Του Κωστή Λαγουδιανάκη

Ο ερχομός τω Βενετώ στα κρητικά τα μέρη

στη γ-κοινωνία τη γ-κρητική αλλάματα θα φέρει.

Οι επαναστάσες οι πολλές ,το βρούχος των αρμάτω

δε βοηθούνε άνοιξη για να’ρθει τω γραμμάτω.

Μόνο μετά το δέκατο το ν-τέταρτο αιώνα

τα πράματα ’ναι ήσυχα σε γενικό κανόνα.

Οι επαναστάσες σώπασαν, ακνά-ακνά μιλούνε

και τοτεσάς τα γράμματα ντακάραν και γελούνε.

Η λογοτεχνία τοτεσάς πιο ταχτικά νεδιάζει

και ύστερα βυζαντινά σημάδια’χει και μοιάζει.

Γλώσσα δημώδη καλλουργά τση γλώσσας ο τεχνίτης

κι έχει και ιδιωματικές λέξες πολλές τση Κρήτης.

Ο δεκαπεντασύλλαβος βγαίνει ψηλά στη σκάλα

κι είν’ανομοιοκατάληκτος στα πρώτα ντου τα ζάλα.

Ο δέκατος πέμπτος οντέ ’ρθει αιώνας και θ’αρχίξει

η ρίμα μόνο τοτεσάς θα βγει να προπατήξει.

Στη λογοτεχνία τη μ-πρώιμη βάνομε το σταλίκι

στο μ-πιο παλιό το μ-ποιητή, το Στέφανο Σαχλίκη.

Για το Σαχλίκη ο Χάντακας τόπος καταγωγής του

στη φυλακή επέρασε ’να μέρος τση ζωής του.

Πολλή περιουσία ντου θα τηνέ καταλύσει

η άσωτη νιότη φυλακή θα τονέ οδηγήσει.

Ποιήματα στη φυλακή έγραψε ’κειά καμπόσα

και φαίνεται μέσα σ’αυτά η κρητική η γλώσσα.

Οι “Αρχιμαυλίστρες” αρμυρό είν’ένα ποίημά ντου

τω γυναικώ του Χάντακα γράφει τη σάτιρά ντου.

Για τη ζωή στη φυλακή αλλού ανεστοράται

“αφήγησιν παράξενον” γράφει και τη θυμάται.

Στσι “Ερμηνείες” αρμηνειές σε ένα νέο δίδει

πως με την άσωτη ζωή ο άθρωπος ποδίδει.

Σαχλίκη όποιος μελετά συμπέρασμα ένα βγαίνει

σάτιρα και διδακτισμό στα έργα ντου ξυφαίνει.

Στη μ-πρώιμη την εποχή ,στα χρόνια αυτά τα πρώτα

έχομε κι άλλο ποιητή ,το Λινάρδο Ντελαπόρτα.

Από οικογένεια καλή του Χάντακα ποσέρνει

τη Βενετία υπηρετεί ,σ’αποστολές πηγαίνει.

Δικηγορεί στο Χάντακα,βοηθά τη Βενετία

σ’επιχειρήσες είν’ομπρός και στη διπλωματία.

Στα χρόνια τα πενήντα του γυναίκα είναι αιτία

για να βρεθεί στη φυλακή ’πό μια συκοφαντία.

Μέσα εκειά στη φυλακή η ώρα δε μ-πάει στράφι

την αυτοβιογραφία του εντάκαρε και γράφει.

“Με την αλήθεια διάλογο” την έχει ονοματίσει

με δεκαπεντασύλλαβο την εδική ντου ζήση.

Μετά τση ζήσης τη γραφή αρχίνηξε να γράφει

πάλι με τρόπο έμμετρο για του Χριστού τα Πάθη.

Είναι σπουδαίος ποιητής τση εποχής τση πρώτης

ο φημισμένος Μπεργαδής ,απού’ναι Ρεθεμνιώτης.

Εξελληνισμένος Βενετός είναι η αφεδιά ντου

και είναι το βαφτιστικό άγνωστο τ’όνομά ντου.

