Της Μαρίας Δασκαλάκη*
Ακόμα μία συναυλία εποχής θα λάβει χώρα στο Κηποθέατρο Μάνος Χατζιδάκις σήμερα το βράδυ, στα πλαίσια του καλοκαιρινού φεστιβάλ του Δήμου Ηρακλείου.
Η συναυλία θα πραγματοποιηθεί από τις: Αργυρώ Σταυρίδη (τσέμπαλο), Λένα Χατζηγεωργίου (σοπράνο), Εύη Καλιτσουνάκη (φλάουτο) και από τον Δανό Soren Hansen (βιολοντσέλο), ο οποίος ζει και εργάζεται είκοσι περίπου χρόνια στο Ηράκλειο, είναι διευθυντής σχολής ρυθμικής μουσικής (τζαζ κλπ) και μέλος του κουαρτέτου του Δήμου Ηρακλείου.
Η Αργυρώ Σταυρίδη είναι πτυχιούχος του τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Οκτώ ετών ξεκίνησε τις μουσικές σπουδές στο Ηράκλειο. Το 1990 συνεχίζει τα θεωρητικά στο Ωδείο Β. Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη απ' όπου και αποφοιτά με πτυχίο Ωδικής και Ειδικού Αρμονίας με Άριστα. Στο Ηράκλειο αποκτά το πτυχίο πιάνου και ολοκληρώνει τις θεωρητικές σπουδές αποκτώντας πτυχίο Αντίστιξης και Φούγκας με Άριστα παμψηφεί. Το 1998 παίρνει δίπλωμα Τσέμπαλου από το Ωδείο Φίλιππος Νάκας με άριστα παμψηφεί και πρώτο βραβείο. Έχει πραγματοποιήσει εμφανίσεις ως σολίστ αλλά και σε σύνολα μουσικής δωματίου στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Από το 1997 εργάζεται ως καθηγήτρια στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση και παράλληλα έχει συμμετάσχει ως εισηγήτρια σε επιμορφωτικά σεμινάρια μουσικής εκπαίδευσης. Επίσης είναι μαέστρος της Χορωδίας του Συλλόγου Δασκάλων και Νηπιαγωγών Ν. Ηρακλείου «Δ. Θεοτοκόπουλος» και μέλος της Μικτής Χορωδίας του Δήμου Ηρακλείου.
Η Λένα Χατζηγεωργίου σπούδασε τραγούδι στο Ελληνικό Ωδείο απ' όπου και πήρε δίπλωμα Μονωδίας το 2000. Έχει παρακολουθήσει την ακαδημία Mozarteum στο Salzburg και διετή κύκλο σπουδών Σκηνικής Αγωγής με τον σκηνοθέτη της Ε.Λ.Σ. Σέργιο Βαφειάδη. Επίσης έχει παρακολουθήσει μαθήματα υποκριτικής στο Θεατρικό Εργαστήρι του Δήμου Ηρακλείου. Παίζει πιάνο και είναι κάτοχος πτυχίου Αρμονίας, Αντίστιξης και Φούγκας. Είναι μέλος της Μικτής Χορωδίας του Δήμου Ηρακλείου. Το 1998 άρχισε την καριέρα της ως σολίστ και την επόμενη χρονιά συμμετείχε με τη χορωδία της ΕΡΤ στο Carmina Burana του Carl Orff και στην Καταχνιά του Χ. Λεοντή στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το 2000 έκανε το ντεμπούτο της στο εξωτερικό με ρεσιτάλ στη Γερμανία κι έπειτα στην Ισπανία. Από το χειμώνα του 2003 συμπράττει με τη Φιλαρμονική του Δήμου Ηρακλείου ως σολίστ στην Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα. Είναι καθηγήτρια Φωνητικής και Θεωρητικών στο Ωδείο Δήμου Ηρακλείου και διδάσκει στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Επίσης είναι μαέστρος της Χορωδίας “Ιωνία Αηδών”.
