Του Σταύρου Λυριντζάκη*

Σε άρθρα μας που έχουμε δημοσιεύσει στην “Π”, έχουμε τονίσει επανειλημμένα την δεσπόζουσα γεωγραφική θέση που έχει η Κρήτη στο σημαντικότερο σήμερα δίαυλο στους τομείς της μεταφοράς εμπορευμάτων, του τουρισμού και της κρουαζιέρας.

Η Κρήτη βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα της Μεσογείου και ανήκει σε μια χώρα που βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με σταθερό πολιτικό κλίμα και αναπτυσσόμενη οικονομία. Έχει αναπτύξει σπουδαίο πολιτισμό εδώ και χιλιάδες χρόνια, για τον οποίο μιλάει σήμερα με θαυμασμό όλος ο κόσμος, διαθέτει παραλίες και αξιοθέατα μεγάλου φυσικού κάλους και έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια υπερπολυτελείς τουριστικές υποδομές, με αποτέλεσμα να αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα και γνωστότερα τουριστικά θέρετρα της Μεσογείου. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι αυτές τις ημέρες σχεδόν όλα τα υπερπολυτελή ξενοδοχεία του νησιού καθώς και τα ξενοδοχεία των πέντε και τεσσάρων αστέρων, είναι γεμάτα κόσμο και ήδη έχουν σταματήσει τις πωλήσεις του σχεδόν μέχρι τον Οκτώβρη. Βέβαια για να φθάσουμε στο σημείο αυτό χρειάσθηκε να γίνουν τεράστιες επενδύσεις από τους ιδιώτες και σημαντική διαφήμιση στο εξωτερικό. Τα μεγάλα ξενοδοχεία της Κρήτης είναι πλέον σαν μεγάλα χωριά, που διαθέτουν όλες τις σύγχρονες ανέσεις για να περάσει με το καλύτερο δυνατό τρόπο τις διακοπές του ο ξένος επισκέπτης. Πρέπει ακόμα να σημειωθεί ότι στα ξενοδοχεία αυτά έχει δοθεί μεγάλη σημασία στην καθαριότητα, στην ποιότητα του φαγητού και στη ταχύτατη και καλύτερη εξυπηρέτηση του πελάτη. Ειδικά τα ξενοδοχεία της ανατολικής Κρήτης έχουν αποκτήσει μεγάλη φήμη στο εξωτερικό και σίγουρα δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα προτιμούν ξένοι επισκέπτες πολύ υψηλού βιοτικού και οικονομικού επιπέδου. Μεγάλες ξενοδοχειακές επιχειρήσεις έχουν ακόμα και την δυνατότητα να προσφέρουν και εξειδικευμένα ξενοδοχεία, όπως για παράδειγμα ο όμιλος Aldemar που διαθέτει στην παραλία της Χερσονήσου σε μια τεράστια έκταση τρία συνεχόμενα ξενοδοχεία, από τα οποία το ένα είναι εξειδικευμένο στη θαλασοθεραπεία, το άλλο στο συνεδριακό τουρισμό και το τρίτο απευθύνεται στον οικογενειακό τουρισμό έχοντας το σύστημα του all inclusive. Παρόμοιες μεγάλες επενδύσεις έχουν γίνει στην Ελούντα, που συγκεντρώνει στα υπερπολυτελή της ξενοδοχεία επισκέπτες πολύ υψηλού οικονομικού επιπέδου, ενώ μια πολύ μεγάλη ανάλογη επένδυση έχει γίνει τα τελευταία χρόνια και στη Μίλατο, σε ένα περιβάλλον που θυμίζει Καραϊβική. Το σημαντικό στοιχείο είναι ότι πλέον οι επιχειρηματίες προφανώς προσβλέποντας στο μέλλον του τουρισμού της Κρήτης, επενδύουν τεράστια ποσά στις υποδομές και φαίνεται από την περυσινή και την φετινή χρονιά ότι μάλλον θα δικαιωθούν. Εκείνο πάντως που φαίνεται να είναι σίγουρο, είναι ότι μόνο οι μεγάλες υπερσύγχρονες ξενοδοχειακές μονάδες θα καταφέρουν να επιβιώσουν και να ανθίσουν, ενώ το μέλλον των μικρών μονάδων του τύπου ενοικιαζόμενα δωμάτια, μάλλον θα περάσουν δύσκολες ημέρες. Το βιοτικό επίπεδο πλέον του Ευρωπαίου τουρίστα έχει ανέβει πολύ και συνεπώς απαιτεί και στις διακοπές του χώρους διαμονής και υπηρεσίες υψηλού επιπέδου. Επίσης φαίνεται ότι και το καθεστώς του all inclusive, δηλαδή μέσα στην τιμή του πακέτου των διακοπών συμπεριλαμβάνονται και όλα τα γεύματα και τα ποτά στο ξενοδοχείο, έχει πλέον καθιερωθεί παγκοσμίως, ενώ και οι περισσότεροι μεγάλοι τουριστικοί πράκτορες κλείνουν πλέον συνεργασίας μόνο με μεγάλα ξενοδοχεία που διαθέτουν και το σύστημα του all inclusive. Αυτό βέβαια θα επιφέρει σημαντικές ανακατατάξεις στο χώρο του τουρισμού, αφού επηρεάζει άμεσα πολλές επιχειρήσεις, όπως εστιατόρια, ταβέρνες, καφετέριες κλπ.

