Του Π. Χ. Καράμπελα

Επειδή βρισκόμαστε κοντά στο καλοκαίρι και τα θαλάσσια λουτρά είναι η κυριότερη χαρακτηριστική εκδήλωση της θερινής περιόδου, καλόν είναι να γνωρίσουνε, όσοι δεν έτυχε να ενημερωθούν και για τα δυο άλλα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των θαλάσσιων λουτρών, την ηλιοθεραπεία και τον γυμνισμό.

Ο γυμνισμός και βέβαια δεν είναι μόδα του αιώνα μας. Οι πρώτοι άνθρωποι κυκλοφορούσαν γυμνοί για πολλούς αιώνες. Και δεν προκαλούσαν κανένα πρόβλημα και φυσικά ντροπή.

Υπάρχει γραφή που λέει ότι οι άνθρωποι άρχισαν να ντύνονται πριν τέσσερες χιλιάδες (4.000) χρόνια. Στην αρχή κάλυπταν μερικά μέρη του σώματος τους και τούτο όχι για να μην κρυώνουνε, ούτε για να αποφεύγουνε τα εγκαύματα, αλλά γιατί τα ρούχα συμβόλιζαν την κοινωνική θέση πρώτα και την οικονομική μεταγενέστερα. Πέρασαν χρόνια πολλά από τότε που τα ρούχα χρησίμευαν ταυτόχρονα για στολισμό και για να καλύπτουν τα γνωρίσματα του φύλου των ανθρώπων. Για να φτάσει στο σημείο που ο εξαναγκασμός του ανθρώπου να ξεγυμνωθεί, ήταν μια ταπείνωση. Αυτό όμως σηματοδοτεί ότι επί αιώνες στην ανθρωπότητα κυριαρχούσαν απαγορεύσεις κατά της γύμνιας και αυστηροί κανόνες αναφορικά με το ντύσιμο.Το γεγονός όμως αυτό ήρθε σε αντίθεση με το αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε ανθρώπου να διαλέγει και να αποφασίζει για τα ρούχα του και το ντύσιμό του. Έτσι προέκυψε η αντιπαλότητα. Οι μεν άνθρωποι να προσπαθούν να ξεφύγουν από τους κανόνες αυτούς, η δε κοινωνία με την άρχουσα τάξη να επιδιώκει με κάθε τρόπο, όχι σπάνια και με αγριότητα, να επιβάλει την εφαρμογή των κανόνων ευπρέπειας και κοσμιότητας. Και σήμερα δεν μπορούμε να πούμε ότι οι αντιδράσεις αυτές εξέλιπαν. Του λόγου το αληθές το αποδεικνύει ο τρόπος που κρίνει ο κόσμος τους ανθρώπους με βάση τα ρούχα που φορούν.

Ο γυμνισμός στα μετέπειτα χρόνια ήτανε συνήθεια των αριστοκρατών τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ρώμη. Σαν εργατικό κίνημα ο γυμνισμός εμφανίζεται τον 19ο αιώνα. Σαν κίνητρο για την ανάπτυξη του φαινομένου αυτού αναφερότανε η επιθυμία για επιστροφή στη φύση. Και ακόμα μια διαμαρτυρία για το γεγονός ότι οι άνθρωποι έφτασαν στο σημείο να καλύπτουνε τα 9/10 του σώματος τους με ρούχα. Παράλληλα επικαλούντο ότι η συνήθεια να κάνουν οι άνθρωποι ηλιοθεραπεία γυμνοί ήταν πολύ παλιά και διαδεδομένη στις τότε πολιτισμένες χώρες Ελλάδα και Ρώμη. Λέγανε ακόμα ότι ο Ιπποκράτης εξέθετε τους ασθενείς του γυμνούς στις ηλιακές ακτίνες για να τους θεραπεύσει. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επίσης αναφέρει ότι οι Ρωμαίες δέσποινες κυκλοφορούσαν γυμνές σε δημόσιους χώρους και σε επίσημες εορτές χωρίς ίχνος ντροπής και αμηχανίας. Και στην Ελλάδα τα ενδύματα των γυναικών ακόμα και τα επίσημα, άφηναν ακάλυπτα πολλά μέλη του σώματος που θα έπρεπε να κρύβονται από τα μάτια των ανδρών.

Ένα άλλο τολμηρό θα λέγαμε σήμερα, γεγονός ήταν ότι άνδρες και γυναίκες κάνανε μπάνιο, γυμνοί στην θάλασσα, στις λίμνες και στα ποτάμια μαζί βέβαια χωρίς να δημιουργούνται προβλήματα. Και ξαφνικά τον 19ο αιώνα επεκράτησε η μόδα, η συνήθεια αν θέλετε να λούζουνται στην θάλασσα και όπου αλλού, χωριστά οι γυναίκες από τους άνδρες. Επόμενο ήτανε να καλλιεργηθεί το αίσθημα της ντροπής και η γυμνότητα να τεθεί σε διωγμό. Μάλιστα όσοι διατηρούσαν τις παλιές συνήθειες της γυμνότητας τους χαρακτήριζαν κίναιδους, δηλαδή, έξω από κάθε ντροπή (κιν = έξω και αιδώς = ντροπή).

