Στα 15 του χρόνια, στις αρχές της δεκαετίας του ʼ60, «πήρε» αποβολή από το Γυμνάσιο Ζωγράφου γιατί έβγαλε γλώσσα στον καθηγητή των Θρησκευτικών που εξηγούσε τα περί γέννησης του κόσμου με θεολογικές απόψεις.
Αλλά κάθε εμπόδιο και καλό. Γιατί ο αμφισβητίας μαθητής Δημήτρης Νανόπουλος αναγκαζόμενος να αλλάξει σχολείο, βρήκε τον κατάλληλο δάσκαλο, αυτόν που βλέποντας το ταλέντο του στις θετικές επιστήμες, τον προέτρεψε να σπουδάσει Φυσική και να είναι σήμερα από τους γνωστότερους φυσικούς στον κόσμο με πολλές συνεργασίες και μεγάλη προβολή. Βέβαια, το «κουσούρι» της αντιλογίας, δεν το απέβαλε, δεν μπήκε στο καλούπι των συμβιβασμών για να είναι αρεστός. Και σήμερα, «βγάζει γλώσσα» επικρίνοντας την ελληνική ακαδημαϊκή πραγματικότητα, τις μετριότητες που κατευθύνουν τα κυκλώματα , τα «καπετανάτα» που κάνουν ό,τι θέλουν στα Ιδρύματα χωρίς να δίνουν λόγο σε κανένα.
Ο Δημήτρης Νανόπουλος, σε μια εφʼ όλης της ύλης συνέντευξη στην «Π» μιλά για το απέραντο Σύμπαν και την τελευταία του ανακάλυψη που επιβεβαιώνει τη θεωρία για την διαρκώς επιταχυνόμενη διαστολή του, τον ελληνικό μικρόκοσμο, τα παιδικά του χρόνια και δακρύζει όταν θυμάται τους γονείς του.
-Πού ζείτε τώρα κ. Νανόπουλε;
Τώρα κινούμαι μεταξύ Ελλάδος και Αμερικής. Είμαι καθηγητής στη Φυσική Υψηλών Ενεργειών στο Πανεπιστήμιο του Τέξας που είναι το αντικείμενο μου και διευθύνω στο Χιούστον ένα Κέντρο Αστροσωματιακής Φυσικής. Στην Ελλάδα είμαι στην Ακαδημία Αθηνών, πρόεδρος στο Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας και Τεχνολογίας και εθνικός αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών Ευρώπης το γνωστό CERN, όπου είναι μερικοί από τους στενότερους συνεργάτες μου καθώς επίσης αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο ΕSA (European Space Agency), που είναι το αντίστοιχο της ΝΑΣΑ.
-Υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ αυτών των Οργανισμών;
Βέβαια, αλλά η ΝΑΣΑ είναι πολύ πιο παλιά και πολύ πιο δυνατή. Αλλά και ο δικός μας πάει πολύ καλά. Τον επόμενο χρόνο, η ESA, θα θέσει σε λειτουργία το δικό της δορυφόρο τον Planck ο οποίος θα μας δώσει πολύ περισσότερα δεδομένα από αυτά που έχουν δώσει μέχρι τώρα οι Αμερικάνοι.
-Στο CERN τι κάνετε; Όλο αυτό το ερευνητικό περιβάλλον με τα υπόγεια τούνελ, έχει δημιουργήσει ένα μύθο ξέρετε …
Έχει γίνει διάσημο. Έχει 51 χρόνια ύπαρξης και είναι ο καλύτερος διεθνής οργανισμός που πρωτοπορεί στη Φυσική υψηλών ενεργειών. Σε βάθος 150 μέτρων υπάρχει ένα τούνελ πολλών χιλιομέτρων που εκτείνεται στο ελβετικό και γαλλικό υπέδαφος και στο οποίο θα ξεκινήσει από του χρόνου, ένα νέο πείραμα σύγκρουσης πρωτονίων σε πολύ υψηλές ταχύτητες, τις υψηλότερες που έχουν χρησιμοποιηθεί παγκοσμίως. Στόχος αυτών των πειραμάτων, είναι η μελέτη της κβαντικής συμπεριφοράς του μικρόκοσμου. Την πρώτη εβδομάδα του Μαΐου, είχαμε μια συνάντηση κοντά στο Βερολίνο για να καθορίσουμε τη στρατηγική του CERN για τα επόμενα τριάντα χρόνια, για να μπορέσει η Ευρώπη να πάρει τα πρωτεία στην έρευνα.
