Διεθνές συνέδριο στο Παρίσι μ’εντυπωσιακά συμπεράσματα.
Τι αναφέρει ο καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Ευγένιος Κουμαντάκης
Νέους δρόμους στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας που αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου στις γυναίκες παγκοσμίως, ανοίγει η δημιουργία ενός νέου εμβολίου που μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου μέχρι το 30%.
Οπως επισημάνθηκε σε διεθνές συνέδριο που έγινε στο Παρίσι “EUROGIN 2006” και αφορούσε στον ιο των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) την σχέση του καρκίνου της μήτρας αλλά και τα μέτρα πρόληψης, το εμβόλιο θα χορηγείται σε κορίτσια 13-14 ετών, πριν δηλαδή την έναρξη των σεξουαλικών επαφών και θα προφυλάσει από τον ιο για διάστημα 3 χρόνων, οπότε και θα επαναλαμβάνεται.
Σύμφωνα με τις επισημάνσεις του καθηγητή Μαιευτικής - Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Ευγένιου Κουμαντάκη, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου στις γυναίκες παγκοσμίως. Περισσότερες από 450.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου διαγιγνώσκονται παγκοσμίως κάθε χρόνο και περισσότεροι από 250.000 θάνατοι αποδίδονται στον καρκίνο του τραχήλου ετησίως. Στην Ευρώπη έχει υπολογιστεί πως το 2002 εμφανίστηκαν 60.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και 30.000 γυναίκες απεβίωσαν από τη συγκεκριμένη νόσο. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε γυναίκα, οποιασδήποτε ηλικίας, που είναι ή ήταν σεξουαλικώς ενεργή.
Ο τράχηλος της μήτρας αποτελεί το τμήμα της μήτρας που προβάλλει προς τον κόλπο. Πρόκειται για ένα κοίλο όργανο που στο κέντρο του εμφανίζει ένα ενδοτραχηλικό κανάλι το οποίο συνδέει τον κόλπο με την ενδομητρική κοιλότητα. Το κανάλι αυτό που ονομάζεται ενδοτράχηλος και από εκεί εξέρχεται το αίμα της περιόδου και εισέρχονται τα σπερματοζωάρια προς τη μήτρα και τις σάλπιγγες. Ο τράχηλος κατά τη διάρκεια του τοκετού διαστέλλεται και δημιουργεί το άνοιγμα από το οποίο εξέρχεται το νεογνό. Η επιφάνεια του τραχήλου που προβάλλει προς τον κόλπο, καλύπτεται από ένα στρώμα κυττάρων που ονομάζεται επιθήλιο. Στα κύτταρα του επιθηλίου του τραχήλου της μήτρας αναπτύσσεται ο καρκίνος του τραχήλου, που αποτελεί ουσιαστικά μία εκτροπή των κυττάρων αυτών από το φυσιολογικό που συνοδεύεται από τον άναρχο πολλαπλασιασμό τους.
Οπως αναφέρει ο καθηγητής υπάρχουν διάφοροι προδιαθεσικοί παράγοντες ανάπτυξης του καρκίνου του τραχήλου, μεταξύ των οποίων το κάπνισμα, ο αριθμός των σεξουαλικών συντρόφων, η ηλικία έναρξης της σεξουαλικής ζωής και η πολυτοκία. Τα τελευταία χρόνια όμως μπορούμε πλέον να μιλάμε για την ανακάλυψη της αιτιολογίας του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, που είναι η προσβολή από τον ιό HPV (Human Papillomavirus) ή ιό των θηλωμάτων του ανθρώπου.
Η ονομασία HPV περιλαμβάνει μια ομάδα ιών που αποτελείται από 100 περίπου διαφορετικούς υπότυπους. Περισσότεροι από 30 ιούς που περιλαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία ανήκουν στους σεξουαλικά μεταδιδόμενους ιούς και μπορούν να προσβάλουν την περιοχή των γεννητικών οργάνων στη γυναίκα και στον άνδρα και πιο συγκεκριμένα, το αιδοίο, τον πρωκτό, το πέος και τον τράχηλο.
Η λοίμωξη από τον ιό HPV αποτελεί την πιο συχνά εμφανιζόμενη ιογενή λοίμωξη στον άνθρωπο και αφορά τουλάχιστον το 50% των σεξουαλικώς ενεργών ατόμων. Μέχρι την ηλικία των 50 τουλάχιστον το 80% των γυναικών στις ΗΠΑ εμφανίζουν προσβολή από τον ιό ΗPV. Οι περισσότερες γυναίκες που προσβάλλονται από τον ιό HPV δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα και σε πολλές περιπτώσεις η λοίμωξη της περιοχής θα υφεθεί χωρίς θεραπεία.