Ο τομές λοιπόν του τουρισμού έχει αναπτυχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Κρήτη. Όμως σήμερα παγκοσμίως αναπτύσσεται με πολύ ταχύ ρυθμό και ο τομέας του θαλάσσιου τουρισμού, δηλαδή της κρουαζιέρας. Το 2004 περίπου 14.000 Έλληνες έκαναν κρουαζιέρα σε κάποιο μέρος του κόσμου, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο συνολικά 11.2 εκατομμύρια άνθρωποι ταξίδεψαν με κάποιο κρουαζιερόπλοιο την χρονιά αυτή. Το 2005 σύμφωνα με τα στοιχεία της ανεξάρτητης εταιρείας ερευνών Ocean Shipping Consultants, συνολικά 13.6 εκατομμύρια άτομα έκαναν κρουαζιέρα σε όλο τον κόσμο έναντι των 10 εκατομμυρίων του 2000. Μέχρι το 2010 ο αριθμός των επιβατών της κρουαζιέρας παγκοσμίως αναμένεται να αυξηθεί σε 18 εκατομμύρια και να φθάσει τα 20 εκατομμύρια το 2015. Στην Ευρώπη η ανάπτυξη αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερη και από περίπου 3.2 εκατομμύρια που ήταν οι επιβάτες κρουαζιέρας το 2005, θα φθάσουν τα 4.5 εκατομμύρια το 2010. Στην Ιταλία υπήρξαν 420.000 επιβάτες κρουαζιερόπλοιων το 2005, αριθμός που αναμένεται να αυξηθεί στις 580.000 μέχρι το 2010. Στην Μεγάλη Βρετανία το 1.1 εκατομμύρια άτομα που έκαναν κρουαζιέρα το 2005, προβλέπεται ότι θα αυξηθούν σε 1.5 εκατομμύρια το 2010. Στην Γερμανία οι 660.000 επιβάτες κρουαζιερόπλοιων το 2005 αναμένεται να φθάσουν το 2010 τα 1.05 εκατομμύρια άτομα. Για την φετινή χρονιά υπολογίζεται ότι τα κρουαζιερόπλοια θα μεταφέρουν περίπου 15 εκατομμύρια επιβάτες. Η βιομηχανία της κρουαζιέρας βρίσκεται στο καλύτερο σημείο της και μόνο οι Βρετανοί επιβάτες ξοδεύουν 1.8 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε κρουαζιέρες, ενώ εκτιμάται ότι 23 κρουαζιερόπλοια θα καθελκυστούν τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Η Μεσόγειος απορροφά το 12.6% του παγκόσμιου μεριδίου προορισμών κρουαζιέρας, έναντι του 45% περίπου που απορροφά η Καραϊβική.

Η ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας της κρουαζιέρας έχει οδηγήσει μεγάλες εταιρείες στο χώρο αυτό, όπως και την εταιρεία Hapag – Lloyd, η οποία ξεκίνησε συνεργασία με Αμερικάνους travel operator και με προοπτική την ανάπτυξη αυτής της δραστηριότητας εντός του προσεχούς έτους, με βασικό στόχο την προώθηση ειδικών πακέτων στο πελατειακό της δυναμικό υψηλών προδιαγραφών, καθώς ο ανταγωνισμός έχει ανεβάσει πολύ τον πήχη. Την ίδια στιγμή οι ειδικοί αναλυτές στρέφουν πλέον το βλέμμα τους στο τομέα αυτό του θαλάσσιου τουρισμού με προφανή στόχο να διερμηνεύσουν τις τάσεις, όπως ακριβώς συνέβη και προ διετίας με τον τομέα των εμπορευματοκιβωτίων. Καθώς οι παραγγελίες νεότευκτων κρουαζιερόπλοιων πληθαίνουν, οι αναλυτές προσπαθούν να μαντέψουν τους προορισμούς όπου τα νέα πλοία θα δραστηριοποιηθούν. Πάντως στις πρώτες θέσεις των προορισμών φαίνεται ότι είναι η ευρύτερη ζώνη της ανατολικής Μεσογείου, το Αιγαίο και η Μαύρη Θάλασσα.

