Του Κώστα Μπογδανίδη
Τον Οκτώβριο του 1936 ο Χίτλερ και ο συνέταιρός του Μπενίτο Μουσολίνι δημιούργησαν τον άξονα Βερολίνου-Ρώμης που έμελλε μερικά χρόνια μετά να σκορπίσει τον όλεθρο και την καταστροφή στην Ευρώπη και σε όλο σχεδόν τον κόσμο.
Η δημιουργία του άξονα στον οποίο αργότερα προσεχώρησε η Ιαπωνία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες(Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουγγαρία και η Γαλλία του Βισσύ) προκάλεσε ένα αιματηρό πόλεμο στον οποίο ενεπλάκη η πλειοψηφία των κρατών εθνών, που πάλευαν ταυτόχρονα σε διάφορα σημαντικά θέατρα πολέμου, και που κόστισε περίπου 55,5 εκατομμύρια ζωές. Άρχισε στις 7 Ιουλίου 1937 στην Ασία και την 1 Σεπτεμβρίου 1939 στην Ευρώπη και τελείωσε στις 15 Αυγούστου 1945. Στον πόλεμο αυτό εισήχθη η Ατομική Βόμβα που έμελλε να αλλάξει την εικόνα που είχαμε για τον πόλεμο και τις απώλειες που προκαλούνται.
Οι συνθήκες που δημιουργήθηκαν στην Ευρώπη μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου πολέμου αποτελούν ως ένα βαθμό τα αίτια που προκάλεσαν το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο.
Η Αγγλία κυρίως επιδιώκει να αυξήσει την πολεμική και οικονομική επιρροή της στην Ευρώπη. Από την άλλη, η ταπείνωση της Γερμανίας οδηγεί στην έξαρση του Γερμανικού Εθνικισμού που ενισχύεται με την άνοδο στην εξουσία του Χίτλερ το 1933. Το 1936 εκείνος συμμαχεί με τη φασιστική Ιταλία. Η συμμαχία είναι γνωστή ως "άξονας Βερολίνου-Ρώμης". Ο Χίτλερ θεωρεί τη Γαλλία θανάσιμο εχθρό, οχυρώνει τα γαλλογερμανικά σύνορα, ενσωματώνει την Αυστρία (1938) στο γερμανικό κράτος, καταλαμβάνει την Τσεχοσλοβακία (1939) και υπογράφει με την Σοβιετική Ένωση "σύμφωνο μη επίθεσης" (23 Αυγούστου 1939). Την 1η Σεπτεμβρίου 1939 εισβάλλει στην Πολωνία.
Αλλά ας δούμε αναλυτικά τι συνέβη και πως ενεπλάκη η Ελλαδα αργότερα σε αυτή την ιστορία.
Τι άλλαξε
Οι νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου επέβαλαν με την Συνθήκη των Βερσαλλιών στην ηττημένη Γερμανία σκληρότατους όρους με σκοπό να την γονατίσουν οικονομικά. Οι πολεμικές επανορθώσεις που επιβλήθηκαν στην Γερμανία ήταν τόσο υπέρογκες που δημιούργησαν ένα κύμα αντιδράσεων στον γερμανικό λαό που πάντα πίστευε ότι δεν έχασε πραγματικά τον πόλεμο αλλά «προδόθηκε». Παράλληλα ο κόσμος βρισκόταν σε μία οικονομική κρίση που ξεκίνησε με την κατάρρευση του χρηματιστήριου της Νέας Υόρκης η οποία ακολουθήθηκε από μια ταχεία κάμψη της παραγωγής, απασχόλησης και εξωτερικού εμπορίου των ΗΠΑ. Αλυσιδωτά οι επιπτώσεις ήταν σημαντικές.
