Του Κωστή Λαγουδιανάκη
1ο μέρος
Ζιαφέτι τση Μεσόγειος ένα μεγαλονήσι
τη γ-Κρήτη αποθαμάζει τη όποιος κι α ντη γρωνίσει.
Η φύση ετεχνεύτηκε να τη βαροπρουκίσει
και αργαστηροδιάστηκε για να τηνέ μορφίσει.
Περίσσα ναμουντάνικα τα κάλλη κι η θωργιά τζη
οι πόλεις μορφοπλούμιστες είναι και τα χωργιά τζη.
Η Κρήτη τα χωργιουλάκια τζη θωρεί και καμαρώνει
στσ’αξιοσύνης τη γ-κορφή τη μ-πλια ψηλή σκαλώνει.
Βάνει στο ν-τράφο τση πρεπειάς κάθα χωργιό χαλίκι
ρέγετ’η Κρήτη να θωρεί τέθοιο καλαμπαλίκι.
Το κάθα κρητικό χωργιό τη σιρμαγιά ντου βάνει
η Κρήτη ασπροπρόσωπη να βγει στο Μεϊντάνι.
Η μάνα Κρήτη τω χωργιώ ευχαριστίες πλέκει
και ένα-ένα τα καλεί στου λοϊσμού το ζεύκι.
Απόψε στην ομπρός μερά εκάλεσε ’να γύρο
το προυκοχώρι για να’ρθεί,τον ΄Αγιο το Μύρο.
Ο άγιος Μύρος μπάρεμου απόψε ξεκορφίζει
κι ένα είναι το νάμι ντου σ’όλο το Μαλεβύζι.
Συνεπαρσά αγιομυργιανή απόψε συναλλήλως
και είναι αγαπητερός κι ο περασάρης φίλος.
Απόψε τ’αγιομυργιανό τίμιο συναλλήκι
τση κρητικής παράδοσης βάνει γερό σταλίκι.
Συναφορμάς τα Ραύκεια είμαι αναμεσώς σας
καθένα σας ξεχωριστά θερμοευχαριστώ σας.
Φτάζυμα ευχαριστήρια περίσσα ξεφουρνίζω
στο σύλλογό σας γκαρδιακά,μυρωντικά χαρίζω.
Πρίχου τσι προπατήξομε τσι στράτες του χωριού σας
τσ’απομονής τη συντρομή ζητώ του λοϊσμού σας.
Τα ζάλα πρι νεδιάσουνε στση ιστορίας τη στράτα
να αναθιβολέψομε τση γλώσσας τα μαντάτα.
Όλοι μας το κατέχομε,προυκί ’ναι των αθρώπω
η γι-εμιλιά απού χτισε με χρόνους και με κόπο.
Είναι τ’αθρώπου η γι-εμιλιά που τονέ ξεχωρίζει
κι από τση γης τα πλάσματα άθρωπος ξεκορφίζει.
Τση ζήσης του ο άθρωπος έχει τση γης τα δώσα
και στων αιώνω τσ’αργαλειούς φαίνει δική ντου γλώσσα.
Κι από τσι χρόνους τσι παλιούς και το γ-καιρό εκείνο
βίγλιζε και ξεκόρφιζε η γλώσσα των Ελλήνω.
Στσι τόπους τσι ελληνικούς κι ένα μεγαλονήσι
την εμιλιά τζη η Κρήτη μας έχει βαροπρουκίσει.
Η προυκισμένη εμιλιά,τση Κρήτης το λογάρι
πλήσα μουζούργια ξεμετρά του Χρόνου τ’Αλωνάρη.
Τση προυκισμένης εμιλιάς,στο κρητικό λογάρι
για να φανώ ασπροπρόσωπος εκειά έχω τα θάρρη.
Τση εμιλιάς μας γύρεψα μια χάρη να μου κάμει
απόψε,για τα Ραύκεια,να’ρθει να μου συντράμει.
Αντάμι να συζέψομε και ν’ ανεμπουκωθούμε
τ’αγίου Μύρου τα πρεπά ορδινιαστά να πούμε.
Ραέτι μονιταριστό δυο τζυμπραγά παπούρια
μονογνωμίζου γ-και τα δυο, να ’χει το χτίρι φούρια.
Χελάλι όλο το χώμα ντου κάνει κάθα παπούρι
χτίρι γερό να στέσουνε μα και πιτήδειο πούρι.
