Βιολογικοί κίνδυνοι

Με τον όρο βιολογικός κίνδυνος, εννοούμε ζωντανούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων των μικροοργανισμών, οι οποίοι μπορούν να βλάψουν την ανθρώπινη υγεία. Παραδείγματα : βακτήρια, παράσιτα, πρωτόζωα και ιοί.

Γεωργικά προϊόντα και ζώα προοριζόμενα για φαγητό, μεταφέρουν ένα μεγάλο αριθμό βακτηρίων. Από την άποψη της δημόσιας υγείας τα περισσότερα βακτήρια είναι ακίνδυνα.

Υπάρχουν όμως ορισμένα, τα λεγόμενα παθογόνα, τα οποία μπορούν να προκαλέσουν την αρρώστια ή ακόμα και τον θάνατο στον άνθρωπο.

Ο αριθμός και το είδος των βακτηρίων διαφέρουν από τρόφιμο σε τρόφιμο, από ζώο σε ζώο, από μία γεωγραφική περιοχή σε μία άλλη ακόμα και από την μέθοδο η οποία χρησιμοποιείται για την συγκομιδή ενός προϊόντος ή τον τρόπο εκτροφής και σφαγής ενός ζώου.

Κατά την διάρκεια της παραγωγής, επεξεργασίας, συσκευασίας, μεταφοράς, συντήρησης και διανομής, ένα τρόφιμο μπορεί να εκτεθεί σε μικροβιακή μόλυνση.

Μερικά από τα κυριότερα παθογόνα βακτήρια τα οποία προκαλούν τροφοδηλητηριάσεις από την κατανάλωση κρεάτων και πουλερικών είναι : Salmonella, Clostridium perfringens, Listeria monocytogenes, Staphylococcus aureus, Campylobacter jejuni, Yersinia enterocolitica, Bacillus cereus, Clostridium botulinum και Escherichia coli O157:H7.

Για την πλήρη ανάλυση των βιολογικών κινδύνων θα πρέπει να εκτιμηθεί κάθε συστατικό και κάθε βήμα παραγωγικής διαδικασίας διεξοδικά.



Χημικοί κίνδυνοι



Οι χημικοί κίνδυνοι μπορούν να ταξινομηθούν στις παρακάτω δύο κατηγορίες :

•Φυσικές δηλητηριώδεις χημικές ουσίες, προερχόμενες από φυσικά συστατικά τροφίμων και όχι από περιβαλλοντική, γεωργική, βιομηχανική ή άλλη επιμόλυνση. Για παράδειγμα αφλατοξίνες και μυκοτοξίνες.

•Δηλητηριώδεις χημικές ουσίες οι οποίες προστίθενται στα τρόφιμα (σκόπιμα ή μη) σε κάποιο στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας (καλλιέργεια, συγκομιδή, αποθήκευση, επεξεργασία, συσκευασία, διανομή).

Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει ουσίες όπως : μικροβιοκτόνες, μυκητοκτόνες, εντομοκτόνες, λιπάσματα, υπολείμματα φαρμάκων και αντιβιοτικών, συντηρητικά τροφίμων. Επίσης, λιπαντικές ουσίες, καθαριστικά και βαφές.

Για τον προσδιορισμό κάθε χημικού κινδύνου θα πρέπει να προηγηθεί η ανίχνευση τυχών χημικών υπολειμμάτων που υπάρχουν στους ζωικούς ιστούς, κάνοντας τις παρακάτω ερωτήσεις :

Είδος φαρμάκων και μικροβιοκτόνων που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή των ζώων.

Τροφές και πρόσθετα που παρέχονται στα ζώα.

Μολυντικές ουσίες οι οποίες είναι δυνατόν να εισέλθουν στα ζώα από τον περιβάλλοντα χώρο.

Υπολείμματα μυκητοκτόνων που μπορούν να καταλήξουν στα ζώα από τα φυτά.

Η ποιότητα του νερού που χρησιμοποιείται για το πότισμα των ζώων.

Για την εξασφάλιση υγιών ζώων, θα πρέπει να απαιτηθεί η τήρηση προδιαγραφών από τους προμηθευτές (όπως, η τήρηση οδηγιών και κανόνων Ευρωπαϊκής ή Κρατικής νομοθεσίας για την ασφαλή αναπαραγωγή των ζώων), η παροχή πιστοποιητικών από τους προμηθευτές για την απουσία παράνομων ουσιών, η ανάπτυξη συγκεκριμένων προδιαγραφών από την πλευρά της επιχείρησης όσον αφορά υπολειμματικά όρια φαρμακευτικών ουσιών στα ούρα ή τους ιστούς των ζώων, η επιβεβαίωση ότι τα φορτηγά τα οποία χρησιμοποιούνται για την μεταφορά ζώων δεν περιέχουν χημικές ουσίες οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν κίνδυνο στα ζώα.

Πολλές επιχειρήσεις επεξεργασίας κρέατος χρησιμοποιούν διάφορες χημικές ουσίες κατά την επεξεργασία του κρέατος και την παρασκευή των προϊόντων. Ακόμα, θα πρέπει να επισημανθεί η πιθανότητα ανάπτυξης χημικών κινδύνων σε διάφορα άλλα σημεία όπως :

Πριν την παραλαβή χημικών ουσιών στην επιχείρηση.

Κατά την παραλαβή χημικών ουσιών στην επιχείρηση.

Σε κάθε σημείο της επεξεργασίας όπου χρησιμοποιούνται χημικές ουσίες.

Κατά τη διάρκεια αποθήκευσης των χημικών ουσιών.

Κατά την αποθήκευση απορρυπαντικών, απολυμαντικών ή άλλων χημικών ουσιών.



Φυσικοί κίνδυνοι



Ως φυσικός κίνδυνος ορίζεται οποιοδήποτε φυσικό σώμα, το οποίο δεν βρίσκεται φυσιολογικά στα τρόφιμα και μπορεί να προκαλέσει πληγή ή αρρώστια στον καταναλωτή που θα χρησιμοποιήσει το συγκεκριμένο τρόφιμο. Φυσικοί κίνδυνοι μπορεί να προκληθούν από μία μεγάλη ποικιλία ξένων σωμάτων, όπως γυαλί, μέταλλο ή πλαστικό.

Πρέπει όμως να επισημανθεί ότι, ξένα σώματα τα οποία δεν είναι σε θέση να προκαλέσουν πληγή ή αρρώστια στον καταναλωτή δεν αποτελούν φυσικό κίνδυνο, ακόμα και αν αισθητικά είναι ακατάλληλα για τον καταναλωτή.

Για παράδειγμα θα μπορούσαμε να αναφέρουμε μερικές καταστάσεις οι οποίες είναι δυνατόν να οδηγήσουν στην εμφάνιση φυσικών κινδύνων :

•Μολυσμένες πρώτες ύλες.

• Κακός σχεδιασμός ή κακή συντήρηση μηχανών ή συσκευών επεξεργασίας (πχ κομμάτια μετάλλου μπορούν να εισέλθουν στα τρόφιμα από μηχανήματα τα οποία έχουν φθαρεί ή δεν έχουν συντηρηθεί σωστά).

•Ακατάλληλες παραγωγικές διαδικασίες ή ανεπαρκή εκπαίδευση του προσωπικού (πχ απροσεξία ή έλλειψη γνώσης της σωστής τροφοδοσίας της μεταφορικής ταινίας μπουκαλιών μπορεί να προκαλέσει το σπάσιμο μπουκαλιών).