Η απελπισία από την οικονομική κρίση και το αίσθημα ότι οι Γερμανοί δεν είχαν όλα αυτά που δικαιούνταν, διευκόλυναν την άνοδο στην εξουσία του Εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος με αρχηγό τον Αδόλφο Χίτλερ. Η πολιτική του Χίτλερ ήταν να αναδημιουργήσει την Γερμανία αποκτώντας τον αναγκαίο «ζωτικό χώρο» και να κάνει ένα «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» με όλους εκείνους που θεωρούσε ότι είχαν φέρει την χώρα σε κακή κατάσταση. Το τελευταίο, πέρα από την Γαλλία, περιελάμβανε και τους Εβραίους …
Ο Χίτλερ αρχικά βεβαίωνε για τις ειρηνικές διαθέσεις του, αλλά στις 14 Οκτωβρίου 1933 ανακοίνωσε ότι δεν αναγνώριζε πλέον τους περιορισμούς όσον αφορά στους εξοπλισμούς που είχαν επιβληθεί στην Γερμανία και ότι ταυτόχρονα αποσυρόταν από την Κοινωνία των Εθνών. Την εξαγγελία συνόδευσε με προσφορά για περιορισμό των εξοπλισμών βάσει διμερούς συμφωνίας με την Γαλλία, πράγμα που προκάλεσε αβεβαιότητα για τις πραγματικές του προθέσεις. Μετά την δολοφονία του Αυστριακού καγκελάριου Ένγκελμπερτ Ντόλφους εξερράγη στην Αυστρία φιλοχιτλερικό κίνημα, και οι κινήσεις του γερμανικού στρατού δημιούργησαν υπόνοιες για ετοιμασίες επέμβασης στην Αυστρία, που ματαιώθηκε από μια ιταλική κινητοποίηση.
Σε αντίδραση προς την γερμανική επεκτατικότητα, η Γαλλία μέσω του υπουργού της των Εξωτερικών Λουί Μπαρτού, προσπάθησε να συνασπίσει όλα τα μέρη των οποίων τα συμφέροντα κινδύνευαν από την αναβίωση της γερμανικής ισχύος. Μετά την δολοφονία του, ο διάδοχός του Πιέρ Λαβάλ προσανατολίστηκε σε μία τετραμερή συμφωνία μεταξύ Γαλλίας, Γερμανίας, Μεγάλης Βρετανίας και Ιταλίας. Αυτό όμως ευνοούσε τα ιταλικά σχέδια για επίθεση κατά της Αιθιοπίας. Ο ηγέτης της Ιταλίας, Μουσολίνι, πέτυχε γαλλοϊταλική συμφωνία που του έδινε ελευθερία δράσης στην Αιθιοπία.
Στην Ευρώπη
Η εισβολή στην Πολωνία αποτελεί και την αφορμή του Πολέμου.
Στις 3 Σεπτέμβρη οι συμμαχικές χώρες της Πολωνίας, Αγγλία και Γαλλία κηρύσσουν τον πόλεμο εναντίον της Γερμανίας. Στο πλευρό τους είναι η Νέα Ζηλανδία, η Αυστραλία και ο Καναδάς.
Στο μεταξύ, Αγγλία και η Γαλλία προκειμένου να ενισχύσουν τη θέση τους στην ανατολική Μεσόγειο υπογράφουν το 1939 τριπλή Συμμαχία με την Τουρκία στην ανατολική Μεσόγειο. Η Αγγλία για να αντισταθμίσει στην Ελλάδα την οικονομική επιρροή της Γερμανίας, που η εμπορική της δραστηριότητα δεν πρέπει να υποτιμηθεί παρά την υπεροχή του αγγλικού κεφαλαίου, υπογράφει τον Ιανουάριο του 1940 εμπορική συμφωνία με την Ελλάδα και τα Γενικά Επιτελεία της Ελλάδας, Γαλλίας και Αγγλίας ρυθμίζουν το θέμα της αποστολής πολεμικής βοήθειας.
