Του Κώστα Μπογδανίδη

“Το αεροπλάνον ενδείκνυται ως το όπλον των αδυνάτων. Η ριψοκίνδυνος μάλιστα καί τολμηρά φύσις του Έλληνος θά καταστήση τούτο λαμπρόν έν πολέμω όπλον, μέλλον να προσφέρη μεγάλας υπηρεσίας!"

Τη φράση αυτή είχε πει στις 9 Φεβρουαρίου 1912 ο Ελευθέριος Βενιζέλος που προφητικά είχε διαβλέψει ότι η Αεροπορία ήταν το όπλο του μέλλοντος.

Ήταν τέτοιες μέρες του 1912 όταν ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος είχε για πρώτη φορά κάνει πτήση και αργότερα την ίδια μέρα πέταξε με συνεπιβάτη τον ίδιο τον Βενιζέλο!

Η ιστορία των ελληνικών πτήσεων πάει ακόμη πιο πίσω.

Ο πρώτος που έκανε ορισμένες αποτυχημένες απόπειρες πτήσης, το 1908, ήταν ο Λεωνίδας Αρνιώτης, γνωστός θεατρικός επιχειρηματίας εκείνης της εποχής.

Τον Φεβρουάριο του 1912, ο Δημήτρης Καμπέρος, ύστερα από δίμηνη εκπαίδευση, πήρε το πτυχίο του χειριστή και έγινε ο πρώτος Ελληνας αεροπόρος. Τον ίδιο μήνα, ο πρώτος ιδιώτης αεροπόρος, ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος, έφερε στην Αθήνα ιδιόκτητο αεροπλάνο τύπου Νιεπόρ και, στις 8 Φεβρουαρίου 1912, πραγματοποίησε μπροστά σε χιλιάδες κόσμο την πρώτη πετυχημένη ελληνική πτήση. Ο Αλέξανδρος Καραμανλάκης επέστρεψε στην Ελλάδα με ιδιόκτητο

αεροπλάνο τύπου Μπλεριό και έγινε ο πρώτος παγκόσμιος ρέκορντμαν ύψους όταν, στις 16 Αυγούστου 1912, πέταξε στα 3.100 μέτρα.

Στις 29 Αυγούστου 1912 όμως ο Καραμανλάκης έπεσε με το αεροπλάνο του στον Κορινθιακό Κόλπο. Ήταν το πρώτο θύμα αεροπορικού ατυχήματος στην Ελλάδα.

Λίγο πριν από την έναρξη των Βαλκανικών πολέμων, ο ήδη πεπειραμένος Καμπέρος στις 5 Οκτωβρίου 1912 (πρώτη ημέρα πολεμικών επιχειρήσεων στη Θεσσαλία) ανέλαβε πρωτοβουλία και πραγματοποίησε την πρώτη αναγνωριστική αποστολή με αεροπλάνο. Ο Αργυρόπουλος σκοτώθηκε το 1913 λόγω πτώσης του

αεροπλάνου του στη διάρκεια πολεμικής αποστολής.



Οι πρώτοι αεροπόροι

Η δημιουργία της Αεροπορικής Υπηρεσίας Στρατού με την βοήθεια των Γάλλων, η πρώτη πτήση από τον Εμμ. Αργυρόπουλο με Neuport, η πρώτη πτήση του στρατιωτικού αεροπλάνου από τον Υπολοχαγό Δημ. Καμπέρο, ο θάνατος του Αλεξ. Καραμανλάκη (πρώτος θάνατος Έλληνα Αεροπόρου), η δημιουργία της Ναυτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας και του Λόχου Αεροπόρων είναι τα πρώτα βήματα της Αεροπορίας.