“Πνιγόμουν”
-Γιατί επιλέξατε να ζείτε και να εργάζεστε στο εξωτερικό;
Πρώτον, από πολύ μικρός πνιγόμουν στην Ελλάδα. Δεν προέρχομαι από μεγάλη οικογένεια , οι γονείς μου δεν ήταν επιστήμονες, δεν ήμασταν πολύ φτωχοί- για να μην κάνω και τον …Ξανθόπουλο- ούτε πλούσιοι. Ήμασταν μια τυπική ελληνική οικογένεια της δεκαετίας του ʼ50 στην Αθήνα. Αλλά πνιγόμουν. Ένιωθα ότι υπάρχει κάτι καλύτερο από αυτό που με περιέβαλε και δεν εννοώ την οικογένεια μου.
Μετά όταν πήγα στο Γυμνάσιο, αναπτύχθηκε η αγάπη μου για τη Φυσική και άρχισε να μεγαλώνει αυτή η διαφορά του κόσμου που εγώ θα ήθελα και αυτού που ζούσα. Πολλά πράγματα δεν μου άρεσαν, αλλά δεν το εξέφραζα. Γιατί μπορεί να φαίνομαι κοινωνικός αλλά κατʼ ουσία είμαι μονήρης. Το άλλο θέμα που μου έδωσε την «κλωτσιά» για να φύγω, ήταν η χούντα, γιατί θεώρησα ότι αποτελούσε προσβολή για μένα , για όλους τους Έλληνες να επικρατήσει ένα τέτοιο καθεστώς, και μάλιστα στην Ελλάδα, την κοιτίδα της Δημοκρατίας και του Πολιτισμού.
-Ήσασταν φοιτητής τότε.
Και πολύ δημοκρατικός. Έτσι έφυγα το ʽ71 για Αγγλία, την ημέρα της κηδείας του Σεφέρη.
-Από όσο ξέρω είστε μοναχοπαίδι. Οι γονείς σας δεν αντέδρασαν που θα φεύγατε;
Ευτυχώς όχι, όσο θα νόμιζε κανείς. Και ίσως αυτό με βοήθησε, γιατί, εκτός του ότι ήμουν μοναχοπαίδι, δεν είχαμε μεγάλη ευρύτερη οικογένεια, για να τους «βρεθεί» όσο θα έλειπα. Έτσι αν οι γονείς μου έθεταν αυτό το θέμα και δημιουργούνταν τριβή, ίσως να μην έφυγα.
-Οι γονείς σας ζουν;
(Τα μάτια του βουρκώνουν). Έφυγαν μέσα σε εννέα μήνες και δύο.
-Σας είδαν, όμως να έχετε πετύχει.
Ναι , πήραν αυτή τη χαρά.
-Συγγνώμη που παραμένω εδώ… Η μητέρα σας, σας ρωτούσε τι ακριβώς κάνετε στο εξωτερικό, καταλάβαινε τι «ψάχνετε» επιστημονικά;
Και βέβαια. Εγώ δεν τους συζητούσα αναλυτικά τι κάνω, αλλά μάθαιναν από άλλους. Τηλεφωνούσαν για παράδειγμα φίλοι τους και τους έλεγαν ότι διάβαζαν για μένα. Περνώντας τα χρόνια, όταν πήγαινα στο σπίτι, η μάνα μου, μου έλεγε: «παιδί μου…ντρέπομαι να σου μιλήσω»…Έλεγε στον πατέρα μου «βρε Βάγιο, τι παιδί κάναμε; Πώς κάναμε τέτοιο παιδί;» Έβλεπα τη χαρά τους και αυτό με έκανε και με κάνει χαρούμενο.
