Της Μαρίας Δεληθανάση

Η διαχείριση της μεταναστευτικής ροής είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Από τη μια πλευρά, η Ε.Ε. χρειάζεται τους μετανάστες -διότι προσφέρουν διέξοδο στο δημογραφικό και ασφαλιστικό πρόβλημα- και από την άλλη τους φοβάται, όπως γίνεται εμφανές στις αντιφατικές και ξενοφοβικές πολιτικές της.

Η Ε.Ε. αναγνωρίζει τόσο την ανάγκη ενσωμάτωσης των μεταναστών στις τοπικές κοινωνίες όσο και την υιοθέτηση ενιαίας πολιτικής μετανάστευσης. Δυο Ελληνες ευρωβουλευτές, ο κ. Στ. Λαμπρινίδης, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών του Ευρωκοινοβουλίου, και η κ. Ρόδη Κράτσα, μέλος της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Γυναικών, εργάζονται προς την κατεύθυνση αυτή, με σχετικές εκθέσεις προς την Κομισιόν, που παρουσιάσθηκαν σε συνέδριο του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής (ΙΜΕΠΟ) στη Σάμο.

Οπως σημειώνει ο κ. Λαμπρινίδης, «η Ευρώπη δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από τους μετανάστες της. Αν τους δώσει τα μέσα και την αίσθηση ότι αντιμετωπίζονται ισότιμα και με σεβασμό από τις κοινωνίες μας, τότε μπορούν να αποτελέσουν τη μεγάλη ελπίδα της Ευρώπης στον αιώνα που διανύουμε. Αν όχι, η μετανάστευση μπορεί να αποτελέσει μια ωρολογιακή βόμβα για την Ευρώπη».

Σε ό,τι αφορά ειδικά την Ελλάδα, κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι αποτελεί το μοναδικό κράτος-μέλος της Ε.Ε. όπου μια εθνικότητα μεταναστών (Αλβανοί) αποτελούν περίπου το 60% του συνόλου των αλλοδαπών. Αξιοσήμειωτο είναι ότι περίπου το 30% του ΑΕΠ της Αλβανίας προέρχεται από εμβάσματα μεταναστών συνολικού ύψους άνω του 1 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 700 εκατ. ευρώ προέρχονται από τους Αλβανούς μετανάστες στην Ελλάδα.



«Να αποφύγουμε την γκετοποίηση»



Τα 40 και πλέον εκατομμύρια μεταναστών σήμερα στην Ευρώπη αποτελούν πληθυσμιακά το 26ο κράτος-μέλος και το πέμπτο μεγαλύτερο της Ευρώπης, σχολιάζει ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ κ. Σταύρος Λαμπρινίδης. Και συνεχίζει: «Κι όμως, σε αντίθεση με τις πολιτικές για την ομαλή ένταξη των υποψηφίων προς ένταξη κρατών, η Ε.Ε. διαθέτει ελάχιστους υπαλλήλους και ακόμη λιγότερα κονδύλια (περίπου μισό ευρώ ανά μετανάστη) για το κολοσσιαίο έργο της ομαλής ένταξης των μεταναστών στις κοινωνίες μας».

Στα μέσα Μαΐου, η Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υιοθέτησε την έκθεση για την ένταξη των μεταναστών στην Ευρώπη. Συντάκτης της ο κ. Λαμπρινίδης, που είναι αντιπρόεδρος της Επιτροπής. Η έκθεση, που στα μέσα Ιουλίου αναμένεται να ψηφισθεί από την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σειρά μέτρων για την αρμονική ένταξη των μεταναστών στην Ε.Ε. Τα κυριότερα σημεία της έκθεσης, όπως τα παρουσίασε ο κ. Λαμπρινίδης στο πρόσφατο διεθνές συνέδριο του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής στη Σάμο, είναι τα εξής:

Πολιτική συμμετοχή των μεταναστών. Ως πρώτο βήμα, η έκθεση ζητά από την Κομισιόν να ελέγξει τα κράτη-μέλη, ώστε να δει τι νόμοι υπάρχουν και τι νόμοι προβλέπονται για τη συμμετοχή των μεταναστών στις τοπικές εκλογές. Οπως σημειώνει ο κ. Λαμπρινίδης, «δεσπόζουσα θέση στις προτάσεις κατέχει η σημασία που αποδίδεται στον τερματισμό της πολιτικής περιθωριοποίησης των μεταναστών και στην ενθάρρυνση της κοινωνικής και ψυχολογικής τους ένταξης, μέσω της παροχής δικαιωμάτων για πολιτική συμμετοχή στα κράτη-μέλη.

