Την αγάπη του και τις γνώσεις του για τον πολιτισμό, τις παραδόσεις και την κρητική λαογραφία μετέτρεψε σ’ ένα ενδιαφέρον βιβλίο ο μαθηματικός και τέως σχολικός σύμβουλος Ανδρέας Πατεράκης. Το βιβλίο έχει τίτλο: “Κρητική Λαογραφία” - Μέσα από ένα οδοιπορικό”.
Ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου του, δίνει το στίγμα της έρευνάς του που αποκαλύπτει τα απομεινάρια των λαϊκών πολιτισμών. Ο ίδιος αναφέρει:
“Ο λαϊκός πολιτισμός είναι δημιούργημα “απλών” ανθρώπων, κυρίως κατοίκων της υπαίθρου, γεωργών και κτηνοτρόφων, ανθρώπων που δεν απέκτησαν ιδιαίτερες γνώσεις, ικανότητες ή δεξιότητες με σπουδές. Αλλωστε, παλιά οι άνθρωποι αυτοί ήταν εντελώς αγράμματοι, γιατί δεν συμμετείχαν σε καμία εκπαιδευτική διαδικασία. Ο λαϊκός πολιτισμός δημιουργείται γαι να λύσει προβλήματα της καθημερινής ζωής, βιοτικά, ηθικά, πνευματικά, συναισθηματικά, ψυχαγωγικά, καλαισθησίας. Ετσι δημιουργούνται τέχνες, τεχνικές, ήθη, έθιμα, δίκαιο.
Τα δημιουργήματα του λαϊκού πολιτισμού μεταφέρονται και παραδίνονται από τη μια γενιά στην άλλη προφορικά ή γραπτά, συχνά με παροιμίες, αλληγορίες, στίχους και τραγούδια, γιατί η ρίμα βοηθά την απομνημόνευση και κάνει πιο εύκολη τη μεταφορά και τη μετάδοσή του στους απογόνους. Ετσι δημιουργείται η παράδοση. Μια ιδέα για τη ζωή των προγόνων μας και των μέσων που χρησιμοποιούσαν, υλικών και πνευματικών, για να επιλύσουν προβλήματα που δημιουργούνται από τις ανάγκες της επιβίωσης και της κοινωνικής συμβίωσης, που η επίλυσή τους όμως δημιουργούσε πολιτισμό, προσπάθησα να δώσω σ’ αυτή εδώ την εργασία.
Οπου έκρινα σκόπιμο, σχολιάζω το δημιουργικό πνεύμα των ανθρώπων αυτών, που ο “πολιτισμός” της αφθονίας τους ονομάζει “κατώτερη κοινωνική τάξη”. Αφορμή για την έρευνα αυτή ήταν δύο πληροφορίες που άκουσα στις 28-11-1996 σε μια παρουσίαση βιβλίου μου στα Χανιά: Η μια έλεγε πως στο χωριό Ροδοβάνι του Ν.Α. Σελίνου, υπήρχε μια παλιά φάμπρικα, που η συνολική αξία της αποτιμούνταν σε μια οκά ή 400 δράμια, και η άλλη πως τα χειμαδιά του Ακρωτηρίού Σπάθα αποτιμούνται, ακόμη και σήμερα, σε δράμια. Ηταν φανερό πως και οι δύο αυτές πληροφορίες αναφέρονταν σε λαϊκό πολιτισμό παλιότερων εποχών.
Ετσι τις πρώτες μέρες του Γενάρη του 1997, άρχισα ένα οδοιπορικό στην Κρήτη σε μια προσπάθεια να ανακαλύψω απομεινάρια λαϊκών πολιτισμών, που αναπτύχθηκαν από ντόπιους πληθυσμούς ή μεταφυτεύτηκαν από ξένους δυνάστες (Βυζαντινούς, Αραβες, Βενετούς, Τούρκους) και φτάσανε σ’ εμάς με την παράδοση, είτε σαν παροιμίες είτε σαν ιστορίες, είτε σαν τεχνικές, είτε σαν μέθοδοι επίλυσης καθημερινών ή άλλων προβλημάτων, όπως για παράδειγμα η δημιουργία συμβατικών μονάδων για τη λειτουργία επιχειρήσεων, για τη μέτρηση γης (αγρών, βοσκοτόπων, οικοπέδων) ή άλλων μεγεθών, είτε σαν εθιμικό δίκαιο.
Η δημιουργία ενός πολιτισμικού χάρτη
Σύμφωνα με τα όσα επισημαίνει ο συγγραφέας, “μετά από τη συγκέντρωση των πρώτων στοιχείων φάνηκε να δημιουργείται ένας πολιτισμικός χάρτης γύρω από τη γεωργική και την ποιμενική ζωή.
Μερικά από τα κενά του χάρτη αυτού προσπάθησα να συμπληρώσω μ’ αυτή τη μελέτη που αποτελείται από έξι ενότητες. Σχεδόν όλες οι πληροφορίες που καταγράφονται είναι αυθεντικές, γιατί προέρχονται από διηγήσεις κυρίως γερόντων, που πολλοί απ’ αυτούς δεν ζουν σήμερα (2006). Για το λόγο αυτό παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Μερικές φορές ορισμένες πληροφορίες, που έπαιρνα από διαφορετικές πηγές και αφορούσαν το ίδιο αντικείμενο, δεν συμφωνούσαν μεταξύ τους.
Στις περιπτώσεις αυτές διεύρυνα την έρευνα, ξέτρεχα σ’ άλλες πηγές, συνέκρινα τις πληροφορίες και αποδεχόμουν αυτήν που παρουσίαζε μεγαλύτερη αξιοπιστία.
Με τη βοήθεια των στοιχείων του λαϊκού πολιτισμού που καταγράφηκαν εδώ και των σχολίων που τα συνοδεύουν θα μπορέσει ο αναγνώστης να κατανοήσει γιατί και πώς δημιουργούνταν ο λαϊκός πολιτισμός, καθώς και το ρόλο που έπαιξε στη δημιουργία των σύγχρονου πολιτισμού.
Η εργασία αυτή είναι γραμμένη στην απλή γλώσσα που μιλεί σήμερα ο λαός της υπαίθρου, η οποία δεν έχει υποστεί τις τεχνητές αλλοιώσεις της τελευταίας μεταρρύθμισης και διατηρεί την αυθεντικότητα και τη μουσικότητά της”.