-Ο Έλληνας, είναι Έλληνας έξω;
Βέβαια. Κατά τη γνώμη μου πρέπει να παίρνουμε από τους ξένους, αυτά που μας ενδιαφέρουν, γρηγοράδα και δουλειά. Προσωπικά, δεν πήρα και την ανοησία τους να μην γλεντάω. Στεναχωριέμαι όταν βλέπω Έλληνες που αμερικανοποιούνται με την κακή έννοια. Αυτά τα έχω δει κυρίως σε γυναίκες, χωρίς να θεωρηθεί ότι είμαι αντιφεμινιστής.
Τα κυκλώματα
-Θα μπορούσατε τώρα να ζήσετε στην Ελλάδα;
Αυτό που με καίει, είναι ότι θα μπορούσαμε να είμαστε πολύ καλύτεροι από αυτοί που είμαστε. Σίγουρα, είμαστε καλύτεροι από το 1971, δεν το συζητάμε με τίποτα…αλλά έχουμε το μεγάλο κακό, τον ατομικισμό και το φθόνο τα οποία δεν μας αφήνουν να πάμε μπροστά.
-Γιατί δεν υπάρχει στο εξωτερικό φθόνος; Θα έλεγα ότι είναι…παναθρώπινο ελάττωμα.
Ναι, αλλά αυτό που συμβαίνει εδώ είναι πέρα από τα όρια. Στο εξωτερικό, μπορεί να έχω απέναντι μου κάποιον με μεγάλη αναγνώριση και μην χωνευόμαστε, είμαστε όμως στο ίδιο επίπεδο. Εδώ άνθρωποι που είναι σε χαμηλότερο ή μηδενικό επίπεδο, έχουν γνώμη για όλα και κρίνουν τα πάντα. Αυτοί πάνε τα πράγματα πίσω.
-Κάποιος πρέπει να τους τραβήξει το χαλινάρι;
Αυτό είναι, όπως το λέτε. Είναι θέμα πολιτικής, γιατί κάποιοι τους δίνουν θεσμικές θέσεις χωρίς να «τραβούν αν χρειαστεί το χαλινάρι». Δεν υπάρχει κάποιος έλεγχος, ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ δημοκρατικό πολίτη, αλλά αυτήν την 25ετία, μπορεί να έγιναν καλά ,αλλά και κακά πράγματα. Το χειρότερο ,είναι το πρόβλημα του λαϊκισμού στην Παιδεία, η ισοπέδωση.
Διαφωνώ με το σύστημα εξέλιξης των διδασκόντων στα Πανεπιστήμια, τη δημοσιοϋπαλληλική διάρθρωση των βαθμίδων και τη διαμόρφωση κυκλωμάτων μέσα στα Ιδρύματα. Για παράδειγμα, υπάρχει μια θέση αναπληρωτή καθηγητή και ξέρουν ποιόν θα πάρουν. Με έπαιρναν τηλέφωνο και μου έλεγαν «Δημητράκη, άσε, μην κάνεις τώρα τα χαρτιά σου, γιατί και δεν θα βγεις και αν τα κάνεις, δεν θα βγεις ποτέ.» . Αυτό δεν σχετίζεται με την εκάστοτε κυβέρνηση. Υπάρχει ένα αμάγαλμα, είναι όλοι μαζί και σε κάθε περίπτωση παρουσιάζουν το πρόσωπο που θέλουν. Είναι ένα παγιωμένο κύκλωμα. Είδατε τι έγινε με τον Αλεξανδρόπουλο;
- Γνωρίζατε τον Στέλιο Αλεξανδρόπουλο, έχετε ενημερωθεί;
Δεν τον ήξερα, διάβασα μερικά δημοσιεύματα. Έπρεπε να παραιτηθούν όλοι. Τέτοια πράγματα, δεν μου κάνουν εντύπωση, έχουν γίνει και πολύ χειρότερα, αλλά αυτό έγινε γνωστό λόγω της συγκυρίας του θανάτου του Αλεξανδρόπουλου. Αυτό που συνέβη, προσβάλλει την κοινωνία, γιατί οι πανεπιστημιακοί είναι μισθοδοτούμενοι από το κράτος και δεν μπορεί κάποιος να «βάζει φωτιά» και να μην τον ακουμπάει κανείς.
