Του Γιάννη Νταγκουνάκη*
Η γενική εικόνα του μαθητικού πληθυσμού των Δημοτικών Σχολείων της Περιφερειακής μας Δ/νσης σε αριθμούς, για το τρέχον σχολ. έτος, αλλά και σε σύγκριση με τα δυο προηγούμενα σχολ. έτη, κατά Νομό, έχει ως εξής:
Συνολικός αριθμός εγγραφέντων μαθητών
Σύμφωνα με τα αριθμητικά δεδομένα του πίνακα 1, παρατηρείται μείωση του μαθητικού πληθυσμού, κατά τα τρία σχολικά έτη, η οποία ανέρχεται σε ποσοστό 2, 4%, με τη μεγαλύτερη μείωση στο Ν. Λασιθίου σε ποσοστό 5,7% (Ν. Ηρακλείου 5,5%, Ν. Χανίων 2,1%, ενώ στο Ν. Ρεθύμνης σημειώνεται αύξηση σε ποσοστό 0,8%).
Σε κάθε τάξη των Δημοτικών μας Σχολείων, αντιστοιχούν: Στην Α΄ τάξη το 16, 50%, στη Β΄ τάξη το 17%, στη Γ΄τάξη το 17%, στη Δ΄ τάξη το 17%, στην Ε΄ τάξη το 17% και στην Στ΄ τάξη το 17% του συνολικού αριθμού των εγγραφέντων μαθητών.
Στα 6/θέσια και άνω Δημοτικά σχολεία οι 35.955 μαθητές (ποσοστό 89,7% του συνόλου του μαθητικού δυναμικού) κατανέμονται σε 1920, συνολικά τμήματα, ως εξής:
Α΄τάξη: 326 τμήματα, Β΄ τάξη: 320 τμήματα, Γ΄ τάξη: 314 τμήματα, Δ΄ τάξη: 320 τμήματα, Ε΄ τάξη 319 τμήματα και Στ΄ 321 τμήματα. Η κατανομή αυτή θα πρέπει να χαρακτηρισθεί διδακτικοπαιδαγωγικά κατάλληλη αφού κατά Μ.Ο. στις Α΄και Β΄ τάξεις, ο αριθμός των μαθητών ανά τάξη και τμήμα ανέρχεται στους 18 και στις υπόλοιπες τάξεις στους 19 μαθητές. Σε απόλυτους αριθμούς, με 16- 20 μαθητές συγκροτείται το 42% των τμημάτων και το 21% με 11- 15 μαθητές.
Ο συνολικός αριθμός των εγγραφέντων μαθητών στα 175 συνολικά Ολιγοθέσια Σχολεία 1/θ- 5/θ της Περιφερειακής μας Δ/νσης, ολοένα και μειώνεται, με τη μεγαλύτερη παρατηρούμενη μείωση στο Ν. Χανίων σε ποσοστό 32,9% (Ν. Λασιθίου 20,2%, Ν. Ρεθύμνης 13,2% και Ν. Ηρακλείου 6,7%), όπως φαίνεται και από τα αριθμητικά δεδομένα του παρακάτω πίνακα.
Συνολικός αριθμός εγγραφέντων μαθητών σε Ολιγοθέσια Δημοτικά Σχολεία (1/θ- 5/θ)
Η μεγαλύτερη μείωση του αριθμού των εγγραφέντων μαθητών, πίνακας 2, σημειώνεται στο Ν. Χανίων σε ποσοστό 32,9% (Ν. Λασιθίου 20,2%, Ν. Ρεθύμνης 13,2% και Ν. Ηρακλείου 6,7%).
Πέραν αυτών, γεγονός είναι ότι εξακολουθεί να λειτουργεί ικανός αριθμός Ολιγοθέσιων Σχολείων, ιδιαίτερα στην Περιφέρεια Σητείας όπου 10 στα 18 Σχολεία είναι Ολιγοθέσια (ποσοστό 56%), στην Περιφέρεια Μοιρών όπου 27 στα 39 Σχολεία είναι Ολιγοθέσια (ποσοστό 70%), όπως και στην Περιφέρεια Περάματος (Μυλοπόταμος) Ν. Ρεθύμνης όπου 18 στα 24 Σχολεία είναι Ολιγοθέσια (ποσοστό 75%).
Οι 4.114, συνολικά, εγγραφέντες μαθητές στα Ολιγοθέσια Σχολεία (ποσοστό 10,3 του συνολικού αριθμού του μαθητικού μας δυναμικού), κατανέμονται σε350 τμήματα και κατά Μ.Ο. φοιτούν σε κάθε τμήμα 12 μαθητές. Βέβαια, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη, ότι έχουμε και 1/θ Σχολεία τα οποία λειτουργούν με αριθμό μαθητών κάτω των 10 και όχι μόνο στο Σχολείο της Γαύδου στο οποίο φοιτούν 3 μαθητές.
