Της Ευαγγελίας Πετρουγάκη*
Πολύς λόγος γίνεται τον τελευταίο καιρό για το λεγόμενο συγκρητισμό λόγω της διαμάχης σχετικά με την ίδρυση Εφετείου στο Ηράκλειο, γεγονός που έδωσε την αφορμή σε κάποιους αιρετούς άρχοντες των Χανίων να αναφέρουν διάφορα φληναφήματα περί Ανατολικής και Δυτικής Κρήτης και άλλα περί κλεπταποδόχων της Ιστορίας απαράδεκτα, πυροδοτώντας μ’αυτόν τον τρόπο νέες αντιπαραθέσεις.
Ας δούμε όμως τι ήταν αυτός ο περίφημος συγκρητισμός. Πολλοί αρχαίοι συγγραφείς έχουν ασχοληθεί με την Κρήτη και εκφράζουν το θαυμασμό τους κυρίως για τη νομοθεσία την καθημερινή ζωή και τα έθιμά της. Ο Πλούταρχος αναφέρει ως παράδειγμα προς μίμηση το συγκρητισμό λέγοντας πως οι Κρήτες “πολλάκις στασιάζοντες αλλήλοις και πολεμούντες, έξωθεν επιόντων πολεμίων διελύοντο και συνίσταντο και τούτο ην ο καλούμενος υπ’αυτών συγκρητισμός”.
Δηλαδή οι Κρήτες ενώ πολλές φορές στασίαζαν και πολεμούσαν μεταξύ τους, όταν αντιμετώπιζαν εξωτερικούς εχθρούς, σταματούσαν τους πολέμους και ένωναν τις δυνάμεις τους για να τους αποκρούσουν. Αυτή ήταν η σημασία του όρου “συγκρητισμός”.
Υπήρχε επομένως συνείδηση της κοινότητας παρά τις εσωτερικές αντιθέσεις και τους συνεχείς εμφυλίους πολέμους των πόλεων της Κρήτης, οι οποίες αποτελούσαν χωριστά κράτη.
Κατά καιρούς γίνονταν προσπάθειες, ώστε να επιλύονται ειρηνικά οι μεταξύ τους διαφορές, οπότε υιοθετούσαν θεσμούς, όπως οι ενώσεις πόλεων ήδη από τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. και το “ΚΟΙΝΟΝ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ” στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ.
Ξέρουμε ότι υπήρχε ένα συμβούλιο του οποίου τα μέλη λέγονταν “σύνεδροι” και ήταν οι αντιπρόσωποι κάθε πόλης που συμμετείχε, και μια γενική συνέλευση που είχε την ονομασία “Κοινόν ή πλήθος των Κρηταιέων”. Είχε μάλιστα και ιδιαίτερο νόμισμα. Ο θεσμός αυτός διατηρήθηκε και κατά τους ελληνιστικούς χρόνους αλλά και την εποχή της Ρωμαιοκρατίας και επιβίωσε ακόμη και κατά την πρωτοβυζαντινή εποχή.
Οι συνελεύσεις γίνονταν άλλοτε στην Κνωσό άλλοτε στη Γόρτυνα αλλά και σε άλλες πόλεις, όπως την Αξό, την Πριανσό, τη Λάππα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 183 π.Χ. αναφέρονται ως μέλη του Κοινού 31 πόλεις: Γόρτυς, Κνωσός, Φαιστός, Λύττος, Ραύκος, Ιεράπυτνα, Ελεύθερνα, Αππτερα, Πολυρρήνια, Λάππα, Σύβριτα, Αξος, Πριανσός, Αλλαρία, Αρκάδες, Κεραία, Πραισός, Λατώ, Βιάννος, Μάλλα, Ερώνος, Χερσόνησος, Απολλωνία, Ελυρρος, Υρτακίνα, Ελτυνία, Ανώπολις Ηραδήν, Ιστρών, Τάρρα.
