Στην ενημέρωση εκπαιδευτικών και γονιών για τη γρίπη των πτηνών προχώρησε το υπουργείο Παιδείας, προκειμένου να προστατευθούν οι μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ακολουθώντας συγκεκριμένες οδηγίες.

Το υπουργείο Παιδείας απέστειλε σε όλα τα σχολεία σχετικό ενημερωτικό υλικό του ΚΕΕΛΠΝΟ που αφορά στη γρίπη των πτηνών.

Οι απαντήσεις στις πιο συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη γρίπη των πτηνών είναι οι εξής:

Τι είναι η γρίπη των πτηνών;

Η γρίπη των πτηνών είναι μια μολυσματική νόσος που προσβάλλει τα πτηνά και προκαλείται από τον τύπο Α του ιού γρίπης. Οι ιοί αυτοί λιγότερο συχνά μπορούν να προσβάλουν και τους χοίρους. Όλα τα είδη των πτηνών μπορούν να προσβληθούν από τη νόσο, όμως τα οικόσιτα πουλερικά (κυρίως κοτόπουλα και γαλοπούλες) είναι ιδιαίτερα ευάλωτα και σε αυτά η νόσος μπορεί πολύ γρήγορα να πάρει τη μορφή επιδημίας.

Πώς εμφανίζεται η νόσος στα πτηνά;

Η νόσος έχει δύο μορφές. Η μία μορφή είναι μέτριας βαρύτητας, που μπορεί να εμφανίζεται με πτερόρροια (απώλεια φτερών) ή με μείωση της παραγωγής αυγών.

Η δεύτερη μορφή, η οποία παρουσιάζει και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, είναι γνωστή ως «υψηλής παθογονικότητας γρίπη των πτηνών». Τα πτηνά που προσβάλλονται μπορεί να πεθάνουν την ίδια ημέρα και η θνησιμότητα μπορεί να φθάσει το 90-100%. Μέχρι σήμερα όλες οι επιδημίες από την μορφή αυτή της γρίπης έχουν προκληθεί από τους υπότυπους Η5 και Η7 του ιού Α της γρίπης. Οι άνθρωποι δεν προσβάλλονται από τη γρίπη των πτηνών παρά μόνο κατ’ εξαίρεση.

Σε ποιες χώρες έχουν εμφανιστεί κρούσματα γρίπης σε πουλερικά από το στέλεχος Η5Ν1;

Έως σήμερα κρούσματα γρίπης σε πουλερικά έχουν εκδηλωθεί στις εξής χώρες: Ινδονησία, Βιετνάμ, Κίνα, Ταϊλάνδη, Καμπότζη, Λάος, Καζακστάν, Ρωσία, Τουρκία και Ρουμανία. Επιπλέον, κρούσματα σε πουλερικά είχαν εμφανιστεί κατά την τελευταία διετία στις χώρες Ιαπωνία, Μαλαισία και Κορέα, στις οποίες όμως η νόσος τέθηκε υπό έλεγχο, και δεν αναφέρονται αυτή τη στιγμή νέα κρούσματα. Μεμονωμένα κρούσματα σε αποδημητικά πουλιά έχουν εκδηλωθεί στη Μογγολία και την Κροατία.

Σε ποιες χώρες έχουν εμφανιστεί περιστατικά γρίπης των πτηνών σε ανθρώπους από στέλεχος Η5Ν1;

Οι χώρες όπου έως σήμερα (17/01/2006) έχουν επιβεβαιωθεί κρούσματα γρίπης των πουλερικών σε ανθρώπους είναι οι εξής: Καμπότζη, Κίνα, Ινδονησία, Ταϊλάνδη, Τουρκία, Βιετνάμ.

Πώς μεταδίδεται στον άνθρωπο η νόσος; Υπάρχουν περιπτώσεις μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο;

Από ό,τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, η γρίπη των πουλερικών μεταδίδεται δύσκολα από τα πτηνά στον άνθρωπο και μέχρι σήμερα τα κρούσματα σε ανθρώπους είναι σπάνια. Οι περισσότερες περιπτώσεις μετάδοσης συνέβησαν σε αγροτικές περιοχές και στην πλειονότητά τους (ιδιαίτερα στην Τουρκία) αποδόθηκαν σε επαφή με νεκρά πουλερικά κατά τη διάρκεια της σφαγής, αποπτέρωσης ή προετοιμασίας φαγητού. Έως σήμερα δεν έχουν αναφερθεί κρούσματα σε εργάτες πτηνοτροφείων ή επεξεργασίας πούπουλων. Επίσης, έως σήμερα, καμία περίπτωση δεν έχει συνδεθεί με κατανάλωση επαρκώς μαγειρεμένου κρέατος ή αυγών.