Η λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου αποτελεί την καλύτερη περιοχή για θαλάσσια ταξίδια και η Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του συμπλέγματος και της ποικιλομορφίας των νησιών της, μπορεί να χαρακτηρισθεί σαν την Καραϊβική της Μεσογείου. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την πλούσια πολιτιστική της παράδοση και την ιστορία της, αλλά και λόγω της γειτνίασης της με χώρες πλούσιες σε πολιτιστικά και ιστορικά στοιχεία, αναμένεται να καταστήσει την Ελλάδα πρωταγωνίστρια στις εξελίξεις στο τομέα της κρουαζιέρας, αρκεί βέβαια να δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές στους λιμένες της χώρας. να υπάρξει το κατάλληλο νομοθετικό πλαίσιο και να γίνουν κατάλληλες και έξυπνες κινήσεις που θα προσελκύσουν τα κρουαζιερόπλοια στην Ελλάδα. Και όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο πρόεδρος της Luis Hellenic Cruises κ. Κωστάκης Λοίζου “Μπορεί να ακούγεται υποκειμενικό, όμως η πραγματικότητα είναι ότι δύσκολα άλλη περιοχή προσφέρει την ομορφιά του Αιγαίου και του Ιονίου σε συνδυασμό με το σύμπλεγμα πολιτισμών της ανατολικής Μεσογείου, υπάρχουν δηλαδή με λίγα λόγια όλα τα εχέγγυα για περαιτέρω ανάπτυξη της κρουαζιέρας στην περιοχή. Εκείνο που δυστυχώς υπήρξε τροχοπέδη στο παρελθόν είναι οι αστάθμητοι παράγοντες όπως οι πολιτικές διενέξεις οι οποίες αποσταθεροποιούν την εικόνα του χώρο στα μάτια των ξένων ταξιδιωτών.”

Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, η Ελλάδα διαθέτει και το προϊόν και την δυναμική για να εξελιχθεί σε προορισμό αντίστοιχο της Καραϊβικής. Και βέβαια η Κρήτη και ειδικά το Ηράκλειο , που βρίσκεται στο κέντρο της Μεσογείου, μπορεί να αποτελέσει σταθμό για όλες τις κρουαζιέρες που γίνονται στην περιοχή, συνδυάζοντας την επίσκεψη των τουριστών στα πολιτιστικά της μνημεία και την παραμονή τους για διακοπές στα υπερπολυτελή ξενοδοχεία που υπάρχουν στο νησί, απολαμβάνοντας τον ήλιο και την θάλασσα.

