Επιμέλεια Γ.Μ. Παπαδοκωστάκης, επιμελητής της Ορθοπεδικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Κρήτης

Μια ενδιαφέρουσα έκδοση της Πανεπιστημιακής Ορθοπεδικής Κλινικής

“Μην αγκαλιάζεις σφιχτά την γιαγιά, μπορεί να σπάσει”! Αυτό τον πρωτότυπο τίτλο, έχει το ενημερωτικό φυλλάδιο για την οστεοπόρωση που έχει εκδώσει η Ορθοπεδική Κλινική του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου το οποίο επιμελήθηκε ο γιατρός της Κλινικής Γιώργος Παπαδοκωστάκης.

Παρουσιάζει ενδιαφέροντα στοιχεία για τα αίτια, τις συνέπειες, την πρόληψη της οστεοπόρωσης.

Τί είναι οστεοπόρωση;

Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση στην οποία παρατηρείται ελάττωση της οστικής μάζας και διαταραχή της αρχιτεκτονικής του οστού, με αποτέλεσμα να ελαττώνεται η οστική αντοχή και να αυξάνεται ο κίνδυνος για κάταγμα. Το κάταγμα μπορεί να συμβεί σε οποιοδήποτε μέρος του σώματος, αλλά κυρίως οστεοπορωτικά θεωρούνται τα κατάγματα του ισχίου, της σπονδυλικής στήλης, του καρπού και του ώμου.

Για να γίνει ένα οστεοπορωτικό κάταγμα δεν χρειάζεται μεγάλη κάκωση. Ενα κάταγμα ισχίου μπορεί να συμβεί μετά από μια απλή πτώση στο έδαφος από την όρθια θέση, ενώ ένα κάταγμα στην σπονδυλική στήλη αρκετές φορές γίνεται σιγά-σιγά χωρίς να το αντιληφθεί ο ασθενής.



Πού οφείλεται

η οστεοπόρωση



Ο ανθρώπινος οργανισμός, όπως και κάθε ζωντανός οργανισμός, έχει την ικανότητα να επισκευάζει τις ζημιές που παθαίνει ο σκελετός του από τα βάρη των καθημερινών δραστηριοτήτων.

Την επισκευαστική δουλειά έχουν αναλάβει να κάνουν δυο οστικά κύτταρα, η οστεοκλάστη και η οστεοβλάστη. Η οστεοκλάστη απομακρύνει το καταπονημένο τμήμα του οστού, ενώ η οστεοβλάστη παράγει και τοποθετεί ίση ποσότητα νέου και ανθεκτικού οστού. Τα δύο κύτταρα βρίσκονται σε αρμονική συνεργασία μεταξύ τους, έτσι ώστε όση ποσότητα οστού απομακρύνει η οστεοκλάστη την ίδια ποσότητα παράγει και τοποθετεί η οστεοβλάστη. Πολλές φορές όμως για διάφορους λόγους, όπως ορμονικές διαταραχές, γήρας και καθιστική ζωή, η συνεργασία αυτή διαταράσσεται και η οστεοβλάστη παράγει και τοποθετεί λιγότερο οστό από όσο απομακρύνθηκε, με αποτέλεσμα να προκύπτει έλλειμμα οστού, δηλαδή οστεοπόρωση.

Η αρχιτεκτονική δομή των οστών και ειδικά των σπονδύλων είναι παρόμοια με τον οικοδομικό σκελετό ενός σπιτιού. Οπως σε ένα σπίτι υπάρχουν κάθετα και οριζόντια δοκάρια για να κρατούν το οικοδόμημα σταθερό και ανθεκτικό, έτσι και στα οστά υπάρχουν κάθετα και οριζόντια οστέινα δοκάρια που δίνουν στον οστέινο σκελετό την αντοχή που χρειάζεται για να σηκώνει το βάρος του σώματος και τα βάρη των καθημερινών δραστηριοτήτων. Στην οστεοπόρωση υπάρχει αραίωση και εξαφάνιση των οριζόντιων οστέινων δοκίδων, με αποτέλεσμα το οστό να γίνεται αδύναμο και να σπάει εύκολα ακόμα και με μικρή βία. Το κάταγμα είναι ο μόνος τρόπος που εκδηλώνεται η οστεοπόρωση. Πριν το κάταγμα ο ασθενής δεν πονάει, ούτε έχει άλλα συμπτώματα που θα μπορούσαν να τον οδηγήσουν στον γιατρό, ή θα βοηθούσαν τον γιατρό να κάνει μια πιο έγκαιρη διάγνωση.

Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα;

Η οστεοπόρωση μόλις τα τελευταία δέκα χρόνια άρχισε να γίνεται γνωστή και έχει αναγνωριστεί σαν μείζον πρόβλημα από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. Η αύξηση του μέσου όρου ζωής και η μετακίνηση του πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα έχει αυξήσει την συχνότητα της νόσου. Στην Ευρώπη το 1990 ο πληθυσμός άνω των 65 ετών ήταν 68 εκατομμύρια ενώ το 2050 υπολογίζεται ότι θα είναι 133 εκατομμύρια. Αυτή η αλλαγή στην ηλικία του πληθυσμού θα αυξήσει τον αριθμό των καταγμάτων του ισχίου από 1,7 εκατομμύρια που ήταν το 1990 σε 6,3 εκατομμύρια το 2050. Κάθε χρόνο στην Ευρώπη 438.000 ασθενείς παθαίνουν ένα οστεοπορωτικό σπονδυλικό κάταγμα, ενώ υπολογίζεται ότι το 2050, 37 εκατομμύρια ασθενείς θα έχουν τουλάχιστον ένα οστεοπορωτικό κάταγμα στη σπονδυλική στήλη. Στην Ευρώπη κάθε 30 δευτερόλεπτα συμβαίνει ένα κάταγμα εξαιτίας της οστεοπόρωσης.

Ποιές είναι οι συνέπειες των οστεοπορωτικών καταγμάτων;

Τα κατάγματα του ισχίου έχουν έντονη κλινική εικόνα, ο ασθενής πονάει πολύ, δεν μπορεί να περπατήσει και απαιτείται εισαγωγή στο νοσοκομείο. Η θεραπεία των καταγμάτων του ισχίου είναι κυρίως χειρουργική. Παρά τις άριστες χειρουργικές τεχνικές που έχουν αναπτυχθεί, 10-20% των ασθενών πεθαίνουν κατά την διάρκεια του πρώτου χρόνου, ενώ το 50% των ασθενών που επιβιώνουν δεν επανέρχεται ποτέ στην προ του κατάγματος λειτουργική κατάσταση. Από την άλλη μεριά τα κατάγματα της σπονδυλικής στήλης πολλές φορές είναι αθόρυβα ή μπορεί να γίνουν με μικρή βια, όπως με το σήκωμα ενός αντικειμένου ή με το τίναγμα μιας κουβέρτας. Ο πόνος είναι το κύριο χαρακτηριστικό των σπονδυλικών καταγμάτων, αν και μόνο το 10% απαιτεί εισαγωγή στο νοσοκομείο. Τα κατάγματα στην σπονδυλική στήλη συνήθως συμβαίνουν ψηλά στη ράχη και έχουν σχήμα σφήνας, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η κύφωση του ασθενούς, να μειώνεται το ανάστημα του και να περιορίζονται οι καθημερινές δραστηριότητες καθηλώνοντάς τον σε μια καρέκλα ή στο κρεβάτι. Ο παρατεταμένος κλινοστατισμός οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερη οστική απώλεια και σε μεγαλύτερη πιθανότητα για νέο κάταγμα. Εχει υπολογιστεί ότι ο ασθενής με ένα σπονδυλικό κάταγμα έχει τέσσερις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πάθει νέο σπονδυλικό κάταγμα, ανεξάρτητα από την τιμή της οστικής του πυκνότητας. Πολλά κατάγματα στην σπονδυλική στήλη σημαίνουν μεγαλύτερη κύφωση, μείωση του χώρου των πνευμόνων με αποτέλεσμα αναπνευστικά προβλήματα, όπως χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και συχνές λοιμώξεις του αναπνευστικού, που με τη σειρά τους μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και στον θάνατο. Η παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης είναι αιτία πόνου και ανικανότητας που θα προκαλέσει διαταραχές στη συμπεριφορά του ασθενή οδηγώντας τον στην κατάθλιψη. Επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει αύξηση της θνησιμότητας κατά 23-34% σε ασθενείς με πολλαπλά σπονδυλικά οστεοπορωτικά κατάγματα σε σχέση με αυτούς που είναι υγιείς.