Η αξιολόγηση
-Κατά τη γνώμη σας, οι πανεπιστημιακοί πρέπει να είναι μόνιμοι;
Ξέρετε, ότι στην Αμερική, μόνο οι δικαστικοί και οι πανεπιστημιακοί είναι μόνιμοι και τώρα τα πράγματα αλλάζουν με τους πανεπιστημιακούς με την εξής έννοια. Κάθε τρία χρόνια μια Επιτροπή, κρίνει τη δουλειά μας, τι έχουμε κάνει , ποιες εργασίες, το διδακτικό έργο, την παραγωγή διδακτορικών κλπ. Αν βρουν αδυναμίες την πρώτη τριετία, κάνουν συστάσεις και αν η κατάσταση συνεχιστεί, τότε σε υποβιβάζουν, άρουν την μονιμότητα. Για να συνεχιστεί δε η χρηματοδότηση , υποβάλλουμε ετήσιες αναφορές με το έργο μας και πλήρη αιτιολόγηση δαπανών.
-Είναι η διαρκής αξιολόγηση, που καθιερώνεται και εδώ με τη νέα νομοθεσία.
Μα κάνουν απεργίες γιατί δεν θέλουν την αξιολόγηση. Είναι απίστευτο. Δεν θέλουν να κουνηθεί τίποτα πάνω στο τραπέζι. Πιστεύω ότι τα μεγάλα κόμματα, πρέπει να συμφωνήσουν σε ένα άξονα που δεν θα αλλάζει …
-Τώρα ως πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας τι θα προτείνετε στο υπουργείο Παιδείας;
Μέχρι τα τέλη Ιουνίου θα έχουμε παραδώσει το σχέδιο μας.
Θα είναι σαν ένας νόμος-πλαίσιο για τα επόμενα 30 χρόνια. Έχουμε πάρει πράγματα από την Αμερική και χώρες της Ευρώπης και βέβαια τις οδηγίες της Ευρωπαικής Ένωσης. Έτσι θα προχωρήσουμε, όχι με καταλήψεις.
-Ξέρετε ότι η επίσκεψη του Προέδρου της Δημοκρατίας στο ΤΕΙ, ματαιώθηκε λόγω καταλήψεων.
-Αυτό δεν είναι ντροπή;
Δεν φταίνε τα παιδιά, άλλοι είναι από πίσω. Τα παιδιά είναι αγνά.
-Μα πάντα οι νέοι, ανάλογα με τις περιστάσεις, βγάζουν επαναστατικότητα σε ό,τι θεωρούν ότι τους θίγει.
Συμφωνώ με τη επαναστατικότητα που λέτε και εμείς, σε άλλες συνθήκες βέβαια, αντιδράσαμε σε πολλά πράγματα. Στην Ελλάδα, το πρόβλημα της «αναρχίας» θέλει προσοχή. Ξέρω, ότι κάποιοι θα σχολιάζουν διαβάζοντας αυτά, ότι τα λέω, γιατί μεγάλωσα και έχω κλούβια μυαλά. Μπορεί. Αλλά πρέπει να ξέρουμε ότι σήμερα ζούμε τις μεγαλύτερες αλλαγές όλων των εποχών στη γνώση και την κοινωνία.
Εκρηξη στη γνώση
-Μιλάμε για ένα κοινωνικό και πολιτισμικό Big Bang;
Έτσι. Περνάμε μια επανάσταση μεγαλύτερη από τη βιομηχανική και όπως τότε κάποιες χώρες ακολούθησαν και αναπτύχθηκαν με τη βιομηχανία και άλλες έμειναν και είναι ακόμα πίσω, έτσι θα γίνει και τώρα. Υπαρχει τέτοιος συναγωνισμός στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, που ο κόσμος αλλάζει όψη και αυτό πρέπει να το καταλάβουμε.