Μερικοί από τους ιούς αυτής της οικογένειας χαρακτηρίζονται σαν ομάδα υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας. Αυτοί είναι οι τύποι 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 και 68. Αλλοι τύποι της ίδιας κατηγορίας ιών θεωρούνται χαμηλού κινδύνου και προκαλούν ήπιες αλλοιώσεις στον τράχηλο της μήτρας ή τα οξυτενή κονδυλώματα. Τα οξυτενή κονδυλώματα είναι πολλαπλά μικρά οζίδια που έχουν την όψη κουνουπιδιού και εμφανίζονται στην περιοχή των γεννητικών οργάνων.
Η μετάδοση του ιού
Ο HPV ιός ο οποίος προσβάλλει το γεννητικό σύστημα μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή. Μέχρι στιγμής δεν έχει τεκμηριωθεί άλλος τρόπος μετάδοσης του ιού. Οι περισσότερες HPV λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές και κατά συνέπεια τα περισσότερα άτομα που έχουν προσβληθεί από τον ιό δεν το γνωρίζουν και το μεταδίδουν στους σεξουαλικούς τους συντρόφους.
Οπως λέει ο καθηγητής και επισημάνθηκε στο συνέδριο στο Παρίσι:
“Οι αλλαγές στο επιθήλιο που υποδηλώνουν HPV προσβολή, εμφανίζονται εντός τριών μηνών από την επαφή με τον ιό. Ο ιός μπορεί να παραμένει σιωπηλός για πολλά χρόνια και να μην ανιχνεύεται στο τεστ Παπανικολάου. Συνήθως είναι πολύ δύσκολο να τοποθετηθεί χρονικά η μετάδοση του ιού. Το μεσοδιάστημα μεταξύ της προσβολής από τον ιό και της χαρακτηριστικής αλλοίωσης στον τράχηλο μπορεί να ποικίλει από μήνες μέχρι χρόνια.
Η διάγνωση
Η διάγνωση της προσβολής του τραχήλου από τον ιό HPV γίνεται με τη βοήθεια του τεστ Παπανικολάου. Οι αλλαγές στο επιθήλιο του τραχήλου της μήτρας που ανιχνεύονται με το τεστ Παπανικολάου, βοηθούν στην έναρξη περαιτέρω ελέγχου που αποδεικνύει την ύπαρξη ή όχι του ιού στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας. Η ανίχνευση του ιού και ιδιαίτερα των στελεχών υψηλού κινδύνου, είναι ιδιαίτερα σημαντική για την πρόληψη του καρκίνου της μήτρας. Η θεραπεία στη συγκεκριμένη περίπτωση αφορά όχι τον ίδιο τον ιό αλλά τις βλάβες που αυτός προκαλεί στον τράχηλο.
Ο καρκίνος του τραχήλου αποτελεί τον πιο εύκολο ανιχνεύσιμο και πιο έγκαιρα αποτρέψιμο καρκίνο του ανθρώπου. Η φυσική πορεία της κακοήθους εξαλλαγής των κυττάρων του τραχήλου που ακολουθεί την προσβολή τους από τον HPV περνά από διάφορα στάδια. Τα προκαρκινικά αυτά στάδια ταξινομούνται από πλευράς βαρύτητας ως CIN I η πιο ήπια μορφή CIN II η μετρίου βαθμού και ως CIN III η πιο βαριά δυσπλασία. (CIN I, II, III Cervical Intraepithelial Neoplasia). Το στάδιο CIN III είναι η πιο βαριά δυσπλασία των κυττάρων του επιθηλίου του τραχήλου και αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, υπάρχει πιθανότητα σε σύντομο χρονικό διάστημα να μετατραπεί σε καρκίνο.
Η σημασία
της πρόληψης
Ο κ. Κουμαντάκης σημειώνει ότι το βασικό όπλο για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου αποτελεί το τεστ Παπανικολάου. Το τεστ Παπανικολάου ανιχνεύει όλες αυτές τις προκαρκινικές καταστάσεις, καθώς επίσης και τα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου. Είναι μια απλή, φθηνή και γρήγορη εξέταση στην οποία θα πρέπει να υποβάλονται ετησίως όλες οι γυναίκες που έχουν ή είχαν σεξουαλικές επαφές.
