Του Σεραφείμ Τσόκα*
H Μεσόγειος είναι ένας χώρος διαμόρφωσης σχέσεων, αναταραχών, ένας χώρος με πολλούς αλληλεξαρτώμενους πολιτισμούς.
Η κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή της Μεσογείου ,οφείλεται στο γεγονός ότι η περιοχή αποτελεί ένα σταυροδρόμι πολιτισμών ,ανοικτό σε επιρροές και ανταλλαγές αλλά και εστία συγκρούσεων και ενστάσεων.
Καμιά άλλη περιοχή του πλανήτη δεν παρουσιάζει τέτοια πολιτιστική πολυμορφία ,τόσες κοινωνικές διαφορές και δεν αντιμετωπίζει τέτοια δημογραφικά προβλήματα όσο η περιοχή που περικλείεται από την Μεσόγειο.
Από τη Διεθνή Τράπεζα, εκτιμάται ότι, κατά τη τρέχουσα 10ετία ο πληθυσμός των χωρών της Νοτιοανατολικής λεκάνης της Μεσογειου,θα αυξηθεί 20 φορές περισσότερο από τον πληθυσμό των χωρών του Βορείου τμήματος.
Η πληθυσμιακή πίεση που θα ασκηθεί σε συνδυασμό με την οικονομική στασιμότητα που επικρατεί στην περιοχή, θα έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση της μετανάστευσης προς τις πλησιέστερες χώρες, που είναι περισσότερο ανεπτυγμένες και έχουν πιο περιορισμένη δημογραφική δομή.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλήρη επίγνωση της στρατηγικής θέσης της Μεσογείου για την διασφάλιση της σταθερότητας και της προόδου της Ευρωπαϊκής Ηπείρου.
Από την δεκαετία του 1960 έχει δοθεί προτεραιότητα στις σχέσεις με την περιοχή της Μεσογείου αλλά έπρεπε να συγκληθεί η Σύνοδος Κορυφής στο Παρίσι το 1972 για να καθοριστεί μία στρατηγική, η επονομαζόμενη Συνολική Στρατηγική για την Μεσόγειο με περίοδο ισχύος από το 1976-1990.
Τον Ιούνιο του 1990, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την «Ανανεωμένη Μεσογειακή Πολιτική» για την περίοδο 1992-1996 και τον Δεκέμβριο του ιδίου έτους, το Συμβούλιο, τον Κανονισμό με πλαίσιο αναφοράς στην ενισχυμένη υποστήριξη Περιφερειακών Σχεδίων περιβαλλοντικού χαρακτήρα και στις νέες μορφές Εταιρικής Σχέσης με τις Χώρες της περιοχής.
Όμως η αληθινή «στροφή», παρουσιάστηκε στην Διάσκεψη της Βαρκελώνης το 1995. Για πρώτη φορά τα 15 κράτη-μέλη της ΕΕ και οι 12 χώρες της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, συνεργάστηκαν για την συγγραφή ενός κοινού εγγράφου : την «Δήλωση της Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης» και για το Πρόγραμμα των Εργασιών επικεντρωμένο στην διεύρυνση της αγοράς, στην υποστήριξη και στην αμοιβαία ολοκλήρωση στους τομείς της ασφάλειας, της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στον σεβασμό της θρησκευτικής και πολιτισμικής πολυμορφίας.
Η διαδικασία που εγκαινιάστηκε στην Βαρκελώνη, αποτέλεσε ένα βήμα στρατηγικής, πολιτικής και οικονομικής σημασίας, ένα θεμελιώδες εργαστήρι διαλόγου και συνεργασίας, που οφείλουμε να συνεχίσουμε.
Οι Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές της ΕΕ, συμμετέχουν στις προσπάθειες για την ανάπτυξη των Χωρών της Μεσογείου, υλοποιώντας από καιρό Προγράμματα Συνεργασίας με τις Χώρες αυτές.
Η Δήλωση της Βαρκελώνης περιλαμβάνει σαφή αναφορά στο ζήτημα συμμετοχής των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών στην διαδικασία εφαρμογής της.
Η συμμετοχή αυτή, εκδηλώθηκε με την άμεση ανάληψη δράσεων που αφορούν στους Ευρωμεσογειακούς εταίρους είτε μέσω Οργανισμών που υπάγονται σε αυτές, είτε μέσω επιχορήγησης Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, Πανεπιστημίων, Ερευνητικών Κέντρων κλπ.
Καθίσταται έτσι σαφής η βούληση των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών της ΕΕ να συμβάλλουν στην δημιουργία ενός Ευρωμεσογειακού χώρου ειρήνης, σταθερότητας και προόδου, όπως έχει συμφωνηθεί στην Διάσκεψη της Βαρκελώνης
Στα πλαίσια των προγραμμάτων MEDA και INTERREG, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συγχρηματοδοτήσει σειρές σχεδίων με στόχο την ανάπτυξη του Μεσογειακού χώρου και του Πολεοδομικού - Χωροταξικού Σχεδιασμού, την προστασία του Περιβάλλοντος, την ανταλλαγή τεχνογνωσίας για τις Τοπικές Αρχές Διακυβέρνησης μέσα από την ανάπτυξη Δικτύων Διαπεριφερειακής Συνεργασίας.
Παρά το γεγονός ότι στο πλαίσιο της Δήλωσης της Βαρκελώνης αντιμετωπίζεται θετικά το ζήτημα της συμμετοχής των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών στην προβλεπόμενη διαδικασία, μέχρι στιγμής οι παραπάνω Αρχές δεν συμμετέχουν σε αυτήν όπως δεν συμμετέχουν ούτε τα Συλλογικά Όργανα που τις εκπροσωπούν :
( Επιτροπή των Περιφερειών, Συνέλευση των Περιφερειών της Ευρώπης, Διάσκεψη των Παράκτιων Περιοχών)
Στα πλαίσια των συναντήσεων της Επιτροπής των Νησιών, στις Συρακούσες το 1999, ζητήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεγαλύτερη συμμετοχή των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών και των δύο πλευρών της Μεσογείου στην διαδικασία προώθησης της Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης.