Στω μ-παπουργιώ τα χώματα χωριού νεδιάζει χτίριτ
τον Άγιο-Μύρο θα ’χουνε αιώνιο μουσαφίρη.
Τσι δυο κορφές τω μ-παπουργιώ πλήσα χωριό πρεπίζει
ο Άγιος Μύρος δίκορφος είναι και ξεκορφίζει.
Απόψε δίκορφου χωριού τση Ιστορίας μύλου
πανιά θα στέσομε ψηλά και τα πανιά του θρύλου.
Η ιστορία του χωριού κι ο θρύλος πάν’ αντάμι
γνώρα σα ν-τωσέ δώσομε περίσσα θα συντράμει.
Στην ιστορία του χωριού χρόνοι ’ναι περασμένοι
και κάτω από τα χώματα μια μ-πόλη ’ναι θαμμένη.
Χάλαβρα πόλης ξακουστής είναι θαμμένα κάτω
μα ίσαμε και σήμερο το νάμι τζη γροικά το.
Στα χρόνια τα μινωικά απού κατέχομ’ όλοι
έζησε και βλαστόσυρε η παινεμένη πόλη.
Η Ραύκος η μινωική, τη μ-πόλη ετσά τη λένε
τση ιστορίας τα χαρθιά όνομα Ραύκο θένε.
Οι πόλεις οι μινωικές γενήκανε τροχάλοι
στα Ραύκεια τα χάλαβρα χωριό νεδιάζει πάλι.
Η Ραύκος κι αν εχάθηκε από τα μάθια ομπρός μας
ο Άγιος Μύρος σήμερο τη φέρνει στο μυαλό μας.
Βόρεια κι ανατολικά τ’ Αγίου Μύρου α μ-πάτε
εκειά να σύρεις μια φωνή η Ραύκος ’πηλογάται.
Τση πόλης τση μινωικής εκειά είναι τα χνάρια
οι ανταλαψίδες οι παλιές σήμερο λιγατάρια.
Ανέ γ-καρκατουρέψομε παλιές γραφές και μπένες
οι αθιβολές τση οι πλια παλιές εκειά είναι γραμμένες.
Ο Σκύλακας στο μ-Περίπλου ντου γράφει μαντάτο πρώτο
πως ει’ γ-κοντά στη Γόρτυνα και στση Κνωσού το ν-τόπο.
Δε γ-κακαφορεθήκανε τση Ραύκου οι αθρώποι
πως τσι ανήμενε φευγιό, φευγιό και άλλοι τόποι.
Για το φευγιό ντως τουτονά του μύθου η ανέμη
για πού και γιάντα φύγανε να μάθομε συντρέμει.
Στα «Κρητικά» του Αντήνορα μύθος εκειά κονεύγει
και γιάντα ξεσμηλιώσανε οι Ραύκειοι αρμηνεύγει.
Χάλκινες λέει μέλισσες πως τσι ξεταλαγιούνε
με τα πρικιά ντως τα τζουγκριά απού τσι τζαγκουρνούνε.
Οι χάλκινες οι μέλισσες και το πρικύ φαρμάκι
ξαναγκασάς τσι νυματά να βρουν αλλού κονάκι
Η Ραύκος ξεσπιτώθηκε, αλλού γυρεύγει κλήρο
κι ετσά ’ρθε και γονίκιασε στον Άγιο το Μύρο.
Τση Ραύκου τ’ αποδόματα το χώμα να σκεπάζει
κι αρά και που και κιαολιάς που και μικιό νεδιάζει.
Τα λιγατάρια ραύκεια απού ’χουνε νεδιάσει
στο Κάστρο,το μουσείο ντου, στην αγκαλιά φυλάσσει.
Επιγραφές και ζώδια, τση εποχής παράδες
το 1900 πρι Χριστό τα γέννησαν μανάδες
Και κεφαλή ντελικανή πριχού να βγάλει γένια
τση τέχνης τση σκοπαϊκής και είναι μαρμαρένια.
Η Ραύκος είχε τσι «κόσμους» τση,δικούς τση κυβερνήτες
κι η εκκλησά του δήμου τζη μάζωνε τσι πολίτες.
Ραύκειο νόμισμα όντε δεις γιαμιάς μαντάτο δίνει
το μ-Ποσειδώνα σα βαστά τρίαινα γή δελφίνι.