Το τεστ Παπανικολάου συλλέγει τα κύτταρα του επιθηλίου του τραχήλου που φυσιολογικά αποφολιδώνονται (πέφτουν) από τον τράχηλο. Στη συνέχεια τα κύτταρα αυτά εξετάζονται για την ύπαρξη αλλοιώσεων που συνηγορούν με την παρουσία δυσπλαστικών βλαβών και υποδηλώνουν προσβολή από τον ιό HPV. Το 80% των τεστ Παπανικολάου είναι φυσιολογικά. Σε όσες γυναίκες τα αποτελέσματα του τεστ Παπανικολάου χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης, παραπέμπονται για κολποσκόπηση. Η κολποσκόπηση είναι μια εξέταση κατά την οποία παρέχεται μια μεγεθυμένη εικόνα του τραχήλου και των βλαβών του και εκτελείται κατευθυνόμενη βιοψία εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο Στις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες υπάρχουν ενδείξεις για προσβολή με τον ιό HPV και σε επιλεγμένα περιστατικά, γίνεται έλεγχος για την παρουσία του γενετικού υλικού (DNA) του ιού στα κύτταρα του επιθηλίου του τραχήλου. Το HPV - DNA τεστ επιβεβαιώνει την ύπαρξη του ιού και ανιχνεύει τον υπότυπο του, δηλαδή αν ανήκει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου για καρκίνο ή όχι.
Η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου αφορά και την έγκαιρη θεραπεία των προκαρκινικών βλαβών που ανιχνεύει το τεστ Παπανικολάου και επιβεβαιώνονται με την κολποσκόπηση. Οι ήπιες αλλοιώσεις συνήθως αντιμετωπίζονται συντηρητικά και συνιστάται απλά πιο συχνή παρακολούθηση. Στις πιο σοβαρές δυσπλασίες και αναλόγως με την ηλικία της γυναίκας, συνήθως εκτελείται αφαίρεση της προσβεβλημένης περιοχής με λέιζερ, με ειδικές αγκύλες ηλεκτρικού ρεύματος ή χειρουργικά με νυστέρι.
Η ανακάλυψη
του εμβολίου
Η πιο πρόσφατη και σημαντική ανακάλυψη στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου είναι η δημιουργία του εμβολίου κατά του HPV ιού. Τα εμβόλια αυτά χρησιμοποιούν πρωτεϊνες από την επιφάνεια του ιού. Το εμβόλιο προκαλεί την παραγωγή αντισωμάτων εναντίον του ιού HPV και συνεπώς εμβολιασμός σε άτομα που δεν έχουν ακόμη σεξουαλικές επαφές, τα προφυλάσσει από τη λοίμωξη από τον ιό και την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου. Ο εμβολιασμός μεγάλου τμήματος του πληθυσμού θα έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση μέχρι και 30% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου. Το εμβόλιο θα χορηγείται σε κορίτσια στην ηλικία 13-14 πριν δηλαδή από την έναρξη των σεξουαλικών επαφών και θα προφυλάσσει από τον ιό για διάστημα τριών χρόνων, οπότε και θα επαναλαμβάνεται.
Ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι “με την κατάκτηση της γνώσης της αιτιολογικής συσχέτισης μεταξύ του καρκίνου του τραχήλου και του ιού HPV ανοίχθηκαν νέοι ορίζοντες στην πρόληψη και την αντιμετώπιση αυτής της μορφής καρκίνου. Είναι αποδεκτό πλέον πως ο συνδυασμός του τεστ Παπανικολάου με την ανίχνευση του DNA του ιού βελτιώνει κατά πολύ την πρώιμη ανίχνευση περιπτώσεων που θα εξελιχθούν σε καρκίνο. Είναι λοιπόν ιδιαίτερα σημαντική η τακτική επίσκεψη της γυναίκας στο γυναικολόγο και η ετήσια γυναικολογική εξέταση που θα περιλαμβάνει και τη λήψη του τεστ Παπανικολάου. Η ευρεία εφαρμογή του προληπτικού εμβολίου σε υγιείς γυναίκες πριν από την έναρξη της σεξουαλικής τους ζωής, δίνει νέα προοπτική στην προσπάθεια εξάλειψης του καρκίνου του τραχήλου αλλά και των άλλων νεοπλασιών του γεννητικού συστήματος και ανοίγει το δρόμο για την καταπολέμηση και άλλων μορφών καρκίνου στον άνθρωπο”.