Σήμερα στα πλαίσια της υλοποίησης του προγράμματος INTERMED, έχουμε την ευκαιρία οι Περιφέρειες – εταίροι να καταθέσουμε την εμπειρία που αποκομίσαμε κατά την διάρκεια των τελευταίων 8 χρόνων μετά την Διάσκεψη της Βαρκελώνης και να διατυπώσουμε τις προτάσεις μας.
Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να καταθέσω τις προτάσεις μας, τις προτάσεις που διατυπώνει μία κατεξοχήν νησιωτική περιφερειακή Ελληνική Περιφέρεια, η Περιφέρεια Κρήτης, χωροθετημένη στην λεκάνη της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, εκεί όπου η ειρήνη και η σταθερότητα στην περιοχή των χωρών της Μεσογείου είναι το επιθυμητό από όλους μας ζητούμενο.
Είναι γνωστό σε όλους ότι η ΕΕ, βασιζόμενη στην εμπειρία των παρελθόντων ετών, βρίσκεται στην διαδικασία αναθεώρησης και αναδιάρθρωσης των τρόπων επίτευξης της Μεσογειακής της Πολιτικής.
Στην κατεύθυνση αυτή προτείνουμε:
Να ενισχυθεί η συνεργασία που σχετίζεται με την πολιτική, την ασφάλεια και την ανάπτυξη ισχυρών σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ της ΕΕ και των Χωρών της Ευρωμεσογειακής Ζώνης.
Να τροποποιηθεί η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων της Διαδικασίας της Βαρκελώνης, προσδίδοντας στις κοινωνικές και πολιτιστικές πτυχές και στα θέματα που αφορούν στην μετανάστευση, μία σημασία, που δεν είναι κατώτερη από εκείνη που αποδίδεται στα οικονομικά και εμπορικά ζητήματα καθώς και στα ζητήματα που αφορούν στην ασφάλεια.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση να δεσμευθεί περισσότερο όσον αφορά στην κοινωνική ανάπτυξη, στην υγεία, στην εκπαίδευση, στα δικαιώματα της γυναίκας και του παιδιού, στην προστασία του περιβάλλοντος.
Να τονιστεί η μεγάλη σημασία που έχουν τα προγράμματα ανταλλαγών νέων και κινητικότητας τεχνικού και επιστημονικού προσωπικού
Η Ευρωπαϊκή Ένωση να ενισχύσει τις δράσεις πληροφόρησης και δημοσίων σχέσεων στην περιοχή προκειμένου να γίνει περισσότερο γνωστή.
Όλες οι παραπάνω δράσεις να βασιστούν στην αποκεντρωμένη συνεργασία μέσα από τις Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές.
Στα πλαίσια αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα πρέπει να εξασφαλίσει τα απαραίτητα χρηματοδοτικά μέσα και τα κονδύλια που θα επιτρέψουν την υλοποίηση των προδιαγεγραμμένων στόχων, αξιολογώντας την Διεύρυνση της ΕΕ προς νότο όχι υποδεέστερη εκείνης προς ανατολικά.
Οι νησιωτικές Περιφέρειες της Μεσογείου, με την προνομιακή γεωγραφική θέση που κατέχουν, απετέλεσαν για αιώνες γέφυρες πολιτισμικών ανταλλαγών με τις Χώρες της Νότιας Ακτής της Μεσογείου.
Προκειμένου να αξιοποιήσουν την θέση τους αυτή και να συμβάλλουν στην οικοδόμηση της Ευρωμεσογειακής Εταιρικής Σχέσης, θα πρέπει να επιδιωχθεί :
Το άνοιγμα των Μεσογειακών Νησιών στην ευρύτερη Μεσογειακή ζώνη με την χρήση των Νέων Τεχνολογιών και την αξιοποίηση των Ακαδημαϊκών και Ερευνητικών Κέντρων που διαθέτουν.
Η συνεργασία των νησιωτικών περιοχών μεταξύ τους για την επεξεργασία Στρατηγικών Νησιωτικής Ανάπτυξης και την εκπόνηση ουσιαστικών προγραμμάτων δράσης, που θα αφορούν κρίσιμα κοινά προβλήματα και θα προέρχονται από ουσιαστική συνεργασία.
Η εξειδίκευση των Νησιών ανάλογα με τα χαρακτηριστικά που διαθέτουν στους τομείς της Αγροτοβιομηχανίας, του Τουρισμού, της Εκπαίδευσης, της Έρευνας και των Υπηρεσιών λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες του νησιωτικού χώρου.
Κλείνοντας επιθυμώ να επαναλάβω ένα απόσπασμα του ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ που διατυπώσαμε στο PORTO στις 21 Σεπτεμβρίου του 2001:
“Οι Νησιωτικές Περιφέρειες επιβεβαιώνουν την ειδική αποστολή τους, ότι μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρες μεταξύ της Βόρειας και Νότιας ακτής της Μεσογείου, συμβάλλοντας σημαντικά στην προώθηση μιάς νέας ισορροπίας των Κοινοτικών Πολιτικών προς την κατεύθυνση του Ευρωπαϊκού Νότου”
* Το κείμενο βασίζεται στα σημεία της ομιλίας του περιφερειάρχη κ.Τσόκα στο Διεθνές Σεμινάριο του Προγράμματος INTERMED που έγινε στο Ηράκλειο