Το ποίημά ντου “Απόκοπος” έχει μεγάλη αξία

με δεκαπεντασύλλαβο και ομοιοκαταληξία.

Στο ποίημα ο Μπεργαδής στο στίχο ντου το μ-πρώτο

γράφει πως ο αφηγητής ενύσταξε “από κόπο”.

Ο πρώτος στίχος τουτοσάς από το μ-ποιητάρη

είν’αφορμή το ποίημα το ν-τίτλο ντου να πάρει.

Με τ’όνειρο τ’αφηγητή το ποίημα θ’αρχίξει

στου Άδη το γ-κόσμο ύστερα εκειά δα καταλήξει.

Εκειά στο γ-κόσμο τω νεκρώ σε τουτονά το ν-τόπο

ασκενάδες του παντήχνουνε δυο νέικω αθρώπω.

Οι ερωτήσεις αρχινούν η μια στην άλλη πάνω

να μάθουνε είντα γίνεται στο γ-κόσμο τον απάνω.

Με τέθοιο θέμα ο ποιητής θέλει να προπατήξει

τ’απάνω κόσμου τσι χαρές όλες να τραγουδήξει.

Για τ’όνομα του Μπεργαδή μεγάλος είν’ο ντόρος

ξαμώνει οθέ ντο έργο του ο Ιωάννης Πικατόρος.

Γράφει κι αυτός για όνειρο πως είδενε ’να βράδυ

δράκος τονέ κατάπιενε και βρέθηκε στον Άδη.

Ο Χάρος που του πάντηξε στ’άλογο τονέ παίρνει

κλουθά του και μ’αυτό στση γης τα βάθη κατεβαίνει.

Ανοίγει ο Χάρος και νεκρούς αρίφνητους θωρούνε

όλοι ντως είν’ασάλευτοι και δίχως να μιλούνε.

“Ρίμα Θρηνητική” αυτό το ποίημα ονομάζει

του Άδη η εικόνα τουτηνά του Μπεργαδή δε μοιάζει.

Ο Πικατόρος έχει αλλιώς τον Άδη ζωγραφίσει

ιδέες εμονιτάρισε σάικα ’πό τη Δύση.

Δε νταγιαντά για να θωρεί “τα έργα του κάτω τόπου”

κι έχει τα με τη ν-τραγική τη μοίρα του αθρώπου.

Από το Χάρο απάντηση γροικά την εμιλιά του

λέει το προπατορικό αιτία του θανάτου.

Είναι κι άλλα ποιήματα απού παινιέτ’ ο “Έρως”

κι ένας ερωτικός ποιητής ο Μαρίνος ο Φαλιέρος.

Εξελληνισμένος Βενετός στο Χάντακα ’χει ζήσει

δυο ερωτικά ονειρικά νέος θα ξεφουρνίσει.

Στο “Ερωτικόν Ενύπνιον” γράφει για τη χαρά ντου

απού’χενε στον ύπνο ν-του γιατί ’ρθ’η κοπελιά ντου.

Η μοίρα και ο έρωτας πεσκέσι του τη γ-κάνει

μα ο κούκλης οντέ ν-ήκραξε την ευτυχία χάνει.

Στην “Ιστορία και όνειρο” για όνειρο γράφει πάλι

η μοίρα πως τον ήριξε στσ’αγάπης την αγκάλη.

Στη “Ρίμα Παρηγορητική” παρηγοριές θα δώσει

σε φίλο ντου που ο θάνατος τού ’χει πολλά αξώσει.

Και ποίημα θρησκευτικό ένα ο Φαλιέρος γράφει

“ο θρήνος εις την Σταύρωσιν και του Χριστού τα Πάθη”.

Ο Μανόλης Σκλάβος και αυτός του στίχου είναι τεχνίτης

έγραψε το στιχούργημα “Η συφορά τση Κρήτης”.

Για το σεισμό του Χάντακα που γίνηκε το Μάη(1508)

τη συφορά απού’ρθενε και μέχρι που θα πάει.

