Του Ν. Τσαγκαράκη
Δύο ταινίες που εμπνέονται από τις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες και δείχνουν πόσο θολά είναι μερικές φορές τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας.

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΚΟΥΑΝΤΑΝΑΜΟ
THE ROAD TO GUANTANAMO

Σκην.: Μάικλ Γουίντερμποτομ, Ματ Γουάιτκρος
Πρωτ.: Ριζ Άχμεντ, Φαράντ Χαρούν, Γουακάρ Σιντίκουι, Άφραν Ούσμαν
Τον Οκτώβρη του 2001, τέσσερις νεαροί βρετανοί πακιστανικής καταγωγής ξεκίνησαν για το Πακιστάν με σκοπό να παρευρεθούν στο γάμο ενός από αυτούς. Έχοντας φτάσει, παρασυρμένοι από τον ένθερμο λόγο του ιμάμη, αποφάσισαν να περάσουν τα σύνορα με το Αφγανιστάν για να δουν από κοντά την κατάσταση της χώρας όπως διαμορφωνόταν εξαιτίας της αμερικανικής επέμβασης. Όμως οι βομβαρδισμοί τούς προλαβαίνουν και χωρίς να το θέλουν ή να έχουν την παραμικρή σχέση με καμιά στρατιωτική ή τρομοκρατική οργάνωση, βρίσκονται αποκλεισμένοι στις αχανείς εκτάσεις του Αφγανιστάν, σύντομα συλλαμβάνονται από τις συμμαχικές δυνάμεις και δεν αργούν να βρεθούν στη φυλακή της αμερικανικής βάσης του Γκουαντάναμο, στην Κούβα.
Πρόκειται για μια πραγματική ιστορία που έγινε γνωστή ως η αιχμαλωσία των ‘Tipton Three’, από την ομώνυμη βρετανική πόλη απ’ όπου προέρχεται η άτυχη παρέα. Οι τρεις φίλοι που κρατήθηκαν από τις αμερικανικές αρχές αφέθηκαν ελεύθεροι το 2004 χωρίς να τους έχει απαγγελθεί καμία κατηγορία και χωρίς να υπάρχει κανένα επιβαρυντικό στοιχείο εναντίον τους. Τον καιρό που κρατήθηκαν στο Γκουαντάναμο υπέστησαν διάφορες μεθόδους ψυχολογικής πίεσης, καταναγκασμού και απάνθρωπο περιορισμό της προσωπικής τους ελευθερίας, τα οποία κατάφεραν να υπομείνουν και να μην υποκύψουν στα τεχνάσματα των ανακριτών τους.
Ίσως το έχουμε ξαναπεί από τη στήλη αλλά θέλω να το αναφέρω ακόμη μια φορά, ότι η χώρα η οποία ταυτίζεται περισσότερο από κάθε άλλη στην Ευρώπη με τη ρεαλιστική κινηματογραφική παράδοση, είναι η Βρετανία: από τα ‘kitchen-sink’ δράματα της δεκαετίας του ’60 μέχρι τον Μάικ Λη και τον ακούραστο Κεν Λόουτς τις τελευταίες δεκαετίες. Ο Μάικλ Γουίντερμποτομ υπηρετεί αυτή την παράδοση ίσως καλύτερα από κάθε άλλο συνομήλικο συμπατριώτη του, έχοντας ξεκινήσει από την τηλεόραση στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και με την ευρύτερη αναγνώριση να έρχεται από τα μέσα της ιδίας δεκαετίας με το «Φιλί της Πεταλούδας», το «Jude», «Καλωσήρθατε στο Σαράγεβο», «Wonderland», «24 Hour Party People», «In this World» και «9 Τραγούδια» πιο πρόσφατα.
Από τους παραπάνω τίτλους, αυτός με τον οποίο μοιάζει περισσότερο το «Γκουαντάναμο» είναι το «In this World», που αποτυπώνει την πορεία ενός μικρού μετανάστη από το Πακιστάν στο Λονδίνο. Στο «Γκουαντάναμο» (που έχει σκηνοθετήσει μαζί με τον συνεργάτη του, Γουάιτκρος) ο Γουίντερμποτομ επιστρέφει στις περιοχές της ευρύτερης Μέσης Ανατολής με τα ίδια μέσα αλλά για διαφορετικό σκοπό. Η αμεσότητα και η διεισδυτικότητα της (βιντεο-)κάμεράς του με τη λακωνικότητα της αφήγησης του είναι αξιοθαύμαστα αποτελεσματικά. Η δραματοποίηση είναι ισορροπημένη, η εικονογράφηση ολοζώντανη και οι ηθοποιοί διαμορφώνουν ένα αδιαχώριστο σύνολο με το περιβάλλον και την ιστορία η οποία είναι ο αληθινός πρωταγωνιστής, αλλά που ομολογουμένως αν ‘πάσχει’ από κάτι αυτό είναι έλλειψη διακυμάνσεων. Επιπλέον, η συμμετοχή της αληθινής ‘Τριάδας του Τίπτον’ σε ρόλο αφηγητών ενισχύει ακόμη περισσότερο την εντύπωση της ντοκιμαντερίστικης απεικόνισης, προσδίδοντας περισσότερη αληθοφάνεια στην ιστορία και εγκυρότητα στο επιχείρημά της.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΩΝ
ΑΝΘΡΩΠΩΝ
CHILDREN OF MEN

