Του Ν. Τσαγκαράκη

Πριν από τριάντα χρόνια ο Κλιντ Ίστγουντ θα ήταν πρωταγωνιστής και αυτή θα ήταν μια πολύ διαφορετική ταινία. Φέτος, από τη θέση του σκηνοθέτη, φαίνεται ότι δεν πρόκειται ν’ αφήσει την Ακαδημία να τον ξεχάσει εύκολα.



ΟΙ ΣΗΜΑΙΕΣ ΤΩΝ

ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΜΑΣ

FLAGS OF OUR FATHERS



Σκην.: Κλιντ Ίστγουντ

Πρωτ.: Ράιαν Φιλίπι, Τζέσε Μπράντφορντ, Άνταμ Μπιτς, Τζέημι Μπελ



Ο Κλιντ Ίστγουντ αποτελεί πλέον μία από τις ισχυρότερες δημιουργικές δυνάμεις του Χόλιγουντ. Κάθε νέα ταινία του αποσπά αδιακρίτως τα εύσημα της παγκόσμιας κριτικής, ενώ η απουσία του από τις υποψηφιότητες (και τελικώς τις βραβεύσεις) της Ακαδημίας μοιάζει πλέον πιο απίθανη κι απ’ τη ματαίωση της ίδιας της τελετής. Ανεξάρτητα από τις προτιμήσεις του καθενός, ο Ίστγουντ είναι ένας αφοσιωμένος σκηνοθέτης που συμπεριφέρεται στα θέματά του με στωικότητα, ψυχραιμία και σιγουριά. Κάποιοι ίσως ισχυριστούν ότι η συχνότητα της μιας ταινίας κάθε χρόνο μπορεί μακροχρόνια να υπονομεύσει τη φιλμογραφία του, κάτι που ίσως έχει ήδη αρχίσει να ισχύει ανάλογα με τον αρνητισμό του καθενός.

Το τελευταίο εγχείρημα του σκηνοθέτη αφορά την αμερικανό-ιαπωνική μάχη στο Ίβο Τζίμα, ένα ηφαιστειογενές νησί νοτίως της Ιαπωνίας, όπου εκτυλίχθηκαν σφοδρές μάχες ανάμεσα στις δύο χώρες το Φεβρουάριο και το Μάρτιο του1945. Ο Ίστγουντ αποφάσισε να γυρίσει δύο ταινίες, αφιερώνοντάς τις σε καθεμία από τις δύο πλευρές ώστε να παρουσιάσει τα γεγονότα όπως τα έζησαν και οι δύο λαοί, καθώς τον ενδιαφέρει λιγότερο να εξυμνήσει τον αμερικανικό πατριωτισμό και περισσότερο να αποδώσει την οφειλόμενη τιμή στους ανθρώπους που έζησαν τη φριχτή εμπειρία του πολέμου, να δείξει πόσο κοινή είναι για όλους ανεξάρτητα από την καταγωγή. Το δεύτερο φιλμ έχει τίτλο «Letters from Iwo Jima» και θα βγει στις αμερικανικές αίθουσες αυτό το μήνα.