Το Κοινόν είχε σημαντικές αρμοδιότητες κυρίως όσον αφορά στην εξωτερική πολιτική του νησιού. Αλλος στόχος του ήταν η εμπέδωση της ειρήνης μεταξύ των πόλεων της Κρήτης, οι οποίες βρίσκονταν σχεδόν πάντοτε σε εμφύλιες διαμάχες. Για την πραγματοποίηση αυτής της ειρηνευτικής αποστολής του το Κοινόν διέθετε ειδικό δικαστήριο το “ΚΟΙΝΟΔΙΚΙΟΝ” και ειδική νομοθεσία το “Διάγραμμα” των Κρητών. Το Κοινοδίκιον ήταν ένας πρωτότυπος θεσμός που θα μπορούσαμε να τον παραλληλίσουμε με το Διεθνές δικαστήριο της Χάγης. Ηταν ένα ποινικό και διαιτητικό δικαστήριο που είχε αρμοδιότητες σχετικές και προς τα κράτη και προς τους ιδιώτες και εκδίκαζε με βάση γραπτή ποινική νομοθεσία, η οποία αναφέρεται και σε αδικήματα μεταξύ κρατών και σε αδικήματα ιδιωτών εις βάρος υπηκόων ξένου κράτους.
Το Κοινόν των Κρητών είχε και ιδιαίτερο νόμισμα, ενώ ο αρχηγός του λεγόταν Κρητάρχης (ΚΡΗΤΑΡΧΑΣ ΚΡΗΤΑΙΕΩΝ).
Ομως δεν θεωρώ σκόπιμο να αναφέρω περισσότερες λεπτομέρειες που θα ήταν ασφαλώς κουραστικές για τους αναγνώστες. Θα ήθελα μόνο να επισημάνω τη σπουδαιότητα και το ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει ο θεσμός των Κοινών, αν βέβαια γινόταν καθολικά αποδεκτός. Θα ήταν δυνατόν να αποφευχθεί ο συνεχής αλληλοσπαραγμός των ελληνικών πόλεων - κρατών που τις οδηγούσε στην παρακμή και την υποδούλωση.
Φαίνεται όμως πως τότε, όπως και τώρα, ενώ οι άνθρωποι εκθειάζουν τα αγαθά της συνεργασίας και της ειρήνης δεν ενισχύουν και τους θεσμούς που την προστατεύουν.
Ετσι και σήμερα για να επανέλθουμε στην επικαιρότητα, ενώ μιλάμε συνεχώς για συγκρητισμό, στην πράξη δεν χάνουμε ευκαιρία να δυναμιτίζουμε κάθε προσπάθεια συνεννόησης. Αναφέρομαι κυρίως σε κάποιους αιρετούς άρχοντες, οι οποίοι απερίσκεπτα πυροδοτούν διαμάχες, ανταγωνισμούς και ανόητους τοπικισμούς παραβλέποντας το κοινό συμφέρον με τις απαράδεκτες δηλώσεις τους στα μέσα μαζικής ενημέρωσης για λόγους ψηφοθηρικούς, αντί να έχουν ως στόχο να αποτελέσουν τα φωτεινά παραδείγματα και τα πρότυπα που θα εμπνέουν όλους μας και κυρίως τους νέους με την εντιμότητα, τη σοβαρότητα, την ειλικρίνεια, τη νηφαλιότητα και το ήθος τους.
Και ο συγκρητισμός, για να μη μένει λόγος κενός, απαιτεί να παραμερίζονται τα μικροσυμφέροντα, οι μικροκομματικές επιδιώξεις, η ψηφοθηρία, η αλαζονεία και οι ευκαιριακοί παλληκαρισμοί. Συγκρητισμός τελικά σημαίνει πατριωτισμός, όπως ακριβώς τον εννοούσε ο μεγάλος αγωνιστής του 21, ο στρατηγός Μακρυγιάννης, όταν έλεγε: “Τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί… Είμαστε εις το εμείς κι όχι εις το εγώ… Από δικαιοσύνη διψάγει η πατρίδα και ‘λικρίνεια, όποιοι την κυβερνούνε ο Θεός να τους φωτίσει και να τους οδηγήσει εις αυτό”.
* Η Ευαγγελία Πετρουγάκη είναι φιλόλογος - μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ε.Φ.Ν.Η.