Τ’ αρχαιολόγου η σκαπεθιά στη Ραύκο σα σιμώσει
τα έχη τ’αποδέλοιπα θα τα ξεφανερώσει.
Οι κλασικοί-ελληνιστικοί οντέ ’νεδιάζουν χρόνοι
η Ραύκος είναι στη γ-κορφή, πολλά ψηλά ξαμώνει.
Οι πόλεις-κράτη τότεσάς συνορισά μεγάλη
η μια ξανοίγει τσ’ αλλωνής τα μάθια να τση βγάλει.
Η Γόρτυνα και η Κνωσός η μια τσ’ αλλής γριφίζει
από παέ γή από κε η Ραύκος ντουχιουντίζει.
Η Ραύκος βάνει υπογραφή, προβέρνει συφωνία
κι η Τέω ’πόγραψε κι αυτή από την Ιωνία.
Στου Διονύσου το ιερό να ’χουν κι οι δυο ντως άφι
Τέω και Ραύκου υπογραφές ετσά δε μ-πάνε στράφι.
Και με τριάντα κρητικές πόλεις φιλιά συμπαίνει
’πογράφει με τση Πέργαμος το βασιλιά Ευμένη.
Εκατο ν-ογδοήντα πρι Χριστό και τέσσερα ακόμη
Ραύκο,Λύκτο και Γόρτυνα φιλίας δένουν νόμοι.
Κι η Γόρτυνα απ’ τη γ-Κνωσό τη Λύκαστο θα πάρει
στσι φίλους τση τσι Ραύκειους για να τηνέ τρατάρει.
Φιλιές όμως δε στένουνται σαφί σαφί σε μια ν-αγκάλη
η Γόρτυνα και η Κνωσσός φηλί-κλειδί ’ναι πάλι.
Απήτιμος μια γ-κοσαρά στο μισεμό ’ναι χρόνοι
η Γόρτυνα, και η Κνωσσός, τη Ραύκο τη ζυγώνει.
Ομάδι τη ζυγώνουνε και τη γ-κακολαλούνε
τα έχη τζη ,τη μ-προύκα τζη κι οι δυο θα μοιραστούνε.
Φυρονεριά ετότεσάς το Ραύκειο περβόλι
κι η ξέρα εκουτσούρισε τη μ-παινεμένη πόλη.
Στα χρόνια τα βυζαντινά δε φαίνετ’ η φανειά τζη
κι αγάλι-αγάλι αποξεχνά ο χρόνος τ’ όνομα τζη.
Εδά-εδά ο σάντολος ο χρόνος είναι πάλι
κι άγιο Μύρο όνομα καινούργιο θα τση βγάλει.
Συνεχίζεται…
Γλωσσάρι
α=αν αγάλι-αγάλι=σιγά-σιγά,αργά αγαπητερός=αξιαγάπητος (η)αθιβολή=ενθύμηση για περασμένα ή συζήτηση για απόντα αναθιβολεύγω=θυμούμαι τα περασμένα και τα διηγούμαι ανέ=αν ανεμπουκώνομαι=ανασηκώνω τα μανίκια για ν’αρχίσω κάποια εργασία,προετοιμάζομαι αντάμι=μαζί,αντάμα (η)αντιλαψίδα=φωτεινή αναλαμπή απήτιμος=αφού, μετά αποδόματα=η τελική εξέλιξη (η)απομονή=η υπομονή απού=όπου αρά και που=αραιά και που, σπάνια αργαστηροδιάζομαι =σχεδιάζω και προετοιμάζω την ύφανση για τον αργαλειό αρμηνεύγω=συμβουλεύω άφι=συχώρεση, άσυλο βαροπρουκίζω=δίδω πολύ μεγάλη προίκα βιγλίζω=επιτηρώ από ψηλά βλαστοσύρνω=βγάζω νέους βλαστούς γιαμιας=αμέσως (η)γνώρα=η γνωριμία γονικιάζω=μένω κάπου μόνιμα γριφίζω=μαλώνω με κάποιον, διαπληκτίζομαι γρωνίζω=γνωρίζω (τα)δώσα=αυτά που δίδονται εδά-εδά=τώρα, πρόσφατα (τα)έχη=τα περιουσιακά στοιχεία (το)ζάλο=το βήμα (το)ζεύκι=γιορτή, διασκέδαση, φαγοπότι (το)ζιαφέτι=φιλοξενία, η