Εδώ ο Ίστγουντ παίρνει αφορμή από τη διάσημη φωτογραφία που τράβηξε ο αργότερα βραβευμένος γι’ αυτή με Πούλιτζερ, Τζο Ρόζενθαλ, με τους αμερικανούς πεζοναύτες να σηκώνουν την αμερικανική σημαία συν κορυφή του λόφου Σουριμπάτσι. Η ταινία αφηγείται την ιστορία των τριών επιζώντων της φωτογραφίας, για να δείξει τον τρόπο με τον οποίο ένα γεγονός μπορεί να έχει δύο διαμετρικά αντίθετες οπτικές και επιδράσεις στον άνθρωπο μέσα από την τεχνητή αναπαραγωγή του. Το ζήτημα δεν είναι απλώς η καταδίκη του πολέμου, αλλά οι διαφορετικές διαστάσεις που λαμβάνει ένα γεγονός σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, όπως η πολεμική περίοδος. Τότε είναι που οι άνθρωποι έχουν μεγάλη ανάγκη για ήρωες από τους οποίους ν’ αντλήσουν ελπίδα, όπως λέγεται προς το τέλος του φιλμ, και στη συγκεκριμένη περίπτωση ο αμερικανικός λαός βρήκε αυτό που αναζητούσε στη φωτογραφία του Ρόζενθαλ. Αυτό το ιστορικό ‘αποτύπωμα’ που στα χέρια ενός παραγωγού όπως ο Τζέρι Μπράκχαϊμερ θα εξελισσόταν σε όργιο δημαγωγίας και λαϊκισμού, εδώ χάνει την αίγλη του για ν’ αποκαλύψει την αντιφατικότητα του ηρωισμού, το αποτρόπαιο τίμημα που πρέπει να πληρώσει κανείς προκειμένου όχι να γίνει ήρωας, αλλά απλώς να επιβιώσει.

Η φωτογραφία δεν είναι αυτό που συνέβη, αλλά αυτό που ο κόσμος θέλει να πιστέψει, και οι τρεις στρατιώτες βρίσκονται παγιδευμένοι σ’ αυτή την εικόνα που αποτελεί το μεταίχμιο εντελώς διαφορετικών ανθρώπινων διαδικασιών. Τα γεγονότα που οδήγησαν στη δημιουργία της θα στοιχειώνουν για πάντα τη μνήμη των στρατιωτών, αλλά η όρθωση της αμερικανικής σημαίας αναπτερώνει το κουράγιο των Αμερικανών σε μια στιγμή κατά την οποία τα ηθικά και υλικά αποθέματα της χώρας είχαν αρχίσει να ελαττώνονται, με αποτέλεσμα η επιρροή του στιγμιότυπου στο αμερικανικό κοινό και ο ρόλος του στην έκβαση του πολέμου ν’ αποδειχτούν καθοριστικά.

Η εκστρατεία ηρωοποίησης των τριών παιδιών από μέρους της αμερικανικής κυβέρνησης προς όφελος της οικονομικής ενίσχυσης του πολέμου (π.χ. οι οδηγίες ανάβασης στο ομοίωμα του Σουριμπάτσι μέσα στο στάδιο), σχολιάζει τον τρόπο με τον οποίο τα εθνικά κράτη εκμεταλλεύονται τα ιστορικά γεγονότα υπέρ των οικονομικών συμφερόντων και του διαβόητου ‘εθνικού γοήτρου’. Μέσα από το χαρακτήρα του Άιρα, το σενάριο θίγει επίσης το ζήτημα των ιθαγενών (κατ’ επέκταση του μη-λευκού πληθυσμού) στην αμερικανική κοινωνία, με τον Πρόεδρο Τρούμαν να τονίζει την ‘αυθεντικότητα’ τους ως Αμερικανών (η επίσημη, πολιτικά ορθή στάση των Η.Π.Α.) που αντιπαραβάλλεται με τον μισαλλόδοξο ιδιοκτήτη ενός μπαρ ο οποίος αρνείται να σερβίρει τον Άιρα.

Ο Ίστγουντ μου φαίνεται ότι επέμεινε περισσότερο απ’ ό,τι θα ‘πρεπε στις σκηνές μαχών, μια και αποτελούν πια τόσο κοινό τόπο στην κινηματογραφική αντιπολεμική μυθοπλασία. Όμως κλείνει όμορφα την ταινία του με τους συμπολεμιστές να ορμούν στη θάλασσα για κολύμπι, στην τελευταία στιγμή ξενοιασιάς και ελεύθερης, αληθινής ζώνης που έζησαν πριν μάθουν αν θα γυρνούσαν ποτέ στην πατρίδα.