Στην συνέχεια η Αεροπορία συμμετείχε στους Βαλκανικούς πολέμους (το 1913 πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκοσμίως πολεμική αποστολή ναυτικής συνεργασίας από τον Υπολοχαγό Μιχ. Μουτούση και τον Σημαιοφόρο Αριστ. Μωραϊτίνη) και στον Α' Παγκόσμιο με την δημιουργία των πρώτων Μοιρών Διώξεως, Αναγνωρίσεως και Βομβαρδισμού, εκτελώντας αερομαχίες, νυχτερινές επιδρομές, ανθυποβρυχιακές έρευνες και προσβολές στόχων.

Το 1911 η Ελληνική Κυβέρνηση ανέθεσε σε Γάλλους ειδικούς τη δημιουργία της Ελληνικής Αεροπορικής Υπηρεσίας. Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας έξι συνολικά Αξιωματικοί στάλθηκαν στη Γαλλία για να εκπαιδευθούν ως χειριστές, ενώ παραγγέλθηκαν τα πρώτα στρατιωτικά αεροπλάνα στο γαλλικό οίκο Farman.

Στις 8 Φεβρουαρίου 1912 πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα η πρώτη πτήση από τον αεροπόρο Εμμανουήλ Αργυρόπουλο με αεροπλάνο τύπου Nieuport 50 ίππων. Στη δεύτερη πτήση που εκτέλεσε ο Αργυρόπουλος την ίδια μέρα, πέταξε με τον τότε πρωθυπουργό της χώρας Ελευθέριο Βενιζέλο. Στις 13 Μαϊου 1912 ο Υπολοχαγός Δημήτριος Καμπέρος πραγματοποίησε με το πρώτο στρατιωτικό αεροπλάνο τύπου Henry Farman την πρώτη πτήση του στην Ελλάδα και στη συνέχεια συμμετείχε στα μεγάλα στρατιωτικά γυμνάσια.

Τον Ιούνιο του ίδιου έτους και ενώ είχε αρχίσει ήδη να μελετάται η δημιουργία Ναυτικής Αεροπορικής Υπηρεσίας, ο Καμπέρος μετατρέποντας το πρώτο Henry Farman, στο οποίο είχε δοθεί το όνομα «Δαίδαλος», σε υδροπλάνο πέταξε με μέση ταχύτητα 110 χλμ. την ώρα, επιτυγχάνοντας νέο παγκόσμιο ρεκόρ.

Την ίδια εποχή ένας άλλος πρωτοπόρος, ο Αλέξανδρος Καραμανλάκης, επιχειρώντας πτήση από το Παλαιό Φάληρο στην Πάτρα, με αεροπλάνο τύπου Bleriot 50 ίππων, πραγματοποίησε ανεπιτυχή αναγκαστική προσθαλάσσωση στον Κορινθιακό Κόλπο και βρήκε το θάνατο, ανοίγοντας το Πάνθεον των θυσιών της ελληνικής εποποιίας των αιθέρων.

Στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1912 δημιουργήθηκε στη Λάρισα ο «Λόχος Αεροπόρων» από τέσσερις Έλληνες αξιωματικούς αεροπόρους. Η πρώτη πολεμική αεροπορική μονάδα ήταν γεγονός.

Η δράση των Ελλήνων αεροπόρων κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων ανέδειξε τη χρησιμοποίηση του αεροπλάνου ως πρωτοποριακού πολεμικού μέσου.

Στις 5 Οκτωβρίου 1912, πραγματοποιήθηκε η πρώτη πολεμική αεροπορική αποστολή αναγνώρισης στο μέτωπο της Θεσσαλίας.

Ακολούθησαν και άλλες αποστολές με ρίψεις αυτοσχέδιων βομβών στα οχυρά του Μπιζανίου, καθώς και τροφίμων και εφημερίδων στους πολιορκούμενους κατοίκους των Ιωαννίνων.



Επιχείρηση



Στις 24 Ιανουαρίου 1913 πραγματοποιήθηκε η πρώτη παγκοσμίως πολεμική αποστολή ναυτικής συνεργασίας πάνω από τα Δαρδανέλλια, που αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία των θαλάσσιων επιχειρήσεων.