περιποίηση ίσαμε=μέχρι κάθα=κάθε κακαφορούμαι=υποπτεύομαι, προαισθάνομαι κακολαλώ=κακομεταχιρίζομαι κάποιον (το)καλαμπαλίκι=συνωστισμός καρκατουρεύγω=ανακατεύω γιατί ψάχνω να βρω κάτι κε=εκεί κιαολιάς=καθόλου (ο)κλήρος=το μερίδιο της πατρικής περιουσίας που αναλογεί σε κάθε παιδί κονεύγω=φιλοξενούμαι κάπου, διανυκτερεύω κοσαρά=περίπου είκοσι κουτσουρίζω=κόβω κάτι και έτσι το κονταίνω (τα)λιγατάρια=πολύ λίγα, ελάχιστα (το)λογάρι=ο θησαυρός (ο)λοϊσμός=η σκέψη μαζώνω=μαζεύω μονιταριστό=συγκεντρωτικό μονογνωμίζω=έχω την ίδια γνώμη μορφίζω=ομορφαίνω (το)μουζούρι=το δοχείο μέτρησης καρπού, χωριτικότητας 10-14 οκάδων ανάλογα με το ειδικό βαρος μπάρεμου=πραγματικά (το)νάμι=η φήμη, το καλό όνομα ναμουντάνικος=φημισμένος νεδιάζω=φαίνομαι, εμφανίζομαι (ο)ντελικανής=ο νέος σε ηλικία, ο νεαρός ντουχιουντίζω=πέφτω σε βαθιά περισυλλογή ξαμώνω=στοχεύω, σκοπεύω ξαναγκασάς=παρά τη θέληση μου ξεκορφίζω=βρίσκομαι στην κορφή (η)ξέρα= η ξηρασία ξεσμηλιώνω=χαλώ τη φωλιά μελισσών, τρομάζω από ξαφνικό κίνδυνο ξεταλαγιώ=ξεσηκώνω και διακόπτω την ησυχία κάποιου ξεφουρνίζω=βγάζω από το φούρνο ορδινιαστά=με απόλυτη τάξη (το)παπούρι=το μικρό ύψωμα (ο)περασάρης=ο περαστικός πηλογούμαι=αποκρίνομαι πιτήδειος=κομψός πούρι=βέβαια (η)πρεπειά=η τιμή, το πρέπον πρι=πριν πρίχου=πριν προπατώ=περπατώ (το)ραέτι=η φιλοξενία, η περιποίηση ρέγομαι=ευχαριστιέμαι, αρέσκομαι (ο)σάντολος=ο νονός σαφί=πάντα (η)σιρμαγιά=τα απαραίτητα είδη ή χρήματα για το ξεκίνημα εργασίας ή επιχείρησης (το)σταλίκι=το σύνορο, το ορόσημο στράφι=άδικα συζεύγω=συμφωνώ με κάποιον και σχηματίζουμε «ζευγάρι» βάζοντας από ένα βόδι ο καθένας για να οργώσουμε, συνεταιρίζομαι συμπαίνω=συδαυλίζω (το)συναλλήκι=η δοσοληψία συναφορμάς=με αφορμή, εξαιτίας (η)συνεπαρσά=η γαμήλιος συνοδεία, μεγάλη ομάδα ανθρώπων που περπατεί προς ορισμένη κατεύθυνση (η)συνορισά=η διεκδίκηση συντρέμω=βοηθώ (η)συντρομή=η βοήθεια τεχνεύγομαι=επινοώ τζαγκουρνώ=γραντζουνίζω (το)τζουγκρί=το κεντρί της μέλισσας τζυμπραγά=δίδυμα (η)φανειά=η εμφάνιση (το)φευγιό=η φευγάλα (η)φυρονεργιά=η ελάττωση νερού (τα)χάλαβρα=τα ερείπια χελάλι=χαλάλι (το)χτίρι=το υπό ανέγερση οικοδόμημα
Σημ.: Η παραπάνω «αποσπερίδα» εκφωνήθηκε στον ΄Αγιο Μύρωνα κατόπιν προσκλήσεως του δραστήριου πολιτιστικού συλλόγου του,φορέα οργάνωσης των εκδηλώσεων «Ραύκεια 2006»
Email:[email protected]