Η ανθρώπινη νόσος από το στέλεχος Η5Ν1 είναι συχνή;

Όχι, συμβαίνει πολύ σπάνια. Η πρώτη τεκμηριωμένη περίπτωση γρίπης των πτηνών από το στέλεχος Η5Ν1 σε ανθρώπους συνέβη στο Χονγκ Κονγκ το 1997. Σε αυτήν την πρώτη επιδημία νόσησαν 18 άνθρωποι και 6 από αυτούς πέθαναν. Η μετάδοση στους ανθρώπους, σε όλες τις περιπτώσεις, διαπιστώθηκε ότι έγινε με την άμεση επαφή με άρρωστα πουλερικά σε πτηνοτροφεία και σε αγορές ζωντανών πουλερικών. Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα, μετά τα ανθρώπινα κρούσματα που εκδηλώθηκαν στην Τουρκία, δεν παρουσιάζεται μέχρι αυτήν τη στιγμή αύξηση της μεταδοτικότητας του ιού από τα πτηνά στους ανθρώπους ή από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Εκτός από το στέλεχος Η5Ν1, είναι δυνατόν άλλο στέλεχος του ιού της γρίπης των πτηνών να προσβάλλει τους ανθρώπους;

Ναι. Δύο άλλα στελέχη του ιού της γρίπης των πτηνών έχουν προκαλέσει πιο ελαφριά νόσο σε ανθρώπους.

Πιο συγκεκριμένα το στέλεχος Η9Ν2, το οποίο δεν είναι πολύ παθογόνο για τα πτηνά, προκάλεσε το 1999 μέτριας βαρύτητας νόσο σε δύο παιδιά στο Χονγκ Κονγκ. Το ίδιο στέλεχος προκάλεσε και πάλι νόσο σε ένα παιδί στο Χονγκ Κονγκ το Δεκέμβριο του 2003. Εξάλλου στην Ολλανδία, κατά τη διάρκεια επιδημίας γρίπης στα πουλερικά από το υψηλής παθογονικότητας στέλεχος Η7Ν7 το 2003, νόσησαν με μέτρια βαρύτητα 83 άτομα εργαζόμενα στην πτηνοτροφία και μέλη των οικογενειών τους, ενώ πέθανε ένας κτηνίατρος.

Ποια είναι τα συμπτώματα της γρίπης των πτηνών στους ανθρώπους;

Τα συμπτώματα στον άνθρωπο είναι αυτά της γρίπης, δηλαδή υψηλός πυρετός, βήχας, πονόλαιμος, μυαλγίες καθώς επίσης και επιπεφυκίτιδα. Κατά την εξέλιξη της νόσου μπορεί να συμβούν επιπλοκές, όπως μικροβιακή πνευμονία, οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια, ιογενής πνευμονία και άλλες σοβαρές επιπλοκές που κάποιες φορές μπορεί να προκαλέσουν το θάνατο, ιδίως σε άτομα που πάσχουν από χρόνια νοσήματα.

Ποια είναι τα μέτρα περιορισμού μετάδοσης της νόσου στα πτηνά;

Το σπουδαιότερο μέτρο περιορισμού της νόσου είναι η γρήγορη σφαγή όλων των άρρωστων πτηνών ή/ και αυτών που έχουν εκτεθεί, η κατάλληλη ταφή των πτωμάτων, η απομόνωση και η κατάλληλη απολύμανση των πτηνοτροφείων.

Άλλο σημαντικό μέτρο περιορισμού μετάδοσης είναι η απαγόρευση της μετακίνησης ζωντανών πουλερικών από περιοχή σε περιοχή και από τη μία χώρα στην άλλη.

Ο ιός μπορεί να επιβιώσει στη μολυσμένη κοπριά για τουλάχιστον 3 μήνες, όταν η θερμοκρασία είναι χαμηλή. Στο νερό ο ιός μπορεί να επιβιώσει για πάνω από 4 ημέρες, όταν η θερμοκρασία είναι 22ο C και περισσότερο από 30 ημέρες, όταν η θερμοκρασία είναι 0οC. Ο ιός καταστρέφεται σε υψηλή θερμοκρασία και συγκεκριμένα στους 56ο C, μέσα σε τρεις ώρες, ή στους 60ο C μέσα σε 30 λεπτά. Ο ιός καταστρέφεται επίσης με κοινά απολυμαντικά, όπως αυτά που περιέχουν ιώδιο ή φορμαλδεΰδη.

Πώς διασπείρονται οι επιδημίες της γρίπης των πτηνών σε μια χώρα;

Εκκρίσεις από μολυσμένα άγρια πτηνά μπορούν να διασπείρουν τον ιό σε πτηνοτροφεία και στα πουλερικά που εκτρέφονται σε σπίτια. Ο κίνδυνος αυτός είναι μεγαλύτερος, όταν αυτά βοσκούν ελεύθερα, μοιράζονται ίδιες αποθήκες νερού με τα άγρια πτηνά ή χρησιμοποιούν νερό που μπορεί να έχει μολυνθεί από εκκρίσεις άγριων πτηνών που είναι φορείς του ιού.