Ο Υπολοχαγός Μιχαήλ Μουτούσης και ο Σημαιοφόρος Αριστείδης Μωραϊτίνης πετώντας με υδροπλάνο Maurice Farman κατάρτισαν σχεδιάγραμμα των θέσεων του Τουρκικού Στόλου εναντίον του οποίου έριξαν τέσσερις βόμβες. Το γεγονός σχολιάσθηκε ευρέως από τον ελληνικό και διεθνή τύπο.

Στις 4 Απριλίου 1913 ο Ανθυπολοχαγός αεροπόρος Εμμανουήλ Αργυρόπουλος έχασε τη ζωή του λόγω πτώσης του αεροπλάνου του Bleriot ΧΙ, αποτελώντας τον πρώτο νεκρό της Ελληνικής Αεροπορίας και επισφραγίζοντας τη λήξη της αεροπορικής δράσης στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-13.

Με την είσοδο της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό των συμμάχων διανοίχθηκαν νέες προοπτικές για την οργάνωση της Στρατιωτικής και Ναυτικής Αεροπορίας.

Αμέσως μετά την εκπαίδευση του προσωπικού στις Αεροπορικές Σχολές του Σέδες και του Μούδρου, συγκροτήθηκαν οι πρώτες Ελληνικές Πολεμικές Μοίρες.

Η 531 Μοίρα Διώξεως και η 532 και 533 Μοίρα Αναγνωρίσεως και Βομβαρδισμού πραγματοποιούσαν συνεχώς πτήσεις πάνω από τις εχθρικές γραμμές.

Περιπολίες και αναγνωρίσεις, φωτογραφήσεις και συλλογή πολύτιμων πληροφοριών, καθώς και προσβολές των εχθρικών χαρακωμάτων συνέθεταν το πολεμικό τους έργο.

Το Ναυτικό Αεροπορικό Σώμα με τη Μοίρα Ζ εκτελούσε νυκτερινές επιδρομές στη μεθόριο, ανθυποβρυχιακές έρευνες και προσβολές στόχων ζωτικής σημασίας, ενώ εμπλέκονταν και σε αερομαχίες.

Στις σημαντικότερες αποστολές περιλαμβάνονταν οι νυκτερινές επιδρομές στη χερσόνησο της Καλλίπολης-Κωνσταντινούπολης τον Ιούνιο του 1917, οι σφοδροί βομβαρδισμοί των θέσεων των αντιπάλων, η επιδρομή κατά των γερμανικών καταδρομικών “Γκέμπεν” και “Μπρέσλαου”,οι συνεχείς επιδρομές κατά τη μάχη του Σκρα Ντι Λέγκεν, καθώς και οι βομβαρδισμοί της Σμύρνης.

Στον αγώνα για την Ελευθερία και τον Πολιτισμό έπεσαν ηρωικά 17 αεροπόροι.

Το Μάιο του 1919 οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις με τη συναίνεση των συμμάχων αποβιβάσθηκαν στη Σμύρνη για την απελευθέρωση των υπόδουλων αδελφών και των ελληνικών εδαφών.

Η Ελληνική Αεροπορία -παρά την πενιχρότητα των μέσων- συμμετείχε ενεργά στις επιχειρήσεις με τέσσερις Μοίρες της Στρατιωτικής Αεροπορίας και μία της Ναυτικής.

Απο το 1919 μέχρι το τέλος του 1922 ανέπτυξε πολύπλευρη δράση με αναγνωρίσεις, φωτογραφήσεις, πολυβολισμούς και βομβαρδισμούς, ενώ δεν έλειψαν και οι αερομαχίες, καλύπτοντας αποτελεσματικά ένα μέτωπο που το 1921 έφθανε τα 700 χλμ.

Από τη δράση των Μοιρών ξεχωριστή θέση κατείχαν οι αποστολές βομβαρδισμού της Κιουτάχειας και του Εσκί Σεχίρ.

