Του Μανόλη Σπανάκη*

Οι εποχές αλλάζουν, οι δυνατότητες αλλάζουν και οι δυνάμεις γίνονται αντιστρόφως ανάλογες των δυνατοτήτων. Αυξάνονται οι δυνατότητες, μειώνονται οι δυνάμεις.

Φίλοι αναγνώστες, θα σας περιγράψω μια αληθινή προσωπική ιστορία, που όμως αντανακλά τις δυσκολίες όλων σχεδόν των παιδιών της εποχής εκείνης, που ήθελαν να μάθουν γράμματα στο Γυμνάσιο Τζερμιάδου και κυρίως των παιδιών των χωριών, από τον Άϊ Γιώργη και κάτω μέχρι το Kάτω Mετόχι. Βέβαια τα παιδιά της εποχής εκείνης, είναι σήμερα γονείς, παππούδες και γιαγιάδες, που προόδευσαν στη ζωή τους και οι ιστορίες αυτές σήμερα, τους είναι απλές αναμνήσεις, πρέπει όμως να λέγονται και να γράφονται, για να δίδουν μηνύματα στα παιδιά τους και τα εγγόνια τους, να συγκρίνονται οι δυσκολίες. Ήταν μια μέρα του Γενάρη το 1952, μαθητής της δευτέρας τάξης του Γυμνασίου, με το πηλήκιο, εκείνη την ημέρα μόνος μου, από το Γερόντωνμουρί (΄Αγιος Χαράλαμπος) με δύο Κατωμετοχιανάκια, τον Κωστή του Πετράκα και το Ζαχάρη του Βαγγέλη.

Σχολάσαμε στις δώδεκαμιση, από το Τριτάξιο Γυμνάσιο του Τζερμιάδου.

Έκανε κατακλυσμό και ο Κωστής φοβήθηκε να μπει στο «δρόμο» για το Κάτω Μετόχι.

Κάποιος θα τον φιλοξενούσε στο Τζερμιάδο.

Εγώ ένα και τριάντα στο ύψος και ο Ζαχάρης, που με περνούσε «ένα κεφάλι» και ήτονε και μια χρονιά μεγαλύτερος, εμπήκαμε στο «δρόμο», από το κάμπο, για να πάμε στα χωριά μας.

Πηγαίναμε μαζί σε όλο το κάμπο, γιατί και εγώ έπρεπε να περάσω, από την παλιά γέφυρα του κεντρικού ποταμού, που απέχει στο σημείο εκείνο, εφτακόσια μέτρα από το Ιερό της εκκλησίας της Παναγίας του Κάτω Μετοχίου. Σε όλη τη διαδρομή , διάρκειας μιάς ώρας περίπου, ο κατάκλυσμός συνεχιζόταν και ο καιρός ήτανε βορειοανατολικός. Ο φόβος μας , ότι ο«Χαυγάς θα κατέβαινε», πράγμα που έκανε τον Κωστή να μείνει στο Τζερμιάδο, επιβεβαιώθηκε.

Εγώ και ο Ζαχάρης ετρέχαμε μπροστά και ο Χαυγάς ποταμός, μας ακολουθούσε από πίσω. Αυτός ο Χαυγάς κατεβάζει τα νερά, που πλημμυρίζουν τον κάμπο του Λασιθίου και στα οποία στηρίζονται οι σχεδιαστές του «φράγματος του Αποσελέμη» για να ξεδιψάσουν τη «μισή» βόρεια Κρήτη. Ο χαυγάς, που μέχρι τη «μέση» του κάμπου, είναι πλατύς και βαθύς ποταμός, σιγά-σιγά προς το Κάτω Μετόχι, γίνεται «βάγκα»-λίνια και τα νερά του Χαυγά δεν χωρούνε. Έτσι απλώνονται μέσα στον κάμπο, γιαυτό τα προλαβαίναμε, «πατείς με πατώσε» και φτάσαμε μέχρι τη γέφυρα . Εκεί σμίγουν τα νερά του κεντρικού ποταμού, με τη μεγαλύτερη ποσότητα των νερών του Χαυγά.