Μέτρα «θετικής δράσης». Στα πανεπιστήμια, στην αγορά εργασίας και αλλού, πρέπει να υιοθετηθούν νόμοι και να δημιουργηθούν προγράμματα για θετικές διακρίσεις υπέρ των μεταναστών, υποστηρίζεται στην έκθεση. Βασικός στόχος δεν είναι να βοηθηθούν οι μετανάστες περισσότερο από τους γηγενείς, αλλά να καταφέρει η Ε.Ε. να αποφύγει την γκετοποίησή τους και την εκδήλωση φαινομένων όπως τα επεισόδια στα προάστια του Παρισιού από νεαρούς μετανάστες δεύτερης γενιάς.

Ταχεία εφαρμογή των οδηγιών προς όφελος του ανθρώπου. Ζητείται από τα κράτη-μέλη να εφαρμόσουν άμεσα, δίκαια και χωρίς απαγορευτικούς περιορισμούς τις υπάρχουσες οδηγίες για την οικογενειακή επανένωση, την ίση μεταχείριση στην απασχόληση και το καθεστώς των επί μακρόν διαμενόντων μεταναστών. Επίσης, τονίζεται η σημασία της πρόβλεψης του δικαιώματος ιθαγένειας σε όλους τους επί μακρόν διαμένοντες και ιδίως στα παιδιά μεταναστών που έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει στα κράτη-μέλη.

Οπως σημειώνει ο κ. Λαμπρινίδης, υπάρχει πρόβλημα σε ό,τι αφορά τον τρόπο υιοθέτησης των συγκεκριμένων οδηγιών από κράτη-μέλη. Σε άλλα κράτη, η οικογενειακή επανένωση και το καθεστώς των επί μακρόν διαμενόντων διευκολύνονται από τους νόμους ενσωμάτωσης των οδηγιών και σε άλλα κράτη (όπως π.χ. στην Ελλάδα) οι νόμοι ενσωμάτωσης έχουν δυσκολέψει την οικογενειακή επανένωση ή καθιστούν σχεδόν αδύνατη την απόκτηση ιθαγένειας για τους μη «εξ αίματος» γηγενείς πολίτες.

Ευρωπαϊκό Ταμείο Μετανάστευσης. Ο αρμόδιος επίτροπος Φράνκο Φρατίνι έχει δεσμευθεί ότι το Ταμείο θα διαθέτει κάθε χρόνο 1,7 δισ. ευρώ για τη μετανάστευση. Οπως σημειώνεται, μέχρι στιγμής δεν έχουν οργανωθεί κεντρικές πολιτικές ένταξης μεταναστών και ανάλογης διάθεσης των χρημάτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να θέτει κάθε χρόνο ένα κεντρικό στόχο. Για παράδειγμα, την πρώτη χρονιά κεντρικός στόχος θα μπορούσε να είναι η εκπαίδευση των μεταναστών (μεγάλο κομμάτι της η εκμάθηση γλώσσας). Σ' αυτήν την περίπτωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να μελετήσει τις εθνικές πρακτικές και να προωθήσει τις επιτυχημένες. Συγχρόνως, καλείται να παρακολουθεί τα προγράμματα, την εξέλιξη και τα προβλήματά τους.

Αξιολόγηση των προγραμμάτων. Οπως σημειώνει ο κ. Λαμπρινίδης, η Ε.Ε. έχει κακή προϊστορία σε ό,τι αφορά τη διάθεση και αξιοποίηση των κονδυλίων. Γι' αυτό προτείνεται τα προγράμματα για τη μετανάστευση να ελέγχονται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες. «Κάθε κράτος-μέλος έχει κίνητρο να πει ότι όλα τα προγράμματα είναι καλά. Αλλά δεν είναι όλα καλά. Χρειάζεται ανεξάρτητη αξιολόγηση».