Όταν ο Χίτλερ μετά τη συνθηκολόγηση της Γαλλίας τον Ιούνιο του 1940 έχει καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, η Ελλάδα τάσσεται στο πλευρό της Αγγλίας, που τη στιγμή αυτή διεξάγει μόνη της τον αγώνα εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Άλλωστε ο ελληνικός λαός απαιτεί μια τέτοια πολιτική. Οι εκφοβισμοί της Ιταλίας που εκφράζονται με τον τορπιλισμό του ελληνικού καταδρομικού “Έλλη” στην Τήνο, τον Δεκαπενταύγουστο του 1940 δεν έχουν το αποτέλεσμα που προεξοφλεί ο Μουσολίνι. Το ιταλικό τηλεσίγραφο της 28ης Οκτωβρίου 1940 με το οποίο ο Μουσολίνι ζητούσε την ελεύθερη δίοδο των ιταλικών στρατευμάτων απορρίπτεται από τον Ιωάννη Μεταξά χωρίς συζήτηση.
Η Γερμανία εκδηλώνει ενδιαφέρον για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο και προτίθεται να επέμβει στα Βαλκάνια. Μπήκε στην ελλάδα και επέβαλε κατοχή από τον Απρίλιο του 1941.
Μέχρι το Μάιο του 1941 η Κρήτη παρέμενε το μόνο ελεύθερο και τελευταίο τμήμα της Ελλάδας, όπου δόθηκε και η τελευταία μάχη του πολέμου της Ελλάδας.
Στην ελεύθερη Κρήτη κατέφυγε ο βασιλιάς Γεώργιος Β' και η κυβέρνηση του Εμμ. Τσουδερού από τις 23 Απριλίου 1941 λίγο πριν την κατάρρευση της Αθήνας.
Από το Νοέμβριο του 1940, βρισκόταν στην Κρήτη βρετανική δύναμη που ανερχόταν σε δύο τάγματα 4000 περίπου ανδρών, με περιορισμένη δύναμη πυροβολικού. Την άμυνα της νήσου είχαν αναλάβει δυνάμεις Άγγλων, Νεοζηλανδών και Αυστραλών που εσπευσμένα μεταφέρθηκαν τις παραμονές της γερμανικής επίθεσης και πριν την κατάρρευση της Ηπειρωτικής Ελλάδας, που υπολογίζονται σε 30.000 ως 32.000 που έφτασαν όμως χωρίς το βαρύ οπλισμό τους.
Οι δυνατότητες της ίδιας της Νήσου σε στρατό και οπλισμό ήταν περιορισμένες:
Κλήθηκαν στα όπλα διάφορες εφεδρείες και διανεμήθηκε σε περιορισμένη κλίμακα οπλισμός στοιχειώδης.
Αξιόμαχη δύναμη ήταν η Σχολή Χωροφυλακής.
Υπήρχαν επίσης στο νησί οκτώ τάγματα νεοσύλλεκτων που μεταφέρθηκαν από την Τρίπολη και το Ναύπλιο αγύμναστοι και χωρίς οπλισμό.
Η πρώτη τάξη της Σχολής Ευελπίδων με ανεπαρκέστατα εφόδια και οπλισμό.
Στρατιώτες Κρήτες δεν υπήρχαν γιατί η 5η Μεραρχία Κρήτης είχε αποκλεισθεί μετά την κατάρρευση στην άλλη Ελλάδα.
Υπήρχαν επίσης λίγα σμήνη αεροπλάνων από την Ηπειρωτική Ελλάδα που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για τη συνοδεία νηοπομπών καθώς και αντιαεροπορικά και πυροβολικό που δεν επαρκούσαν ούτε για άμυνα των αεροδρομίων.
Διοικητής του στρατού της Κρήτης ήταν ο Νεοζηλανδός στρατηγός Φράιμπεργκ.
Η ευθύνη της Αγγλίας για την εγκληματική παραμέληση της αμυντικής οργάνωση της Κρήτης ήταν μεγάλη και δεν μπορούσε να αναπληρωθεί με όση γενναιότητα και αν έδειχναν οι άνδρες που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν τη φοβερή γερμανική επίθεση.
ΠΗΓΕΣ
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΕ΄, ( Εκδοτική Αθηνών)
Κρήτη, Τόμος Γ΄, του Γεωργίου Ι. Παναγιωτάκη
Βικιπεδία
Ιστορία της Κρήτης, του Θεοχάρη Δετοράκη
Νεότερη Ιστορία του Ελληνικού Έθνους
Νεότερη Ιστορία Β. Σφυρόερα

