Της Παντούλας Τσομπανάκη*

Τα σχολεία για άτομα με προβλήματα συμπεριφοράς δεν διαφέρουν σ’ ότι αφορά την οργανωτική τους μορφή από τα άλλα σχολεία ειδικής αγωγής.

Μερικές βασικές αρχές που πρέπει να τηρούνται κατά την οργάνωση των σχολείων ειδικής αγωγής για τα άτομα με προβλήματα συμπεριφοράς είναι οι παρακάτω :

• Ο αριθμός των μαθητών

Ο αριθμός των μαθητών που αντιστοιχεί σε κάθε εκπαιδευτικό εξαρτάται από το είδος και το βαθμό των προβλημάτων των μαθητών. Οπωσδήποτε όσο μικρότερος τόσο πιο αποτελεσματικός είναι ο έλεγχος και καλύτερο το αποτέλεσμα της εκπαιδευτικής εργασίας.

Εάν τα προβλήματα των μαθητών δεν χαρακτηρίζονται από επιθετική ή βίαιη συμπεριφορά ο αριθμός σε κάθε τάξη μπορεί να είναι 3-5 μαθητές.

• Η στελέχωση του σχολείου

Το προσωπικό των σχολείων για παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς πρέπει να επιλέγεται προσεκτικά. Πρέπει να διαθέτει ορισμένα χαρακτηριστικά όπως : καλές ανθρώπινες σχέσεις, ηρεμία, αντοχή, προσαρμοστικότητα, συναισθηματική σταθερότητα, ευελιξία, ευστροφία, καλή επικοινωνία και ικανότητα ταχεία λήψης αποφάσεων κ.α.

Επίσης πρέπει να γνωρίζει καλά τα προβλήματα των παιδιών , καθώς και τις μεθόδους προσέγγισης και αντιμετώπισής τους σε περίπτωση που εκδηλώνουν βίαιες συμπεριφορές.

Εκτός από τους εκπαιδευτικούς τα σχολεία αυτά πρέπει να στελεχώνονται και με προσωπικό άλλων κλάδων, όπως είναι : Ψυχολόγοι, Κοινωνικοί Λειτουργοί, Εργοθεραπευτές , Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό κ.α.

• Η οργάνωση και η λειτουργία του σχολείου



Το σχολείο για να είναι αποτελεσματικό οφείλει να είναι καλά οργανωμένο και να λειτουργεί υποδειγματικά. Η σχολική ζωή πρέπει να είναι σχεδιασμένη και οργανωμένη με πολλή προσοχή.

Η τάξη να λειτουργεί έτσι ώστε να μην αφήνει περιθώρια στους μαθητές να αποσπώνται από την εργασία τους και να διασπάται η προσοχή τους συχνά. Έτσι αποφεύγεται η χαοτική κατάσταση που μπορεί να δημιουργείται στην τάξη αν υπάρχουν χρονικά κενά και οι μαθητές μένουν χωρίς απασχόληση.

• Συνεργασία των παραγόντων εκπαίδευσης

Τα προβλήματα συμπεριφοράς είναι περίπλοκα και ποικίλα. Οι αλλαγές στη συμπεριφορά τους και οι μεταπτώσεις είναι συνηθισμένο φαινόμενο. Όλα αυτά καθιστούν αναγκαία τη συχνή και συστηματική συνεργασία του προσωπικού όλων των κλάδων του σχολείου μεταξύ τους , και με τους γονείς.

Με τη συστηματική συνεργασία, είναι περισσότερες οι πιθανότητες να επισημαίνονται και να εκτιμώνται σωστά οι αλλαγές που συμβαίνουν στη συμπεριφορά των μαθητών . Ορίζονται αποτελεσματικά μέτρα που πρέπει να παίρνονται, για να είναι επωφελείς οι παρεμβάσεις που γίνονται ,με στόχο τη βελτίωση ή την αλλαγή της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς τους.

Παιδαγωγικές αρχές στην εκπαίδευση των παιδιών με προβλήματα συμπεριφοράς



Για να είναι αποτελεσματική η εκπαίδευση των παιδιών με προβληματική συμπεριφορά χρειάζεται συστηματική και ουσιαστική εκπαιδευτική προσπάθεια. Αυτή πρέπει να αρχίζει από την επισήμανση των προβλημάτων και εκτείνεται μέχρι και τη διδακτική εργασία που συντελείται στο σχολείο. Η όλη εκπαιδευτική παρέμβαση υλοποιείται με βάση ορισμένες αρχές, όπως είναι:

• Έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση

Είναι η βασικότερη αρχή σε κάθε προσπάθεια , μετά την πρόληψη. Είναι πολύ πιο αποτελεσματική η παρέμβαση που γίνεται έγκαιρα, δηλαδή πριν παγιωθεί η ανεπιθύμητη συμπεριφορά, η οποία συνήθως συνοδεύεται και από άλλα αρνητικά συνακόλουθα π.χ. τιμωρίες , απορριπτικές στάσεις στο σχολείο και στο σπίτι κ.α.