Σκην.: Αλφόνσο Κουαρόν
Πρωτ.: Κλάιβ Όουεν, Τζουλιάν Μουρ, Μάικλ Κέην, Τσιγουετελ Ετζοφόρ
Για όσους αναγνωρίζουν το όνομα αλλά δε μπορούν να το συνδέσουν με φιλμογραφία, ο Μεξικανός Κουαρόν έχει σκηνοθετήσει μεταξύ άλλων τα «Μεγάλες Προσδοκίες», «Θέλω και τη Μαμά σου» και τον «Αιχμάλωτο του Αζκαμπάν» της σειράς Χάρι Πότερ. Εδώ αναλαμβάνει να μεταφέρει στον κινηματογράφο το ομότιτλο μυθιστόρημα της Φύλις Ντόροθι Τζέημς, που εκτυλίσσεται 35 χρόνια από τότε που γράφτηκε (1992) και μόλις 20 από σήμερα.
Το 2027 ο ανθρώπινος πολιτισμός βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης καθώς οι γυναίκες έχουν σταματήσει εδώ και δεκαετίες να γεννάνε, οι εθνικές κυβερνήσεις προσπαθούν να εξαλείψουν τη μετανάστευση με κάθε τρόπο, και οι μεγαλουπόλεις μαστίζονται από πείνα, εξαθλίωση και την αναρχία που αυτά συνεπάγονται. Μέσα στο χάος, μια επαναστατική ομάδα αναθέτει σ’ έναν κυβερνητικό υπάλληλο να φυγαδεύσει μια νεαρή κοπέλα που είναι η πρώτη έγκυος μετά από πολλά χρόνια και η τελευταία ελπίδα επιβίωσης για το ανθρώπινο ειδος.
Το φιλμ του Κουαρόν βασίζεται επίσης στο ρεαλισμό αντί στα ειδικά εφέ, παρότι πρόκειται για μια ιστορία που εκτυλίσσεται στο μέλλον. Ο σκηνοθέτης δε χειρίζεται το θέμα ως επιστημονική φαντασία, αναγνωρίζοντας εμμέσως και προσπαθώντας να καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται για ένα μακρινό μέλλον, ότι παρόμοιες εξελίξεις δεν είναι απίθανο να συμβούν- αναφορικά κυρίως με τις κοινωνικές συνθήκες παρά με τη συγκεκριμένη βιολογική ανωμαλία. Αυτή λειτουργεί περισσότερο ως συμβολισμός (το σενάριο συνειδητά δεν επιχειρεί να την εξηγήσει), σα μια άρνηση της φύσης να επιτρέψει στον άνθρωπο περαιτέρω αναπαραγωγή ή σαν ένα σύμπτωμα της ίδιας του της παρακμής. Σχετικά με το κοινωνικό κλίμα, το σενάριο θίγει τη μετανάστευση που είναι ένα εξαιρετικά καίριο ζήτημα της εποχής μας και είναι αυτό με το οποίο μπορούν να γίνουν οι περισσότεροι συσχετισμοί (τα ‘ναζιστικά’ κελιά συγκέντρωσης στους σταθμούς συγκοινωνιών).
Γενικά, ο συμβολισμός στο φιλμ είναι σχετικά προφανής, με τη νεαρή μητέρα να είναι μετανάστρια, το πλοίο «Αύριο» που θα τη μεταφέρει στο επιστημονικό σχέδιο «Άνθρωπος» κτλ.
Όπως και στην προηγούμενη ταινία, η ιστορία μπορεί να μην έχει τις διακυμάνσεις που θα την καθιστούσαν λίγο πιο ενδιαφέρουσα, αλλά αυτή η έλλειψη συμπληρώνεται από τις πολύ καλές ερμηνείες των Κλάιβ Όουεν και Μάικλ Κέην, καθώς επίσης από τη σκηνοθετική δουλειά του Κουαρόν, που αποδίδει το κλίμα παρακμής και τρόμου αρκούμενος σε πραγματικές τοποθεσίες (κεντρικό Λονδίνο, αγγλική επαρχία) και ενισχυμένο ρεαλισμό (οι καταδιώξεις, ο φωτισμός κ.α.).