Του Ρεθεμνιώτη ποίημα τ’Αντώνιου Αχέλη

γράφει τση Μάλτας το νησί ο Τούρκος πως το θέλει.(1565)

Σκαλούνι για τη μ-ποίηση το ποίημα τ’Αχέλη

λογοτεχνία κρητική γεμίζει το σκουτέλι.

Στο Χάντακα ο νοτάριος Γεώργιος Χούμνος μένει

που ποίηση θρησκευτική έχει κι αυτός γραμμένη.

Του Χούμνου “Κοσμογέννησιν” η μπένα του θα δώσει

απού’ναι για την Παλαιά Διαθήκη παραδόσεις.

Του Σκλέντζα που καθολικό είναι το θρήσκεμα ντου

κείμενα,ύμνους,προσευχές έχουνε τα γραφτά ντου.

Και έχει γράψει εχτός αυτά “Ρίμα περί θανάτου”

μετάφραση στη “Δέησιν” του Θωμά του Ακυινάτου.

Εχτός αυτά κι ανώνυμα ποιήματα κι άλλα ήσα

που ο λαός πολλά απ’αυτά τ’αγάπησε περίσσα.

Κατηγορία κάνουνε κειανά που σατιρίζουν

και ένα μεσαιωνικό κλάδο τον συνεχίζουν.

“Ιστορία των Ζώων” τουτονά το γ-κλάδο να διαβάσεις

στα ζούμπερα θωρεί κιανείς αθρώπω καταστάσεις.

Έργο π’αγάπησ’ο λαός και το ’καμε παρέα

“γαδάρου,λύκου κι αλουπούς διήγησις ωραία”.

“Ο κάτης και οι ποντικοί” ίδια κατηγορία

ο ποιητής του άγνωστος ,κι αυτό μ’αλληγορία.

Τα έργα με το ν-τρόπο ντως για τσι μικιούς μηνούνε

οι φιλίες με τσι δυνατούς πως τσι καταπονούνε.

Τα έργα αυτά τα πρώιμα κι α δε βαροζυάζουν

τση λογοτεχνίας την άνοιξη αυτά την ετοιμάζουν.

ΓΛΩΣΣΑΡΙ

α=υποθετικός σύνδεσμοος αν(α δε βαροζυάζουν) ακνά-ακνά=αμυδρά,ελάχιστα (τα) αλλάματα=οι αλλαγές ανεστορούμαι=θυμούμαι,αναπολώ αξώνω=κάνω κάποιον να υποφέρει αρίφνητος=αναρίθμητος,αμέτρητο αρμυρό=τολμηρό (η) ασκενάδα= η σκιά βαροζυάζω=βαροζυγίζω (το) βρούχος=η βοή,ο έντονος θόρυβος (το) ζάλο=το βήμα (τα) ζούμπερα=τα ζώα και ιδιαίτερα τα οικόσιτα καλλουργώ=καλλιεργώ, επιμελούμαι καταλυώ=καταστρέφω,σπαταλώ καταπονώ=κουράζω,ταλαιπωρώ κλουθώ=ακολουθώ (ο) κούκλης=ο πετεινός με πολύχρωμα φτερά μονιταρίζω=συγκεντρώνω νεδιάζω=εμφανίζομαι,φαίνομαι,ξεπροβάλλω (ο) νέικος=ο νέος νταγιαντώ=αντέχω, ανέχομαι ντακέρνω=αρχίζω ξαμώνω=στοχεύω, μιμούμαι ξυφαίνω=τελειώνω την ύφανση (είντα ξυφαίνεις;=με τι ασχολείσαι;) οθέ=προς οντέ=όταν παντήχνω=συναντώ (το)πεσκέσι=δώρο ποσέρνει=κατάγεται ποδίδω=καταντώ προπατώ=περπατώ σάικα=σίγουρα ,πράγματι,βέβαια (το) σκαλούνι=το σκαλοπάτι,μτφ. η πρόοδος (το) σκουτέλι=μικρό πήλινο πιάτο φαγητού (το)σταλίκι=το όριο ανάμεσα σε χωράφια που συνορεύουν,το ορόσημο τουτοσάς=αυτός εδώ,τούτος(δεικτική αντωνυμία)

E-MAIL:klagoudian.sch.gr