Ως Ολιγοθέσια Σχολεία θα πρέπει να εννοούμε εκείνα τα Σχολεία στα οποία πέραν του μικρού αριθμού μαθητών που φοιτούν και του αριθμού των Δασκάλων ολιγότερων των 6, εφαρμόζονται διδακτικές πρακτικές και στρατηγικές συνδιδασκαλίας (π.χ. στις τάξεις Γ΄και Δ΄ ή Ε΄και Στ΄) σε τμήματα ανομοιογενή ως προς τη σύνθεση κατ' αρχή ως προς την ηλικία. Δηλαδή, μαθητές διαφορετικών τάξεων συνδιδάσκονται από τον ίδιο δάσκαλο στην ίδια αίθουσα την ίδια ώρα. Ο λόγος ύπαρξής τους είναι προφανής και γνωστός , αποτελεί μια πραγματικότητα στον τόπο μας, παρά το ότι πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι έχουν κλείσει πλέον τον ιστορικό τους κύκλο και βέβαια δεν αποτελεί φαινόμενο αποκλειστικά ελληνικό. Η κατάργηση ή η συγχώνευσή τους σε βιώσιμες Σχολικές Μονάδες, δεν είναι πάντα και η πλέον ενδεδειγμένη λύση, όπως βέβαια και η διατήρηση και συνέχιση της λειτουργίας τους. Το ζήτημα είναι πρώτιστα και κύρια παιδαγωγικό, όμως με κοινωνικές, οικονομικές και εθνικές διαστάσεις.
Εφόσον εξακολουθούν να λειτουργούν, θεωρούμε ότι πρωτεύει η αναζήτηση τρόπων πλέον εύρυθμης και αποτελεσματικής λειτουργίας τους, με την ενίσχυση της υλικοτεχνικής υποδομής και κοινωνικοπαιδαγωγικής τους οργάνωσης, γιατί δεν είναι από μόνη της αρκετή η ικανότητα του Δασκάλου να σχεδιάζει και να οργανώνει την καθημερινή διδακτικοπαιδαγωγική και μορφωτική διαδικασία. Τα πλεονεκτήματα, που είναι αλήθεια ότι παρέχουν στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών τους, δεν είναι αρκετά να αντισταθμίσουν όσα άλλα στερούνται σε σχέση με τα πολυθέσια Σχολεία.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, θα πρέπει να θεωρείται αβάσιμη η άποψη που θέλει αυτού του τύπου τα Σχολεία υποδεέστερα των πολυθεσίων.
Πραγματικότητα, επίσης, αποτελεί και το γεγονός ότι στα Σχολεία μας, εγγράφεται και φοιτά σημαντικός αριθμός αλλοδαπών μαθητών και μάλιστα σε ποσοστό 9,8% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού, όπως φαίνεται και από τα παρακάτω αριθμητικά δεδομένα.
Συνολικός αριθμός εγγραφέντων αλλοδαπών μαθητών
Επιπλέον, παρατηρείται, πίνακας 3, στην περίοδο της συγκεκριμένης 3/τίας συνολική αύξηση, σε ποσοστό 12,3%.
Κατά Νομό, στο Ν. Ηρακλείου, ο συνολικός αριθμός ανέρχεται στο 8% του μαθητικού πληθυσμού και ο μεγαλύτερος αριθμός φοιτά σε Σχολεία των περιοχών της «ΧΑΝΙΩΠΟΡΤΑΣ» και του «ΠΟΡΟΥ» της Πόλης του Ηρακλείου (σε ποσοστό 14,5%) όπως και στις περιοχές Άρβης, Ψαρής Φοράδας, Μοιρών- Τυμπακίου (σε ποσοστό 19%).
Στο Ν. Ρεθύμνης, ο συνολικός αριθμός ανέρχεται στο 9,5% του μαθητικού πληθυσμού και ο μεγαλύτερος αριθμός φοιτά σε Σχολεία της περιοχής της Ιεράπετρας (σε ποσοστό 19%).
Στο Ν. Ρεθύμνης, ο συνολικός αριθμός ανέρχεται στο 9,5% του μαθητικού δυναμικού και ο μεγαλύτερος αριθμός φοιτά σε Σχολεία τόσο της πόλης όσο και περιαστικά σε ποσοστό 12,7%, ενώ στην περιοχή Μυλοποτάμου το ποσοστό ανέρχεται στο 4,4% του συνολικού μαθητικού δυναμικού.
Στο Ν. Χανίων ο συνολικός αριθμός ανέρχεται στο 11,2% του μαθητικού δυναμικού και στην πλειοψηφία τους φοιτούν, στην Πόλη σε Σχολεία του ιστορικού κέντρου και προς τα δυτικά (περιοχή Παχιανών), ενώ στην ύπαιθρο σε Σχολεία της παραλιακής ζώνης Αγ. Μαρίνας- Μάλεμε, της Κισάμου και της Παιλαιόχωρας- Κουντούρας.