Με αμείωτη ένταση η Ελληνική Αεροπορία υποστήριξε τόσο την προέλαση της Ελληνικής Στρατιάς, όσο και την μετέπειτα υποχώρησή της, εξαντλώντας τα όρια της απόδοσης των μέσων που διέθετε.

Αξιομνημόνευτη είναι η αερομαχία 12ης Ιουλίου 1922 κατά την οποία ο αεροπόρος Χριστόφορος Σταυρόπουλος κατέρριψε ένα τουρκικό Breguet βορειοανατολικά του Αφιόν Καραχισάρ.



Η εκστρατεία



Μετά τη λήξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας ακολούθησε μακρά ειρηνική περίοδος, κατά την οποία η Πολεμική Αεροπορία ανασυγκροτήθηκε και εκσυγχρονίσθηκε.

Από το 1925 παρελήφθησαν νέοι τύποι αεροπλάνων αγγλικής και κυρίως γαλλικής κατασκευής (Gloster Mars Nighthawk, Fairey 111 F, Morane-Saulnier, Hawker Horsley, Avro 621 και 626 και Breguet Bre 19).

Σε συνεργασία με την αγγλική εταιρεία Blackburn Aeroplane ιδρύθηκε στο Φάληρο το Εργοστάσιο Αεροπλάνων, όπου κατασκευάσθηκαν τα υδροπλάνα Τ.3Α Velos και τα αεροσκάφη Atlas και Avro 504.

Στις 8 Ιουνίου 1928 σημειώθηκε ένα σημαντικό για τις δυνατότητες της τότε Ελληνικής Αεροπορίας επίτευγμα. Το κατάλληλα διασκευασμένο Breguet Bre 19 “ΕΛΛΑΣ”, με χειριστή τον Υπολοχαγό Ευάγγελο Παπαδάκο και παρατηρητή το Συνταγματάρχη Χρήστο Αδαμίδη, απογειώθηκε απά το Τατόι και πραγματοποίησε σε 20 περίπου μέρες το γύρο της Μεσογείου, διανύοντας απόσταση 12.000 χλμ.

Το 1930 ιδρύθηκε το Υπουργείο Αεροπορίας και η ενοποιημένη πλέον Πολεμική Αεροπορία καθιερώθηκε ως αυτοτελής Κλάδος των Ενόπλων Δυνάμεων.

Πρώτος Υπουργός Αεροπορίας ορκίσθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος επιφορτίζοντας τον έμπειρο αεροπόρο Αλέξανδρο Ζάννα με το έργο της συνολικής ανασυγκρότησης του Όπλου. Σε συνεργασία με το γλωσσολόγο Μανόλη Τριανταφυλλίδη καθιερώθηκαν οι νέες ονομασίες βαθμών που χρησιμοποιούνται έως σήμερα.

Το 1931 ιδρύθηκε στο Τατόι η Σχολή Αεροπορίας - μετέπειτα Σχολή Ικάρων - που υπήρξε το φυτώριο των νέων αξιωματικών: Η σύσταση της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, η οποία λειτουργεί απρόσκοπτα έως σήμερα, αποτέλεσε επίτευγμα ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια των πτήσεων.

Το 1934 ιδρύθηκε το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας, ενώ στα πλαίσια του εκσυγχρονισμού παρελήφθησαν στη συνέχεια αεροπλάνα νέου τύπου, P.Z.L. Ρ.24, Dornier Do 22, Avro Anson, Potez Ρο 63, Henschel Hs 126, Fairey Battle και Bristol Blenheim, και εκτελέσθηκαν σημαντικά έργα υποδομής.



ΠΗΓΕΣ

ΓΕΝικό Επιτελείο Αεροπορίας

Ιστορία Ελληνικής Αεροπορίας

Ελ Βενιζέλος

Ιδρυμα Βενιζέλου