Οι σημερινοί ανθρωπολόγοι και κοινωνιολόγοι όμως θέλουνε το γυμνισμό να είναι προϊόν της διάδοσης των ιατρικών γνώσεων και άμεση αντίδραση στην εκβιομηχάνιση της σύγχρονης κοινωνίας. Η λατρεία θα λέγαμε της ηλιοθεραπείας, άρχισε να εκδηλώνεται γύρω στα 1890, στην Αγγλία πρώτα. Λέγεται ότι πρώτος ξεκίνησε ο γιατρός Αντριάν Παλμ το κίνημα, όταν απέδειξε ότι η υγεία των ραχητικών παιδιών βελτιωνότανε σημαντικά με την έκθεση του σώματος τους στον ήλιο. Έπειτα ήρθε ο Γερμανός γιατρός Φίνσεν που απέδειξε ότι η ηλιοθεραπεία έχει ευεργετικό αποτέλεσμα και στους φυματικούς. Και τότε ο Γερμανικός λαός στο σύνολό του εντυπωσιάστηκε από αυτά τα ιατρικά παραδείγματα και άρχισε να κάνει ηλιοθεραπεία γυμνός. Για τρεις δεκαετίες, λένε, ο γυμνισμός εμφανίζεται σαν γερμανικό φαινόμενο. Όμως ο γυμνισμός σαν εργατικό κίνημα ξεκίνησε το 1902, όταν ο Γερμανός Πάουλ Τσίμερμαν μαθητής του Νίτσε και η οικογένειά του, τα καλοκαίρια δούλευαν γυμνοί στα χωράφια τους. Τον ακολούθησαν πολλοί φίλοι του και συντοπίτες του. Το κίνημα βρήκε απήχηση και το 1932 δημιουργήθηκε σ’ εκείνο το μέρος το πρώτο πάρκο για γυμνιστές. Το κίνημα του αγροτικού γυμνισμού είχε καθιερωθεί στη Γερμανία, τουλάχιστον.

Οι γραφές αναφέρουν ότι στην δεκαετία του 1920 ο γυμνισμός στην Γερμανία έγινε πραγματική εθνική λατρεία που έφτασε στο αποκορύφωμά του μεταξύ των ετών 1930-32. Το 1933 οι ναζί απαγόρευσαν τις δραστηριότητες του κινήματος. Θα πρέπει να πούμε για πληρέστερη γνώση ότι από το 1929 το κίνημα του γυμνισμού γνώρισε ανάπτυξη στην Γαλλία και στις Σκανδιναβικές χώρες, καθώς στην Βρετανία, τον Καναδά και την Αμερική.

Στα πρώτα του βήματα αντιμετώπιζε αντίδραση από την κατευθυνόμενη αιδώ - ντροπή όπου και αν εκδηλώθηκε και όχι σπάνια το γελοιοποιούσαν. Με τον καιρό όμως ρίζωνε, μεγάλωνε σε θαυμαστές και λάτρεις και δεν ήτανε πλέον δυνατόν να υποκύψει σε αντιδράσεις και εκβιασμούς των συντηρητικών. Και σήμερα μπορούμε να πούμε πως σε όλες τις χώρες, απέκτησε, αν όχι νόμιμη, νομιμοφανή ισχύ. Εξάλλου και τα σημερινά μαγιώ ελάχιστα ποσοστά του ανθρωπίνου σώματος καλύπτουν. Τόσα που να μην δίνουν αφορμή για δίωξη αναξιοπρεπούς και ανάρμοστου θεάματος και για τους νόμους τηρούντες να μην προσβάλουν την δημόσια αιδώ. Για την ηλιοθεραπεία βέβαια ουδείς νόμος την καταδιώκει, ακόμα και όταν συναγωνίζεται τον γυμνισμό.

Οι ακτές της Κρήτης με τα τόσα φυσικού κάλλους λιμανάκια τους, έχουν επιλεγεί κατά καιρούς για συγκεντρώσεις γυμνιστών από όλο τον κόσμο.

Οπωσδήποτε ξενόφερτο είναι το φαινόμενο, το είπανε και κίνημα και φυσιολατρεία και άλλα πολλά. Εκείνο όμως που θέλω να επισημάνω, ότι με πολλές και διάφορες δικαιολογίες και ακόμη χίλιους δυο λόγους, ο γυμνισμός βρήκε λάτρεις, οπαδούς και στον τόπο μας.

Και επειδή τα ταμπού και οι ηθικές αναστολές, ή και η τσίπα ντροπής, όπως λέει ο λαός, λιγόστεψαν, κάθε χρόνο οι λάτρεις του γυμνισμού πολλαπλασιάζονται. Έστω και νομιμοφανώς με τα νέα, μοντέρνα μαγιώ.