-Αυτή η φρενήρης κούρσα, πιστεύετε ότι θα οδηγήσει αναπόφευκτα και για μια μεγάλη εξέγερση από αυτούς που θα βρίσκονται πίσω και δεν θα απολαμβάνουν τα ευεργετήματα της νέας αυτής εποχής;
Μπορεί. Κοιτάξτε, πίσω από το φανατισμό των μουσουλμάνων, κρύβονται βαθύτερα οικονομικά αίτια. Αυτοί που εκμεταλλεύονταν και εκμεταλλεύονται τα πετρέλαια στις αραβικές χώρες, αντί να διανείμουν τα τεράστια έσοδα προς όφελος και του λαού, τα έκαναν μετοχές στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, παλάτια και πανάκριβα αυτοκίνητα. Ήμουν στην Ελβετία και έβλεπα να έρχονται με τις ρολς ρόις οι διάφορες κυρίες και να ξοδεύουν τα εκατομμύρια και ο κόσμος στις χώρες αυτές ήταν φτωχός. Ε, ήτανε πολύ εύκολο για τον Μπίν Λάντεν να βρει στρατιώτες σε αυτόν τον κόσμο . Μπορεί κάποιος, να το κάνει αυτό στην Αθήνα; Άντε από ʽδω θα του πουν, είσαι καλά;
-Μια κοινωνική έκρηξη στην Ευρώπη είναι πιθανή;
Ναι! Βλέπετε τι γίνεται στο Παρίσι. Τέτοια πράγματα είναι και προβλέψιμα και πρέπει να αντιμετωπίζονται, όχι με την έννοια της καταστολής, αλλά της πρόληψης.
Η …αποβολή
-Πιστεύετε στο Θεό;
Μεγάλωσα μέσα σε μια τυπική ελληνική οικογένεια και τα έχω περάσει όλα αυτά. Δεν έχω μεταφυσικές ανησυχίες από τότε που ήμουν τεσσάρων ετών.
-Φοβάστε το θάνατο;
Τον φοβάμαι, όπως όλοι. Αλλά ξέρω ότι η ζωή είναι περιορισμένη και προσπαθώ να κάνω τα πράγματα όσο μπορώ καλύτερα . Από μικρό παιδάκι, είχα απορίες για πολλά πράγματα. Τους έλεγα γιατί δεν γίνονται θαύματα τώρα και με έβγαζαν έξω από την τάξη. Εξʼ αιτίας αυτής της αμφισβήτησης σε όσα μας παρουσίαζαν ως δεδομένα με απέβαλαν από το Γυμνάσιο του Ζωγράφου.
-Ενδιαφέρον!
Μέχρι την Τρίτη Γυμνασίου, ήμουν ένας καλός μαθητής, αλλά έπαιζα συνέχεια μπάλα. Στην Τετάρτη, όταν άρχισα να διαβάζω Φυσική, άλλαξα και από …Σαούλ έγινα Παύλος! Κάποτε , ένας καθηγητής μας έγραφε στον πίνακα θεωρήματα περί αποδείξεως του Θεού και αυτό το θεωρούσα ανόητο. Κάτι είπα στον καθηγητή και μου φώναξε «έξω παλιοκομμουνιστή» και έγινε επεισόδιο. Ο πατέρας μου που δεν ερχόταν στο σχολείο ή πάντα έπαιρνε θέση εναντίον μου και καλά έκανε, αυτή τη φορά προσεβλήθη γιατί στα μαθήματα έπαιρνα 19άρια. Έτσι άλλαξα σχολείο και πήγα στους Αμπελοκήπους. Αλλά κάθε εμπόδιο σε καλό , γιατί εκεί δίδασκε ο καθηγητής Τσιγκούνης και εκείνος με παρότρυνε να σπουδάσω Φυσική και να κάνω έρευνα.