Εκτός όμως από τους τομείς του τουρισμού και της κρουαζιέρας η Κρήτη φαίνεται να βρίσκεται στο επίκεντρο των παγκόσμιων εξελίξεων και στο χώρο των εμπορικών μεταφορών. Η Κρήτη βρίσκεται πάνω στον εμπορικό δίαυλο που συνδέει την Μέση και Άπω Ανατολή με την νοτιανατολική Μεσόγειο, τον Εύξεινο Πόντο, την Μαύρη Θάλασσα, τα Βαλκάνια, την Βόρεια Αφρική και την νότια Ευρώπη. Προϊόντα από την Κίνα, την Ιαπωνία, την Κορέα, την Ταϊβάν, την Ινδία, την Ιορδανία και από άλλες χώρες, με προορισμό την Ευρώπη και την Αμερική, διακινούνται με containers μέσω θαλάσσιας μεταφοράς και καταλήγουν στα μεγάλα κέντρα διανομής που βρίσκονται στην Αμβέρσα, στο Αμβούργο, το Ρότερνταμ και το Άμστερνταμ. Πριν καταλήξουν όμως εκεί χρησιμοποιούνται ενδιάμεσα μεγάλα κέντρα διαμετακόμισης containers όπως το Port Said, η Χάιφα και ο Πειραιάς. Τα λιμάνια αυτά θεωρούνται σήμερα κορεσμένα, με αποτέλεσμα οι μεγάλες εταιρείες μεταφορών να ψάχνουν για νέες περιοχές που να βρίσκονται πάνω στο δίαυλο προς τον τελικό προορισμό των εμπορευμάτων και συναγωνίζονται μεταξύ τους ποια θα κλείσει πρώτη αποκλειστικές συμφωνίες για εκμετάλλευση των νέων κέντρων διαμετακόμισης. Πάνω σε αυτά τα πλαίσια κινήθηκαν πρόσφατα και οι Κινέζοι, επισκεπτόμενοι λιμάνια της νότιας Ευρώπης και της Ελλάδας, με σκοπό την δημιουργία κέντρου διαμετακόμισης στην νότια Ευρώπη για την διακίνηση περίπου ενός εκατομμυρίου containers ετησίως. Οι Κινέζοι αξιωματούχοι επισκέφθηκαν τα λιμάνια στην Μασσαλία, στην Βαρκελώνη, στον Πειραιά και στην Θεσσαλονίκη καθώς επίσης και την Κρήτη. Από όλες τις παραπάνω τοποθεσίες, επέλεξαν το Τυμπάκι, λόγω του ότι δεν υπάρχει εκεί μέχρι σήμερα λιμάνι και συνεπώς η κατασκευή του θα γίνει βάσει όλων των νέων σύγχρονων προδιαγραφών και λόγω του ότι θέλουν να κλείσουν συμφωνία για αποκλειστική χρήση των εγκαταστάσεων, κάτι το οποίο δεν μπορούσε να γίνει με τα υπόλοιπα λιμάνια που επισκέφθηκαν και στα οποία δραστηριοποιούνται ήδη και άλλες εταιρείες διαμετακόμισης containers. Επίσης σημαντικό ρόλο έπαιξε και το αεροδρόμιο που υπάρχει στην περιοχή του Τυμπακίου, αφού οι συνδυασμένες μεταφορές εμπορευμάτων μέσω θάλασσας και αέρος (sea – air cargo) είναι σήμερα σε εξέλιξη και με πολύ καλές προοπτικές, όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενο άρθρο μας στην “Π”. Ανάλογο ενδιαφέρον για την Κρήτη έδειξαν και μεγάλοι μεταφορείς containers από την Κορέα, ενώ η εταιρεία Mediterranean Shipping Company (M.S.C), μια από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες δυνάμεις στην διακίνηση containers με έδρα στην Γενεύη της Ελβετίας, έχει κάνει κατά το παρελθόν πολλές κρούσεις στο λιμάνι του Ηρακλείου για μόνιμη συνεργασία στην διαμετακόμιση containers.