Σ' αυτή την πραγματικότητα, ως κοινωνία και σχολική κοινότητα, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε, να σεβαστούμε και να παραδεχτούμε την ύπαρξη του «Άλλου», του «Διαφορετικού» και πάντως, σε καμιά περίπτωση στη λογική «του υποδεέστερου ή του ελλειμματικού».
Τόσο τα παιδιά όσο και οι Γονείς τους δεν αποπνέουν «την οσμή των φτωχών» ούτε και οι φιλοδοξίες τους περιορίζονται στην εξασφάλιση του μεροκάματου και του επιούσιου.
Σημασία μεγάλη δεν έχει αν θα μάθουν αυτά τα παιδιά τα ίδια γράμματα με τα δικά μας. Σημασία μεγαλύτερη έχει να αισθανθούν και να βιώσουν την αποδοχή, την κατανόηση, την αγάπη και την ανθρωπιά μας.
Πέραν από τους αριθμούς, η γνώση των οποίων είναι απόλυτα αναγκαία, προκειμένου με τις κατάλληλες οργανωτικές παρεμβάσεις οι Υπηρεσίες της Εκπαίδευσης- Διοίκηση και Παιδαγωγική Καθοδήγηση- να επιτύχουν την πλέον ομαλή και εύρυθμη λειτουργία των Σχολικών Μονάδων, υπάρχει το περιεχόμενο αλλά και το ζήτημα της βελτίωσης της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης.
Η βελτίωση της ποιότητας, προϋποθέτει αναθεώρηση του περιεχομένου σπουδών, επαναπροσδιορισμό των μεθόδων και στρατηγικών προσέγγισης των μαθησιακών και μορφωτικών αντικειμένων, όπως και τον εκσυγχρονισμό των διδακτικών μέσων διδ/λίας (Βιβλία, Εκπ/κό υλικό κ.λ.π..). Και όλα τούτα για την επίτευξη τελικά του στόχου, η σχολική εκπαίδευση : «…να συμβάλλει στην ολόπλευρη, αρμονική και ισόρροπη ανάπτυξη των διανοητικών και ψυχοσωματικών δυνάμεων των μαθητών, ώστε να έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες και να ζήσουν δημιουργικά» (άρθρο. 1, Ν. 1566/ 85: Γενικός Σκοπός της Εκπ/σης).
Η όλη πορεία προς το στόχο διέρχεται μέσα από Διαθεματικές- Διεπιστημονικές προσεγγίσεις και διασυνδέσεις όταν οι μαθητές με την καθοδήγηση και τη βοήθεια του Δασκάλου τους επιχειρούν να μελετήσουν διάφορες θεματικές ενότητες, πέραν από τη διδακτέα ύλη, όχι μόνο ως συγκεκριμένη σχολική γνώση αλλά και ως γνώση συνδεδεμένη με τη ζωή.
Πρόκειται για μια διδακτική πρακτική και προσέγγιση, πρωτότυπη και συνεργατική όπου με την ενεργητική εμπλοκή και συμμετοχή των μαθητών, αναζητάται η δομή των πραγμάτων και η κάθε νέα γνώση.
Στη λογική αυτής της πρακτικής η προσέγγιση της νέας γνώσης δεν επιχειρείται στη βάση των διακριτών μαθημάτων, αποσπασματικά και κατακερματισμένα αλλά ολιστικά, σφαιρικά, πολυεπίπεδα και πολυπρισματικά, προκειμένου το υπό μελέτη θέμα να διερευνηθεί σε βάθος και από κάθε πλευρά.
Προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται, αυτή την εποχή, σκόπιμα και μεθοδευμένα, οι γενικές προσπάθειες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, ύστερα από την ολοκλήρωση της συγγραφής νέων Προγραμμάτων Σπουδών και διδακτικών πακέτων.
Η προετοιμασία για την εφαρμογή τους με την έναρξη του νέου σχολ. έτους 2006- 07 έχει ήδη αρχίσει, με στόχο και την προσδοκία ταυτόχρονα, την ποιοτική βελτίωση και προαγωγή του παρεχόμενου εκπ/κού έργου, όπως οι καιροί σήμερα και προπάντων αύριο το απαιτούν, μέσα σ' ένα νέο εκπ/κό, παιδαγωγικό και μορφωτικό πλαίσιο.
Εδώ, ο ρόλος των θεσμοθετημένων οργάνων της Παιδαγωγικής και Επιστημονικής Καθοδήγησης των Εκπ/κών, των Σχολικών Συμβούλων, είναι καθοριστικός και είναι έτοιμοι να τον αναλάβουν.
*Ο Γιάννης Νταγκουνάκης είναι Προϊστάμενος Επιστημονικής- Παιδαγωγικής Καθοδήγησης Α/θμιας Εκπ/σης Περιφερειακής Δ/νσης Εκπ/σης Κρήτης