Πώς αντιμετωπίζεται η οστεοπόρωση;

Σήμερα υπάρχουν πολλά φάρμακα για την θεραπεία της οστεοπόρωσης, τα οποία αυξάνουν την οστική πυκνότητα και ελαττώνουν την πιθανότητα για κάταγμα. Η καλσιτονίνη, τα διφοσφωνικά, τα οιστρογόνα, η ραλοξιφένη, τα αναβολικά, η παραθορμόνη, καθώς και το ασβέστιο με ή χωρίς βιταμίνη D, είναι φάρμακα που χρησιμοποιούνται σήμερα στην θεραπεία της οστεοπόρωσης, ανάλογα με την περίπτωση και την κρίση του γιατρού. Εάν συμβεί το κάταγμα, τότε ανάλογα με τη θέση και τη σοβαρότητα αντιμετωπίζεται με συντηρητικές ή χειρουργικές παρεμβάσεις. Ειδικά για τα κατάγματα της σπονδυλικής στήλης, τελευταία έχει αναπτυχθεί και εφαρμόζεται από την Ορθοπεδική Κλινική του Πανεπιστημίου Κρήτης μια ενδιαφέρουσα χειρουργική τεχνική, η σπονδυλοπλαστική, με την οποία διορθώνεται η παραμόρφωση του σπονδύλου λόγω κατάγματος, με αποτέλεσμα να βελτιώνεται ο πόνος και η λειτουργική ικανότητα του ασθενή. Επίσης μεγάλη προσπάθεια γίνεται για να αναγνωριστούν οι παράγοντες κινδύνου που οδηγούν στο κάταγμα, μερικοί από τους οποίους έχουν την ρίζα τους ακόμα και στην παιδική ηλικία. Τα περισσότερα κατάγματα γίνονται μετά από μια πτώση στο έδαφος. Οσο αυξάνονται οι πτώσεις σε έναν ασθενή με χαμηλή οστική πυκνότητα, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα για κάταγμα. Μεγάλη σημασία λοιπόν στην πρόληψη των καταγμάτων έχει η ελάττωση των πτώσεων, που μπορεί να γίνει με την ενδυνάμωση του μυικού συστήματος του ασθενούς και βελτίωση των παραγόντων του περιβάλλοντος, όπως είναι η δύσκολη πρόσβαση στην τουαλέτα, τα χαλάκια, οι σκάλες χωρίς κουπαστή και ο κακός φωτισμός.



Πώς προλαμβάνεται

η οστεοπόρωση;



Η οστεοπόρωση σήμερα αποτελεί ένα πρόβλημα υγείας, ωστόσο έχουν γίνει πολλά θετικά βήματα στον τομέα της πρόληψης και της θεραπείας. Η άσκηση, η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου με τα γαλακτοκομικά προϊόντα, η αποφυγή καπνίσματος και η γνώση των παραγόντων κινδύνου, αποτελούν την καλύτερη άμυνα ενάντια στην οστεοπόρωση και το φυσικό της επακόλουθο που είναι το κάταγμα.