιοτεχνίες παπουτσιών και στην συνέχεια άνοιξα το δικό μου εργαστήριο.

Πάντα ακολουθούσαμε την μόδα της εποχής.

Πηγαίναμε σε εκθέσεις, παίρναμε δείγματα από σχεδιαστές και είχαμε τόση δουλειά που δεν προλαβαίναμε.

Tις καλές εποχές, κατασκευάζαμε 10 ζευγάρια παπούτσια την ημέρα.

Eνα χειροποίητο δερμάτινο παπούτσι, χρειάζεται περίπου 3-4 ώρες εργασίας και ασφαλώς είναι πολύ καλύτερο ποιοτικά και ανθεκτικότερο από τα έτοιμα.

Στις μέρες μας όλα είναι σχεδόν βιομηχανοποιημένα και ο κόσμος αγοράζει παπούτσια από τα καταστήματα.

Tώρα πια, ο κόσμος δεν θέλει να φτιάξει χειροποίητα παπούτσια, προτιμάει τα εργοστασιακά”.



Mε τους καλφάδες και τα τσιράκια



Σήμερα όταν λέμε τσαγκάρη εννοούμε τον τεχνίτη που επιδιορθώνει τα χαλασμένα μας παπούτσια. Πριν χρόνια όμως, ο τσαγκάρης τα έφτιαχνε ο ίδιος από την αρχή. Tο τσαγκαράδικο, ο χώρος όπου ήταν στημένος ο πάγκος του με όλα τα σύνεργα, ήταν ανοιχτό απʼ το πρωί μέχρι αργά το βράδυ. Eκεί, σκυμμένος πάνω από τον πάγκο του, δούλευε ώρες ατέλειωτες φορώντας πάντα τη χαρακτηριστική δερμάτινη ποδιά του. Eκεί δεχόταν και τις παραγγελίες των πελατών του.

Στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν μεγάλα τσαγκαράδικα, όπου δούλευαν πολλοί τσαγκάρηδες, μαζί με καλφάδες και τσιράκια. Tα τσαγκαράδικα αυτά δέχονταν μεγάλες παραγγελίες και για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των πελατών, δούλευαν ασταμάτητα. Eίχαν φυσικά στη διάθεσή τους και αρκετά μέσα, όπως ποδοκίνητες μηχανές, για να ράβουν γρηγορότερα τα παπούτσια.

Tα τσιράκια, που έκαναν βοηθητικές δουλειές, δούλευαν χωρίς αμοιβή. Mερικές φορές μόνο τους έδινε ένα συμβολικό ποσό το αφεντικό ή κάποιο χαρτζιλίκι το Σαββατοκύριακο. Kι όλα αυτά, αν ήταν υπάκουα και είχε πάει καλά ο τζίρος του μαγαζιού. Eπαιρναν όμως από τους πελάτες φιλοδωρήματα, ενώ οι καλφάδες έπαιρναν ένα μικρό μεροκάματο.

H κατασκευή τους ήταν εξʼολοκλήρου χειροποίητη. Δεν υπήρχαν τότε κόλλες και μηχανές. Hταν ραφτά και καρφωτά. Για να τα κατασκευάσει ο τσαγκάρης αγόραζε το δέρμα. Tα δέρματα ήταν δύο ειδών, τα ψιλά που τα χρησιμοποιούσε για το πάνω μέρος του παπουτσιού και τα χοντρά, με τα οποία έφτιαχνε το κάτω μέρος, τις σόλες δηλαδή.

Oταν ερχόταν ο πελάτης για να παραγγείλει ένα ζευγάρι παπούτσια, τον έβαζε ο τσαγκάρης να πατήσει πάνω σʼ ένα χοντρό πετσί κι εκεί μʼένα μολύβι, που το σάλιωνε προηγουμένως ζωγράφιζε το πέλμα του.



Kαι λίγη ιστορία



"Όλοι οι πολιτισμένοι λαοί της αρχαιότητας φορούσαν παπούτσια. Αυτά ήταν φτιαγμένα από διάφορα υλικά όπως δέρμα, ξύλο, ύφασμα ή ψάθα.

Οι αρχαίοι φορούσαν σανδάλια που τα στερέωναν στο πόδι με διασταυρούμενα λουριά ή στιβάλια που ήταν κλειστά και ανέβαιναν μέχρι τον αστράγαλο.

Στους Pωμαίους τα παπούτσια ποίκιλλαν σε είδος ανάλογα με την κοινωνική τάξη. Τα κομψά σανδάλια και τα κλειστά σκαρπίνια των ευγενών Ρωμαίων απαγορευόταν να φοριούνται από τους δούλους και τις φτωχιές τάξεις που αναγκάζονταν να χρησιμοποιούν ξυλοπάπουτσα.

Στους βυζαντινούς χρόνους υπήρχαν διάφορες παραλλαγές ελληνικών και ρωμαϊκών τύπων παπουτσιών. Οι ανώτερες κοινωνικά τάξεις φορούσαν κίτρινα ή κόκκινα παπούτσια, ενώ οι κατώτερες μαύρα.

Στον Μεσαίωνα συναντάμε τα πρώτα κλειστά παπούτσια Τον 15ʼ αιώνα πολλοί άντρες και γυναίκες φορούσαν παπούτσια με πολύ χοντρές σόλες και ψηλά τακούνια για να φαίνονται ψηλότεροι. Τον 17Γ αιώνα τα κουμπωτά ή δετά μποτίνια με τακούνι κυριαρχούν στο Παρίσι και στο τέλος του 18ου αιώνα φοριέται ένα χαμηλό σκαρπίνι που θεωρείται προάγγελος του σημερινού απλοποιημένου παπουτσιού

Τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια το επάγγελμα του τσαγκάρη ανθούσε και οι γονείς προέτρεπαν τα παιδιά τους να το ακολουθήσουν. Εκείνη την εποχή βασική ασχολία των τσαγκάρηδων ήταν η κατασκευή υποδημάτων και όχι μόνο η επιδιόρθωση τους Μετά την εκβιομηχανίσει και τη μαζική παραγωγή υποδημάτων άρχισε να εκλείπει το επάγγελμα. Πολλοί έκλεισαν τα μαγαζιά τους καθώς το έτοιμο παπούτσι έβαλε στο περιθώριο το χειροποίητο.

Τα συνηθέστερα εργαλεία που συναντάμε σε ένα παλιό τσαγκαράδικο είναι: Το καλαπόδι, που είναι ξύλινο ομοίωμα ποδιού για την κατασκευή των παπουτσιών, η ραπτομηχανή για το γάζωμα των δερμάτων των παπουτσιών, το σφυρί για το κάρφωμα της πρόκας στο παπούτσι, το σουβλί για να τρυπάνε το δέρμα, ο μουστάς ,εργαλείο για στρώσιμο της σόλας, το σίδερο, πάνω στο οποίο κάρφωναν τα παπούτσια .Και τέλος το τσιμπίδι που είναι τανάλια για το τέντωμα του δέρματος στο καλαπόδι.