Μέσα σε μια χώρα η νόσος μπορεί να μεταδοθεί εύκολα από πτηνοτροφείο σε πτηνοτροφείο με τις εκκρίσεις των άρρωστων πτηνών, που περιέχουν μεγάλες ποσότητες του ιού και μολύνουν τη σκόνη και τη λάσπη. Ο ιός μπορεί να μεταφερθεί από πτηνοτροφείο σε πτηνοτροφείο με μολυσμένα αντικείμενα, με ζωοτροφές ή μέσω του ρουχισμού και ιδιαίτερα των παπουτσιών των εργαζομένων. Επίσης, τα τρωκτικά ή και άλλα ζώα μπορούν να μεταφέρουν τον ιό με το σώμα και τα πόδια τους και να τον διασπείρουν παίζοντας το ρόλο του μηχανικού διαβιβαστή. Τέλος, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι και οι μύγες μπορούν να μεταφέρουν τον ιό στα πτηνά.

Πώς μεταδίδεται η νόσος από χώρα σε χώρα;

Η νόσος μπορεί να μεταδοθεί από χώρα σε χώρα με το εμπόριο των ζωντανών πουλερικών. Επίσης τα μεταναστευτικά άγρια πτηνά μπορούν να μεταφέρουν τον ιό σε μακρινές αποστάσεις και έχουν στο παρελθόν ενοχοποιηθεί στη μετάδοση του υψηλής παθογονικότητας ιού της γρίπης των πτηνών σε όλο τον κόσμο. Τα μεταναστευτικά υδρόβια πτηνά, ιδιαίτερα οι άγριες πάπιες, είναι η φυσική δεξαμενή του ιού της γρίπης των πτηνών, ενώ είναι τα πλέον ανθεκτικά στη νόσηση. Μπορούν να μεταφέρουν τον ιό σε μεγάλες αποστάσεις και να τον αποβάλουν στις εκκρίσεις τους, ακόμα και όταν εμφανίζουν μέτριας ή μικρής διάρκειας νόσο.

Οι οικόσιτες πάπιες πάντως είναι πιο ευαίσθητες και μπορούν να εμφανίσουν θανατηφόρο νόσο καθώς επίσης οι γαλοπούλες, οι χήνες και πολλά άλλα είδη πτηνών που εκτρέφονται σε πτηνοτροφεία ή σε αγροκτήματα.

Υπάρχει αποτελεσματικό εμβόλιο εναντίον του στελέχους H5N1, που προσβάλλει φέτος τις χώρες της Νοτιο – Ανατολικής Ασίας και την Τουρκία;

Όχι. Προς το παρόν τα διαθέσιμα εμβόλια δεν παρέχουν προστασία στον άνθρωπο έναντι του συγκεκριμένου στελέχους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), σε συνεργασία με ειδικά εργαστήρια, εργάζεται προς την κατεύθυνση της δημιουργίας ενός πρωτότυπου στελέχους H5N1, που θα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί για την παρασκευή εμβολίων.

Υπάρχουν φάρμακα για την πρόληψη και τη θεραπεία της γρίπης των πτηνών στον άνθρωπο;

Υπάρχουν αντιικά φάρμακα για τον ιό της γρίπης, όπως η αμανταδίνη, η ριμανταδίνη, η οσελταμιβίρη και η ζαναμιβίρη. Αυτά τα φάρμακα έχουν χρησιμοποιηθεί σε μερικές χώρες για πρόληψη και θεραπεία από τον ιό της κοινής γρίπης και φαίνεται ότι μπορεί να είναι αποτελεσματικά, ανεξάρτητα από το στέλεχος που προκαλεί τη νόσο.

Με βάση τις αρχικές ενδείξεις, σήμερα συνιστάται η χορήγηση οσελταμιβίρης, εφόσον κριθεί ότι χρειάζεται η λήψη αντιικών φαρμάκων για θεραπεία.

Υπάρχει περίπτωση περαιτέρω εξάπλωσης της γρίπης των πουλερικών και έναρξης πανδημίας;

Η περίπτωση περαιτέρω εξάπλωσης της νόσου σε πουλερικά σε άλλες χώρες δεν μπορεί να αποκλεισθεί. Για αυτό και η στενή παρακολούθηση των επιδημιών στα πουλερικά, η άμεση λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων που προτείνονται από τους διεθνείς Oργανισμούς, σε περίπτωση διαπίστωσης νόσου σε πουλερικά, είναι εξαιρετικά σημαντικά.