Από όλα τα παραπάνω είναι φανερό ότι η Κρήτη βρίσκεται στο επίκεντρο των παγκόσμιων εξελίξεων στους τομείς του τουρισμού, της κρουαζιέρας και των εμπορικών μεταφορών. Η πόλη του Ηρακλείου λοιπόν σαν η φυσική πρωτεύουσα της Κρήτης, καλείται να παίξει σημαντικότατο ρόλο στις ραγδαίες αυτές εξελίξεις και να είναι έτοιμη να υποδεχθεί τους επενδυτές και τις μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες που θα έρθουν στο Ηράκλειο για να δημιουργήσουν τα υποκαταστήματα τους που θα υποστηρίξουν τις μεταφορές και την κρουαζιέρα. Μπορεί όμως η πόλη του Ηρακλείου να αντεπεξέλθει σε αυτές τις νέες προκλήσεις και εξελίξεις; Όπως γράψαμε χαρακτηριστικά σε προηγούμενο άρθρο μας στην “Π” για το λιμάνι του Ρότερνταμ, το πρώτο λιμάνι στην Ευρώπη και το τρίτο στο κόσμο, “το λιμάνι του Rotterdam δεν έγινε για να εξυπηρετήσει τους 630.000 κατοίκους, αλλά χτίστηκε η πόλη για να εξυπηρετήσει το λιμάνι των 400 εκατομμυρίων Ευρωπαίων καταναλωτών”, θέλοντας προφανώς να δείξουμε ότι για να έχουμε μεγάλη ανάπτυξη πρέπει να υπάρχει σύμπνοια μεταξύ όλων των φορέων και ένα κοινό όραμα, ώστε να επιτευχθεί τελικά ο στόχος και η ανάπτυξη. Δυστυχώς η πόλη του Ηρακλείου τα τελευταία είκοσι χρόνια αναπτύχθηκε χωρίς όραμα, χωρίς στόχο, χωρίς προγραμματισμό. Καμία δημοτική αρχή δεν βάδισε πάνω σε συγκεκριμένο πρόγραμμα ανάπτυξης, με αποτέλεσμα σήμερα η πόλη να ασφυχτιά. Ο γερμανός εκπρόσωπος της εταιρείας στην οποία ανήκει το κρουαζιερόπλοιο AIDA και το οποίο έχει σαν σταθμό εκκίνησης και τερματισμού της εβδομαδιαίας κρουαζιέρας που πραγματοποιεί στην ανατολική Μεσόγειο το λιμάνι του Ηρακλείου, μας δήλωσε πρόσφατα ότι όλα είναι πολύ καλά στο λιμάνι του Ηρακλείου, αλλά τα προβλήματα αρχίζουν αμέσως μόλις οι ξένοι επισκέπτες βγαίνουν από αυτό και κατευθύνονται προς το αεροδρόμιο ή προς την πόλη. Δυστυχώς όποια έργα έγιναν ή γίνονται σήμερα στο Ηράκλειο, έχουν σκοπό να εξυπηρετήσουν μόνο την τωρινή χρονική περίοδο. Χωρίς σχέδιο, χωρίς όραμα, χωρίς προγραμματισμό και μόνο για εντυπωσιασμό. Για παράδειγμα γίνονται σήμερα πάμπολλες διανοίξεις περιμετρικά του κέντρου και συγχρόνως γίνεται και απαγόρευση της κυκλοφορίας στο κέντρο με τις πεζοδρομήσεις. Αυτό είναι ότι χειρότερο για το κυκλοφοριακό σύμφωνα με τους επιστήμονες. Η καθαριότητα και η καθημερινή εξυπηρέτηση του πολίτη βρίσκονται σε άθλια κατάσταση. Οι ξηλώσεις δρόμων και η επανακατασκευή τους είναι σχεδόν καθημερινό φαινόμενο. Τα μποτιλιαρίσματα στις εισόδους της πόλης αλλά και στους δρόμους γύρω από το κέντρο είναι επίσης καθημερινό φαινόμενο. Υπάρχει σχεδόν παντελής έλλειψη σοβαρών πολιτιστικών εκδηλώσεων στην πόλη, τα μνημεία – σύμβολα της πόλης αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα λόγω έλλειψη συντήρησης τους, ενώ κάθε πεζόδρομος και κάθε πλατεία σχεδόν ακόμα πριν ολοκληρωθούν οι εργασίες για την αποπεράτωση τους γεμίζουν με τραπεζοκαθίσματα. Και με όλα αυτά προκαλεί εντύπωση και προβληματισμό η σπουδή κάποιων αντί να ασχοληθούν με τα σοβαρά προβλήματα των υποδομών της πόλης και να επενδύσουν χρήματα σε αυτά, να θέλουν να αγοράσουν με χρήματα των δημοτών κτίρια αξίας πολλών εκατομμυρίων ευρώ για μεταστεγάσουν τα γραφεία του δήμου. Θυμάμαι σε πρόσφατο ταξίδι στις Βρυξέλες ότι από το κέντρο της πόλης πήγαμε με ΤΑΧΙ στο αεροδρόμιο σε δέκα περίπου λεπτά σχεδόν χωρίς καμία στάση, διασχίζοντας μέσα στην πόλη υπερσύγχρονους δρόμους, με υπόγειες διαβάσεις και γέφυρες, πληρώντας σαν κόμιστρο 50?, πράγμα που σημαίνει ότι η απόσταση ήταν μεγάλη αλλά το κυκλοφοριακό ήταν έτσι ρυθμισμένο που η απόσταση με το αυτοκίνητο να καλύπτεται σε μικρό χρονικό διάστημα και με μεγάλη ταχύτητα, το ακριβώς αντίθετο δηλαδή με αυτό που συμβαίνει στην πόλη του Ηρακλείου.

Δυστυχώς οι δημοτικές αρχές των τελευταίων είκοσι χρόνων στην πόλη του Ηρακλείου απέτυχαν παταγωδώς στο να καταστήσουν το Ηράκλειο μια σύγχρονη Ευρωπαϊκή πόλη. Και πολύ φοβόμαστε ότι οι επερχόμενες σημαντικότατες εξελίξεις για την Κρήτη στους τομείς των εμπορικών μεταφορών και της κρουαζιέρας, αλλά και γενικότερα του τουρισμού, θα βρουν ανέτοιμη την πόλη του Ηρακλείου και δυστυχώς λόγω της άναρχης και χωρίς σχέδιο και προγραμματισμό ανάπτυξης της πόλης, δύσκολα πλέον θα μπορεί να εναρμονιστεί η πόλη του Ηρακλείου με τις εξελίξεις αυτές.

*Ο Σταύρος Λυριντζάκης, είναι πολιτικός μηχανικός