Δίπλα ακριβώς από τη γέφυρα και παράλληλα με τον ποταμό, υπήρχε «βάγκα», βάθους ενός περίπου μέτρου, από τη στάθμη της γέφυρας. Ο Ζαχάρης σαν «θεργιό», μπήκε μέσα στη «βάγκα», το νερό τον ήχωνε μέχρι την μέση, πέρασε απάνω στη γέφυρα και με περίμενε. «Σύρνει μωρέ Ζαχάρη»! του λέω, «σύρνει κακομοίρη» μου απαντά. Εγώ με κλάματα, «μια σταλιά κοπέλι», έβγαλα τα λαστιχένια παπούτσια που φορούσα, ( εκείνη τη χρονιά πρωτοφόρεσα παπούτσια), πέταξα το ένα, μα το πήρε ο ποταμός , γιατί δεν είχα τη δύναμη να το φθάσω στην απέναντι όχθη. Οι στιγμές ήσαν κρίσιμες , κινδύνευε η ζωή μου και η στάθμη του νερού συνεχώς ανέβαινε , περίπου δέκα πόντους το λεπτό. Δυνατότητα να πάω προς τη «Βιδιανή» δεν υπήρχε. Μόνο η επέμβαση της Θείας δύναμης θα με γλίτωνε. Η Παναγία η Βιδιανή και ο ΄Αγιος Γεώργιος ( στο χώνο), από τη μια μεργιά, ο ΄Αγιος Χαράλαμπος από την άλλη και η Παναγία η Κατωμετοχιανή στη μέση. Έ….να αφήσουν το Μανωλιό να πνιγεί; Δε γινόταν. Τα πράγματα «κινηματογραφική ταινία». Στο Ιερό της Παναγίας της Κατωμετοχιανής στεκόταν και προσευχόταν η Κυριακή, η μάνα του Κωστή, που τον περίμενε. Μας είδε και άκουσε τις φωνές μας. «Άστραψε και βρόντηξε» και φώναξε, «Τρεχάτε μωρέ γιατί πνίγονται τα κοπέλια μας».

Η φωνή της ακούστηκε και πήρα ανάσα. Ο πανύψηλος Βαγγέλης, πατέρας του Ζαχάρη, που αγωνιούσε και αυτός πιο πέρα, «με τρείς ασκελιές» και μέσα σε ένα λεπτό, βρέθηκε στον ποταμό. Μπήκε στη «βάγκα», το νερό τον ήχωνε μέχρι την μέση και να δούμε, αν δεν με απατά η μνήμη μου, άρπαξε και ένα “δαβλάρι”, για στήριγμα και με έβαλε στους ώμους του. Εγώ «γαντζώθηκα» από το λαιμό του και με πέρασε.

Σε ευχαριστώ Παναγία μου, Σε ευχαριστώ Θεέ μου. Τι άλλο να πω «σήμερα», όταν περνώ με το αυτοκίνητό μου και πάω στο χωργιό μου; Ο Θεός, η Παναγία, ο ΄Αγιος Γεώργιος, ο Άγιος Χαράλαμπος, με είχαν υπό την προστασία τους, τους ευχαριστώ.

Πάντα μου όμως ευχαριστούσα και τον Βαγγέλη και είχα παραγγείλει στο γιό του το Μανώλη, όταν έρθει η στιγμή του «μισεμού» του, να με φωνάξει. Αυτό το έκαμε ο Μανώλης στις τέσσερις του Μάη το δύο χιλιάδες πέντε (4/5/2005), κι εγώ στις πέντε, την επόμενη μέρα, αποχαιρέτησα τον Βαγγέλη με τα παρακάτω λόγια:

«Αγαπητέ Βαγγέλη,

δεν θέλω να στενοχωρήσω περισσότερο τη σύζυγό σου και τα παιδιά σου, ούτε τους υπόλοιπους συγγενείς σου, αλλά ένιωθα το χρέος, να έρθω να σε αποχαιρετήσω και εγώ μαζί με αυτούς, γιατί μια μέρα του χειμώνα το 1952, σε έστειλε η Παναγία να με σώσεις, να μη πνιγώ από τα νερά του Χαυγά.