Βασικής σημασίας είναι επίσης η αυξημένη εγρήγορση για έγκαιρη ανίχνευση περιπτώσεων γρίπης σε ανθρώπους που ήρθαν σε επαφή με άρρωστα πουλερικά, στις χώρες όπου έχουν εκδηλωθεί επιδημίες γρίπης σε πουλερικά. Με κάθε επιπλέον περίπτωση νόσου σε άνθρωπο αυξάνουν οι πιθανότητες ο ιός να μεταλλαχθεί και κατά συνέπεια να αυξηθεί η ικανότητα μετάδοσής του από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η εμφάνιση ενός νέου στελέχους του ιού, που να μπορεί να μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, θα αποτελέσει το σημείο έναρξης μιας πανδημίας γρίπης.

Είναι ασφαλής η κατανάλωση πουλερικών από τους ανθρώπους;

Ναι. Όταν τα πουλερικά είναι καλά μαγειρευμένα, δεν υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης του ιού. Τα αυγά θα πρέπει επίσης να είναι καλά βρασμένα, πριν καταναλωθούν. Σημειώνεται ότι ενώ υπάρχει θεωρητικά η πιθανότητα μετάδοσης της νόσου στον άνθρωπο μέσω της τροφής, κανένα από τα μέχρι τώρα επιβεβαιωμένα κρούσματα δεν έχει συνδεθεί με την κατανάλωση μολυσμένου κρέατος ή αυγών.

Τι πρέπει να κάνω, αν βρω ένα νεκρό ή άρρωστο πουλί;

Αν βρείτε νεκρό ή άρρωστο πουλερικό ή άγριο πτηνό, θα πρέπει να το αναφέρετε αμέσως στην Κτηνιατρική Υπηρεσία της Νομαρχίας σας, ώστε να διερευνήσουν το συμβάν, εφόσον το κρίνουν απαραίτητο. Αποφύγετε την άμεση επαφή με το πτηνό, χρησιμοποιήστε γάντια (ή τοποθετήστε πλαστική σακούλα γύρω από το χέρι σας), εάν χρειαστεί να το μεταφέρετε. Πλύνετε καλά τα χέρια σας με νερό και σαπούνι αμέσως μετά. Αποφύγετε την επαφή με περιττώματα πουλερικών ή πτηνών.

Ατομικά μέτρα προστασίας για την πρόληψη της μετάδοσης της εποχιακής γρίπης:

• Πλένετε τα χέρια σας συχνά με νερό και σαπούνι ή με ένα αλκοολούχο διάλυμα.

• Αποφεύγετε να αγγίζετε τα μάτια, τη μύτη ή το στόμα σας με γυμνά χέρια.

• Καλύψτε το στόμα σας, όταν βήχετε και όταν φτερνίζεστε.

• Καθαρίζετε αντικείμενα και επιφάνειες που αγγίζονται συχνά (πόμολα και πόρτες αιθουσών, θρανία, καρέκλες, πληκτρολόγια υπολογιστών και «ποντίκια», βρύσες κλπ.).

• Αποφύγετε στενή επαφή με ανθρώπους που είναι άρρωστοι.

• Αποφύγετε τους χώρους συγχρωτισμού.

• Μείνετε στο σπίτι, εάν είστε άρρωστος.

• Εμβολιαστείτε με το αντιγριπικό εμβόλιο, εάν ανήκετε στις ομάδες υψηλού κινδύνου.



Οδηγίες για τους μαθητές

• Μην πλησιάζετε πουλερικά ή άγρια πουλιά, είτε αυτά κυκλοφορούν ελεύθερα είτε βρίσκονται σε κοτέτσια, ιδιαίτερα αν δείχνουν άρρωστα.

• Μην πιάνετε και μην παίζετε με νεκρά πουλιά.

• Αν βρείτε νεκρό ή άρρωστο πουλί, ενημερώστε αμέσως τους γονείς σας, το δάσκαλό σας ή κάποιον μεγαλύτερο. Μην το ακουμπήσετε.

• Μην αγγίζετε περιττώματα (κουτσουλιές) πουλιών.

• Πλένετε συχνά τα χέρια σας με νερό και σαπούνι.

• Μη βάζετε τα χέρια σας στο στόμα, στη μύτη και τα μάτια.

• Όταν βήχετε ή φτερνίζεστε, να καλύπτετε το στόμα με το χέρι σας ή με ένα χαρτομάντιλο.

• Εάν αρρωστήσετε, μην πηγαίνετε στο σχολείο ή στο φροντιστήριο. Μείνετε στο σπίτι μέχρι να γίνετε καλά.

• Μπορείτε να τρώτε άφοβα πουλερικά και αυγά, εάν είναι καλά μαγειρεμένα.