Κείμενο-Φωτογραφίες Βασίλης ΔρόσοςΜαύρα σύννεφα κύκλωναν τον ουράνιο θόλο. Ο νότος προσπαθούσε να τα διαλύσει, ήταν όμως κουρασμένος και δεν τα κατάφερνε.

Την περασμένη Κυριακή μέλη του ΕΟΣ Λασιθίου βρεθήκαμε στο μικρό Οροπέδιο της Φουρνής Μεραμπέλου. Φτάνοντας λίγο πριν το χωριό Καστέλι ένα μικρό τραφοτριγυρισμένο μονοπάτι μας οδήγησε στο παλιό μοναστήρι Κέραμος. Η υγρή μουντή ατμόσφαιρα και η καταχνιά προμήνυε βροχή. Τα σύννεφα είχαν κατεβεί χαμηλά και το ψιλοβρόχι δεν άργησε να έλθει.

Ανηφορίσαμε το μονοπάτι και πολύ σύντομα βρεθήκαμε στο παλιό εγκαταλελειμμένο μοναστήρι. Ένας μεγάλος πρίνος μας καλωσόρισε στον περίβολο της Μονής. Γύρω από τον πρίνο έχουν τοποθετηθεί μεγάλες πέτρες και δύο μυλόπετρες όπου χρησιμοποιούνται σαν καθιστικά στις γιορτές. Είναι ένας ωραίος χώρος για αναψυχή.

Περάσαμε την καμαρωτή είσοδο της Μονής και μπήκαμε στον προαύλιο χώρο. Το εκκλησάκι ήταν ανοιχτό και μπήκαμε να προσκυνήσουμε. Το καλλιτεχνημένο ξυλόγλυπτο τέμπλο με ωραίες παραστάσεις σώζεται σε καλή κατάσταση. Επάνω από την πόρτα της εκκλησίας υπάρχει εντοιχισμένη επιγραφή χαραγμένη σε πέτρινη πλάκα. Επίσης το Αγιοθύριδο είναι από σιντερόπορτα και καλλιτεχνημένο. Βγάλαμε αναμνηστικές φωτογραφίες και συνεχίσαμε την πεζοπορία μας. Περάσαμε από το ωραίο χωριό Καστέλι και συνεχίσαμε προς το κεφαλοχώρι της περιοχής, το χωριό Φουρνή. Ωραίο χωριό με παλιά αρχοντικά από την εποχή της Ενετοκρατίας. Ανηφορίσαμε το δρόμο και απολαύσαμε την πανοραμική θέα του μικρού Οροπεδίου. Ο γκριζόμαυρος ουρανός σκέπαζε όλη την περιοχή και τα μαύρα σύννεφα χαμήλωναν απειλητικά.

Στον κάμπο κυριαρχούσε το πράσινο και κάπου κάπου χνούδιαζε το κίτρινο ανοιξιάτικο χρώμα. Μετά από μία ώρα περίπου φτάσαμε στο χωριό Δοριές. Μια μεγάλη δεξαμενή δείχνει την έλλειψη νερού. Πάντα όλη ετούτη η περιοχή υπέφερε από νερό. Οι κάτοικοι αναγκάζονταν να μαζεύουν τα νερά της βροχής σε δεξαμενές ή σκάβοντας μεγάλους λάκκους, πηγάδια και σε οποιοδήποτε άλλο χώρο μπορούσαν να το αποθηκεύσουν. Ένα χιλιόμετρο πιο πάνω είναι το χωριό Καρύδι. Ανατολικά του χωριού το μονοπάτι ανηφορίζει τις νότιες παρυφές του βουνόλοφου Μεγάλο Καστρί.

Ακολουθώντάς το βρεθήκαμε στους πέτρινους αλευρόμυλους που κάποτε άλεθαν τα σιτηρά της περιοχής. Σήμερα στέκονται μισογκρεμισμένοι για να θυμίζουν άλλες εποχές. Σε κάποια πέτρα στη βάση ενός μύλου είναι χαραγμένη μια ημερομηνία που αναφέρεται στο σεισμό του 1926, 26 Ιουνίου ημέρα Σάββατο. Λίγο πιο πέρα βλέπουμε τη μονή Καρδαμούτσα κτισμένη στις νότιες πλαγιές του λόφου Καστρί.

Ωραία θέση, απάνεμη, με πανοραμική θέα προς βορά ελέγχει όλη τη γύρω περιοχή από την κοιλάδα των Δωριών μέχρι και πέρα από το Καστέλι της Φουρνής. Όλη η μονή είναι κτισμένη από πέτρα της γύρω περιοχής. Άλλωστε όλη ετούτη η περιοχή είναι τραχιά και άνυδρη και οι κάτοικοι για να την καλλιεργήσουν έπρεπε να την ξεχερσώσουν. Αν ρίξουμε μια ματιά τριγύρω μας θα δούμε τόσους τράφους όσους δεν έχει όλη η Κρήτη. Εκατοντάδες χιλιόμετρα κυκλώνουν όλη τη γύρω περιοχή, ακόμα και τα βουνά. Αναρωτιέται κανείς πόσος ανθρώπινος μόχθος χρειάστηκε για να ξεχερσωθεί αυτή η γη. Την πέτρα που ξεχέρσωσαν δεν τη χρησιμοποιούσαν μόνο για περίφραξη αλλά και για το κτίσιμο των σπιτιών των μύλων, για διάφορα οικιακά σκεύη, μυλόπετρες, χερόμυλους, διακόσμηση σε εισόδους σπιτιών, εξώπορτες, παράθυρα κ.λπ., ο ναός ήταν κλειδωμένος. Όλα γύρω μας φτιαγμένα από πέτρα θυμίζουν τα πέτρινα χρόνια. Ανεβήκαμε τα πέτρινα σκαλοπάτια και μπήκαμε στην αυλή. Βλέπουμε το βόρειο τμήμα της μονής να έχει ανακαινισθεί ενώ στο νότιο έχουν αρχίσει κάποιες εργασίες καθαρισμού. Στην αυλή του βόρειου τμήματος μόλις μπαίνουμε βλέπουμε μια πέτρινη σκάφη με λαξεμένη την πλύστρα με τρύπα αποχέτευσης στη βάση, τοποθετημένη σε αποχετευτικό αγωγό σκαλισμένο σε σιντερόπετρα που χάνεται μέσα στον τοίχο του περιβόλου. Αμέσως μετά η ματιά μας πέφτει σε μία πέτρινη κολυμπήθρα. Δίπλα στην εκκλησία είναι ο τάφος του ιδρυτή της μονής ιερομόναχου Μανασή Κατζαρά, αλλά υπάρχουν και άλλοι τάφοι γύρω της.

Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στο όνομα του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού. Αριστερά μας βλέπουμε δεξαμενές νερού, ένα σαρντίτσι και δίπλα του πάνω σε πέτρα έχουν σκαλισμένες γούβες για να τοποθετούν τα σταμνιά. Πέτρινοι αγωγοί στο δάπεδο και πήλινοι στην ταράτσα μαζεύουν τα νερά της βροχής. Στη μια δεξαμενή το πόσιμο, στις άλλες για τη λάτρα και τα ζώα. Και ακόμα πέτρινες γούρνες και άλλες χρήσιμες κατασκευές υπάρχουν στους γύρω χώρους. Είναι ένα συγκρότημα μοναδικό. Στο νότιο τμήμα του βρίσκονται το ηγουμενείο, το μαγειρείο, οι αποθήκες, η τράπεζα, τα κελιά των μοναχών, το μοναστηριακό σχολείο, ο ξενώνας, το ελαιοτριβείο, το τυροκομείο, ένας μεγάλος φούρνος και ανατολικότερα με ξεχωριστή είσοδο οι κατοικίες των λαϊκών.

Εκείνο που εντυπωσιάζει είναι τα τρια πελεκημένα τοξωτά της τράπεζας και οι πεσσοί που στηρίζουν τις τρεις καμάρες. Δυστυχώς η εγκατάλειψη και οι λεηλασίες έχουν κάνει μεγάλη ζημιά. Η υγρασία και η μούχλα κυριαρχούν, όμως η ωραία και γερή βενετσιάνικη αρχιτεκτονική κρατά ακόμα σε καλή κατάσταση αυτό το συγκρότημα.

Τα σύννεφα χαμήλωναν ακόμα πιο πολύ αλλά δεν έλεγε να βρέξει. Ανατολικά της μονής μια πετρόκτιστη στράτα στριφογυρισμένη οδηγεί με νότια κατεύθυνση στη μονή Αρετίου. Λίγο πιο πάνω διακλαδίζεται προς νοτιοανατολικά και προς βορειοδυτικά.

Ακολουθήσαμε το νοτιοανατολικό μονοπάτι, θαμνώδης βλάστηση, κατσοπρίνια και λιγοστά δέντρα περιβάλλουν το τοπίο· μερικοί ελαιώνες, ελάχιστες χαρουπιές και αμυγδαλιές, λίγα σπαρτά και κυρίως η κτηνοτροφία κρατούν ακόμα ζωντανό τούτο τον τόπο. Το καλντεριμωτό μονοπάτι αρκετά φαρδύ, κλεισμένο ανάμεσα σε τράφους ανηφορίζει για λίγο μέχρι το υψηλότερο σημείο του όπου βλέπουμε πανοραμικά τη φρουριακή μονή Αρετίου να ξεπροβάλει ανάμεσα σε πανύψηλα κυπαρίσσια.

Κάποιες μανουσιές είχαν ανθίσει, η μυρουδιά τους και το κίτρινο χαμογελαστό χρώμα τους τις πρόδωσε, κόψαμε μερικά μανουσάκια και συνεχίσαμε την πεζοπορία μας. Περίπου είκοσι λεπτά είναι η απόσταση από το ένα μοναστήρι στο άλλο με αργό ρυθμό. Το μονοπάτι μας οδήγησε δίπλα σε μία πολύ μεγάλη και βαθιά στέρνα όπου μαζεύονται τα νερά της βροχής. Το ίδιο αυτό μονοπάτι όπως βλέπουμε είναι αγωγός του νερού και καταλήγει στη στέρνα. Η μονή Αρετίου είναι η μεγαλύτερη μονή της περιοχής και ανήκει όπως και η μονή Καρδαμούτσας στο χωριό Καρύδι. Είναι αφιερωμένη στην Αγία Τριάδα. Επισκεφθήκαμε και αυτή τη μονή η οποία είναι ανακαινισμένη και λειτουργεί. Είναι σε πολύ ωραία και ήσυχη θέση κτισμένη κι αυτή από πέτρα, μοιάζει σαν φρούριο. Αξίζει μια επίσκεψη σ’ αυτή τη μονή αλλά και μια εκδρομή στην ευρύτερη περιοχή που μπορούμε να δούμε πολλά ενδιαφέροντα. Η επιστροφή μας έγινε από το ίδιο μονοπάτι στο χωριό Καρύδι και εκεί στο μικρό ταβερνάκι καθίσαμε για μια ρακή.