Τώρα παρακαλώ και εγώ με τη σειρά μου την Παναγία να μεσιτεύσει στον Υιόν της και Θεό της, να αναπαύσει την ψυχή σου και να μνησθεί και της ψυχής της Κυριακής, που συμμετείχε στη σωτηρία μου. Αιωνία σου η μνήμη».

Φίλε αναγνώστη, αν συναισθηματικά στενοχωρήθηκες λιγάκι, δεν πειράζει, πες κι εσύ, Δόξα Σοί ο Θεός, για τα δικά σου βάσανα και αν τύχει και είσαι δάσκαλος, κάμε την ιστορία στα μαθητούδια σου, με το δικό σου τρόπο. Σε ευχαριστώ κι εσένα αναγνώστη.

Θέλω να προσθέσω ότι, τα τρία χρόνια 1950 έως 1953, που πήγαινα στο Γυμνάσιο Τζερμιάδου, πέρασα πολλές ανάλογες, με την περιγραφόμενη δυσκολίες, που δεν εξιστορούνται, αλλά και να επισημάνω ότι, σχεδόν όλα τα παιδιά , που πήγαιναν στο Γυμνάσιο Τζερμιάδου, τις δεκαετίες του ΄40 και του ΄50 , πέρασαν ανάλογες ή και χειρότερες δυσκολίες, για να μάθουν τα πρώτα τους γυμνασιακά γράμματα και στην πορεία του χρόνου προόδευσαν και έφυγαν από το Λασίθι. Η ανθρώπινη ζωή είναι μια συνεχής περιπέτεια είναι ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης , όμως αυτός ο αγώνας δίδει νόημα και αξία στη ζωή μας.

Αυτό το ανθρώπινο δυναμικό, συναισθηματικά, δεν «έριξε πέτρα πίσω του». Επί της ουσίας όμως παραμέλησε τα «χρέη» του, για την πονεμένη γενέτειρά του, που «σήμερα στενάζει» κάτω από την εγκατάλειψη της.

Εμείς μεταφέραμε την γενέτειρα των παιδιών μας και των εγγονιών μας και τους κάναμε την δική μας, γη των προγόνων τους, είναι άλλο πράγμα.

Η ευθύνη παραμένει σε εμάς και την Πολιτεία, όσο ζούνε ακόμη εκεί Λασιθιώτες, μετά θα γράψει αρνητικά για μας η Ιστορία. Τα συναισθήματα δεν αρκούν, κάτι περισσότερο χρειάζεται. Ίσως δίδεται μια ευκαιρία, μέσα από αυτό, που λέει η Πολιτεία, αξιοποίηση του υδάτινου πλούτου του «Ορεινού Όγκου της Δίκτης», με το φράγμα Αποσελέμη. Κάποια δικαιώματα έχει και αυτός ο «Ορεινός Όγκος», με τα πολλά υπεδάφια μυστικά του, τα υπόγεια καμπίσια ποτάμια του, που μόνο στο χώνο δεν κατευθύνονται. Αν δεν τα διεκδικήσουμε εμείς οι απόδημοι «προοδευμένοι», ποιόν περιμένουμε ;

Είναι άξιοι κάθε επαίνου αυτοί που εκεί παραμένουν.

Ας έχουν τουλάχιστον την συμπαράστασή μας.





*Ο Μανόλης Γεωργίου Σπανάκης είναι πολιτικός μηχανικός