Οι γυναίκες αντιμέτωπες με περισσότερα εμπόδια



Το 2003, η μετανάστευση συνέβαλε στο 80% της συνολικής ανάπτυξης της Ε.Ε., σημείωσε στο παγκόσμιο συνέδριο του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής, η ευρωβουλευτής της Ν. κ. Ρόδη Κράτσα, μέλος της Επιτροπής για τα Δικαιώματα των Γυναικών και την Ισότητα των Φύλων. Το 54% περίπου των μεταναστών είναι γυναίκες. Το ποσοστό απασχόλησής τους ανέρχεται στο 44% και το ποσοστό ανεργίας στο 19%. Το ποσοστό ανεργίας ανδρών και γυναικών μεταναστών είναι περίπου το ίδιο, με εξαίρεση τις κατηγορίες με υψηλά προσόντα. Σ' αυτές τις κατηγορίες, ο αριθμός των ανέργων είναι πολύ υψηλότερος για τις γυναίκες απ' ό,τι για τους άνδρες.



Αδήλωτη εργασία



Οι γυναίκες νόμιμες μετανάστριες απασχολούνται κυρίως σε κλάδους της σκιώδους οικονομίας και της αδήλωτης εργασίας (γεωργία, τροφοδοσία, υπηρεσίες καθαρισμού, οικιακές εργασίες). Οπως σημειώνει η κ. Κράτσα, «τα περισσότερα κράτη-μέλη δεν φαίνεται να λαμβάνουν συστηματικά υπόψη τα θέματα φύλου σε σχέση με τη μετανάστευση, τόσο σε επίπεδο πολιτικών όσο και συλλογής δεδομένων. Η πρωτοβουλία μου για την εκπόνηση έκθεσης και πρότασης ψηφίσματος με θέμα «Η γυναικεία μετανάστευση: ο ρόλος και η θέση των γυναικών μεταναστών στην Ευρωπαϊκή Ενωση» στοχεύει να αναδείξει τις μορφές και τις πτυχές της γυναικείας μετανάστευσης και τα εργαλεία που διαθέτει η ευρωπαϊκή πολιτική για την προστασία των δικαιωμάτων των μεταναστριών, την καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους και τη συμμετοχή τους στις κοινωνίες μας». Οι προτάσεις της στην Εκθεση Πρωτοβουλίας για τη γυναικεία μετανάστευση είναι οι εξής:

Αξιολόγηση των πολιτικών που έχουν εφαρμοσθεί. Οπως σημειώνει η κ. Κράτσα, από τα μέχρι τώρα προβλήματα προκύπτει η αδήριτη ανάγκη σοβαρής αξιολόγησης των πολιτικών που έχουν εφαρμοσθεί και απολογισμού της απορρόφησης και των τρόπων αξιοποίησης των κοινοτικών πόρων.

Προετοιμασία μεταναστών. Είναι απαραίτητη η καλύτερη γνώση και αποδοχή από τους μετανάστες των αξιών και κανόνων της κοινωνίας υποδοχής και η εκμάθηση της γλώσσας στη νέα πατρίδα.

Πολιτικές για την απασχόληση. Πρέπει να ενθαρρυνθεί η πρόσβαση των μεταναστριών στην αγορά εργασίας και να γίνονται σεβαστά τα εργασιακά τους δικαιώματα. Σ' αυτό πρέπει να διαδραματίσουν ρόλο οι κοινωνικοί εταίροι και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του ελέγχου εφαρμογής των σχετικών κοινοτικών οδηγιών και κανονισμών.

Ενταξη στο εκπαιδευτικό σύστημα. Οι νεαρές μετανάστριες αντιμετωπίζουν ειδικά προβλήματα όσον αφορά την εγκατάλειψη της σχολικής εκπαίδευσης. Κίνητρο για την αντιστροφή αυτής της κατάστασης μπορεί να αποτελέσει η ευχερής πρόσβαση στην ανώτερη εκπαίδευση με μέτρα θετικής διάκρισης.

Κοινωνική συμμετοχή. Η ενίσχυση της συμμετοχής των μεταναστριών σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής τις βγάζει από την απομόνωση και την αποξένωση στην κοινωνία υποδοχής. Σημαντικό στοιχείο ενσωμάτωσης αποτελεί η ανάπτυξη διαλόγου με τις Aρχές, τους κοινωνικούς εταίρους και τις ΜΚΟ. Παράλληλα, πρέπει να ενθαρρυνθεί η λειτουργία σωματείων μεταναστών/στριών που θα συμπαραστέκονται στους νεοαφιχθέντες. Στα προγράμματα αυτά καλό είναι να συμμετέχουν ως εκπαιδευτές εκπρόσωποι των μεταναστών. Εχει ιδιαίτερη σημασία γυναίκες μετανάστριες να απευθύνονται σε νεοαφιχθείσες.