Συμπεριφορά η οποία διατηρείται για μεγάλη χρονική διάρκεια , γίνεται συνήθως επίμονη και απαιτεί πολύ χρόνο και πιο συστηματική εκπαιδευτική παρέμβαση για να αλλάξει.

• Διεπιστημονική προσέγγιση και αξιολόγηση

Η προσέγγιση και αξιολόγηση των προβλημάτων συμπεριφοράς πρέπει να είναι διεπιστημονική , με βασικά μέλη της ομάδας τον εκπαιδευτικό, τον ψυχολόγο, τον παιδοψυχίατρο, και τον κοινωνικό λειτουργό. Η συμπεριφορά είναι περίπλοκη κατάσταση και επηρεάζει πολλές πλευρές της προσωπικότητας και της δραστηριότητας του ατόμου. Γι’ αυτό πρέπει να αναλυθεί και να εκτιμηθεί με τη συμμετοχή επιμέρους ειδικών και των γονέων.

• Ένταξη ή επανένταξη στο κοινό σύστημα εκπαίδευσης

Το σχολείο ειδικής αγωγής σε καμιά περίπτωση δεν είναι το καλύτερο, με εξαίρεση τις πολύ σοβαρές περιπτώσεις ατόμων με ειδικές ανάγκες, τα οποία δεν είναι δυνατό να ωφεληθούν από το κοινό σύστημα εκπαίδευσης.

Συνεπώς σε κάθε περίπτωση , τα παιδιά μετά από μια περίοδο μικρής ή μεγάλης διάρκειας στο σχολείο ειδικής αγωγής , πρέπει να επιστρέψουν στο κανονικό σχολείο .Η διάρκεια παραμονής στο σχολείο ειδικής αγωγής πρέπει να περιορίζεται στην απολύτως αναγκαία για να βελτιωθεί η συμπεριφορά και να εξισορροπήσει το παιδί τη σχέση του με τον εαυτό του και το περιβάλλον του. Το ειδικό σχολείο δηλαδή πρέπει να λειτουργεί ως θερμοκοιτίδα, από την οποία το παιδί βγαίνει μόλις καταστεί ικανό να ζήσει στο φυσικό του περιβάλλον.

• Διαρκής επιτήρηση του παιδιού στο σχολείο

Το παιδί με πρόβλημα συμπεριφοράς, από τη στιγμή που μπαίνει στο χώρο του σχολείου μέχρι να επιστρέψει στο σπίτι του είναι σε συστηματική επιτήρηση.

Ο χρόνος εργασίας στην τάξη , ο χρόνος παραμονής του στο προαύλιο του σχολείου για οποιοδήποτε λόγο ( διάλειμμα, φυσική αγωγή κ.α.) είναι χρόνος αγωγής. Κάθε παιδί είναι κάτω από σκόπιμη και συστηματική παρατήρηση διαρκώς. Ανάλογα με τα προβλήματα και τις εκδηλώσεις του είναι δυνατό να παρεμβαίνει ο επιτηρητής ή άλλος από το προσωπικό του σχολείου , για να προλάβει την εκδήλωση μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς.

• Η στάση του προσωπικού του σχολείου

Η στάση του προσωπικού του σχολείου προς τα παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς καθορίζεται έτσι, ώστε αυτά να αισθάνονται στο σχολείο και στην τάξη ασφάλεια και αποδοχή. Αυτό σημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί και το λοιπό προσωπικό του σχολείου δείχνουν προς τα παιδιά αυτά κατανόηση, αναγνώριση, αποδοχή και τα προσεγγίζουν με φιλική διάθεση, στα πλαίσια πειθαρχημένης ελευθερίας. Η καλή σχέση μεταξύ του προσωπικού του σχολείου και αυτών των μαθητών, είναι βασική προϋπόθεση επιτυχίας.

• Ενεργητικές μέθοδοι διδασκαλίας

Ο τρόπος εργασίας στο σχολείο πρέπει να περιλαμβάνει ενεργητικές μεθόδους διδασκαλίας και να ενθαρρύνει τους μαθητές να συμμετέχουν ενεργητικά στη διδακτική διαδικασία και να αναπτύσσουν πρωτοβουλίες .

Σκοπός μας για παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς είναι, να βοηθηθούν να εξισορροπήσουν τις σχέσεις τους με τον εαυτό τους και το περιβάλλον τους, να προσαρμοστούν ομαλά στο σχολικό, στο οικογενειακό και στο κοινωνικό περιβάλλον. Να αναπτυχθούν ως άτομα υπεύθυνα και δημιουργικά για τον εαυτό τους και το κοινωνικό σύνολο στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και στο μικρότερο δυνατό χρόνο.

* Η Παντούλα Τσομπανάκη είναι ειδική παιδαγωγός, διευθύντρια 2ου Ειδικ. Δημ. Σχολ. Ηρακλείου