Ευαισθητοποίηση της κοινωνίας. Είναι απαραίτητο να προωθηθούν δράσεις ευαισθητοποίησης των ευρωπαϊκών λαών για τη σημασία της μετανάστευσης, το ρόλο των γυναικών μεταναστριών, τα ιδιαίτερα προβλήματά τους και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Ανταλλαγή επιτυχημένων λύσεων. Η Ε.Ε. πρέπει να προωθήσει την ανταλλαγή πρακτικών και προβληματισμών, όπου θα περιλαμβάνεται και η διάσταση του φύλου.



Η μετανάστευση στην Ελλάδα με αριθμούς



Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του μεταναστευτικού ρεύματος στην Ελλάδα συνιστά το γεγονός ότι το 60% των μεταναστών προέρχεται από την Αλβανία. Σύμφωνα με πρόσφατες μετρήσεις του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής:

- Το 83% των μεταναστών προέρχεται από την Αλβανία και άλλα κράτη του πρώην «ανατολικού μπλοκ». Κυριότερες αιτίες μετανάστευσης είναι η παροχή εξαρτημένης εργασίας (70%), η οικογενειακή επανένωση και η παροχή ανεξάρτητης εργασίας (12%).

- Πολύ μεγάλη συγκέντρωση παρατηρείται στον δήμο Αθηναίων με 132.000 μετανάστες, που αποτελούν το 17% του συνολικού πληθυσμού. Στον δήμο Θεσσαλονίκης οι αλλοδαποί ανέρχονται στο 7% του πληθυσμού.

- Περίπου το 80% των μεταναστών βρίσκεται σε ηλικία εργασίας, ενώ το αντίστοιχο ελληνικό ποσοστό είναι 68%.

- Ανω του 50% των μεταναστών θέλει να παραμείνει για πάντα στην Ελλάδα και να ενταχθεί στον κοινωνικό της ιστό.

- Περίπου 300.000 μετανάστες είναι ασφαλισμένοι. Από αυτούς, 230.000 στο ΙΚΑ (11,7% του συνόλου των ασφαλισμένων), πάνω από 50.000 στον ΟΓΑ και 10.000 στο ΤΕΒΕ (2,4% του συνόλου των ασφαλισμένων).

- Οι Αλβανοί αποτελούν το 6,9% όλων των ασφαλισμένων.

- Ενώ ο συνολικός μαθητικός πληθυσμός (Γυμνάσιο, Λύκειο και ΤΕΕ) έχει μειωθεί κατά 8,9%, παρατηρείται αύξηση του αλλοδαπού πληθυσμού κατά 20,8%.

- Ανω του 85% των αλλοδαπών μαθητών Γυμνασίου έχει γεννηθεί στο εξωτερικό και το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών έχει ήδη 6-8 χρόνια παραμονής στην Ελλάδα.

- Στα Γυμνάσια της περιφέρειας Αττικής ο μεταναστευτικός πληθυσμός προέρχεται από 75 εθνότητες. Το 80,02% είναι αλβανικής υπηκοότητας. Ακολουθούν οι μαθητές από Ρωσία (2,8%), Βουλγαρία (2,3%), Ουκρανία (2,2%), Ρουμανία (1,5%), Αρμενία (1,3%), Μολδαβία (1,2%), Καζακστάν (1,2%) και Γεωργία (1,15%).

- Στα Λύκεια και τα ΤΕΕ της περιφέρειας Αττικής φοιτούν αλλοδαποί μαθητές από 70 διαφορετικές χώρες. Το 83,5% είναι αλβανικής υπηκοότητας.

- Στον δήμο Θεσσαλονίκης οι αλλοδαποί μαθητές συνθέτουν το 8,5% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού Γυμνασίου (Λύκειο 3,4% και ΤΕΕ 9,1%). Το 56,3% των αλλοδαπών μαθητών είναι Αλβανοί. Ακολουθεί η γεωργιανή υπηκοότητα (17,5%), η ρωσική (7%) και η αρμενική (6,4%).

(Από την «Καθημερινή»)