Η Εύη Καλιτσουνάκη σπούδασε στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κι έχει πάρει πτυχίο Μουσικολογίας, Μουσικής Παιδαγωγικής και Ωδικής με Άριστα. Παράλληλα σπούδασε φλάουτο και ανώτερα θεωρητικά στο Μακεδονικό Ωδείο Θεσσαλονίκης και πήρε πτυχίο Αρμονίας, Αντίστιξης και Φούγκας με άριστα. Συνέχισε τις σπουδές της στο φλάουτο στο Ηράκλειο όπου και πήρε πτυχίο με άριστα. Αμέσως μετά γράφτηκε στην Αθήνα στο Ωδείο Μουσικοί Ορίζοντες, απ' όπου πήρε το δίπλωμά της με άριστα παμψηφεί. Ασχολείται με την εκτέλεση και διδασκαλία της Μουσικής Δωματίου κι έχει πάρει μέρος ως φλαουτίστρια σε ορχήστρες και μουσικά σύνολα. Συνεργάζεται με τη Συμφωνική Ορχήστρα Κρήτης κι έχει συμμετάσχει ως έκτακτο μέλος σε συναυλίες με τη Φιλαρμονική του Δήμου Ηρακλείου. Από το 1997 εργάζεται ως καθηγήτρια φλάουτου στο Μουσικό Σχολείο Ηρακλείου. Διδάσκει επίσης στο Ωδείο Δήμου Ηρακλείου φλάουτο και στη Μουσική Σχολή Μίνωας ανώτερα θεωρητικά. Επίσης είναι μέλος της Μικτής Χορωδίας του Δήμου Ηρακλείου και του συνόλου “Νόστιμον Ήμαρ”.
Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει μουσική του 17ου και 18ου αιώνα για φλάουτο, βιολοντσέλο και τσέμπαλο -καθώς και άριες από όπερες- η οποία ανάγεται στην εποχή του Μπαρόκ, του καινούριου αυτού καλλιτεχνικού ρυθμού που αναπτύχθηκε στην Ιταλία και επικράτησε σε όλη την Ευρώπη ύστερα από την Αναγέννηση. Η λέξη μπαρόκ πιθανόν να προέρχεται από το πορτογαλέζικο barocco που σημαίνει το κακοσχηματισμένο μαργαριτάρι και κατ' επέκταση κάτι που θα μπορούσε να αποδοθεί -κατά προσέγγιση- με τη λέξη ασύμμετρο. Αρχικά baroque ονομάστηκε ένας διακοσμητικός ρυθμός στην ιταλική τέχνη που καλλιεργήθηκε από το 1600 και μετά ενώ αργότερα η βολική αυτή “ετικέτα” χρησιμοποιήθηκε για ολόκληρη την τέχνη αυτής της περιόδου, συμπεριλαμβανομένης και της μουσικής. Στη μουσική, η περίοδος του Μπαρόκ αρχίζει με τον 17ο αιώνα και την εμφάνιση της όπερας και τελειώνει με τον Bach και τον Handel στα μέσα του 18ου αιώνα. Με την εξάπλωση της παιδείας και της ανάπτυξης της τάξης των εμπόρων, εμφανίστηκε ένα κοινό που ήταν διατεθειμένο να πληρώσει για τη μουσική, οδηγώντας έτσι στην ανέγερση θεάτρων για όπερες αρχικά στη Βενετία κι έπειτα σ' όλη την Ευρώπη.
«Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να δώσουμε το κλίμα της εποχής», λέει η Αργυρώ και συνεχίζει: «Θέλουμε να αποδώσουμε τη μουσική όσο γίνεται πιο πειστικά γιατί δεν έχει καμία σχέση με ό,τι ξέρουμε πχ από Μπετόβεν ή άλλους γνωστούς συνθέτες. Είναι κάτι πολύ πιο λιτό, πολύ πιο ελεύθερο. Το δυστύχημα είναι ότι από τα τρία όργανα μόνο το ένα είναι εποχής, το τσέμπαλο. Τότε αντί για βιολοντσέλο και φλάουτο -όργανα σύγχρονα, ήταν η Viola da Gampa και το Flute Traversier αντίστοιχα. Το τσέμπαλο είναι έγχορδο, νυκτό όργανο και ο πρόγονος του πιάνου. Υπάρχει ένα έλασμα το οποίο τσιμπάει τη χορδή και πατώντας το πλήκτρο βγαίνει ο ήχος, σε αντίθεση με το πιάνο που είναι κρουστό, δηλαδή στο πάτημα του πλήκτρου ενεργοποιείται ένα σφυράκι το οποίο χτυπάει τη χορδή. Δεν έχει διαβαθμίσεις ήχου. Είτε παίξεις δυνατά είτε σιγά δε θα βγει καμία διαφορά στον ήχο. Οι εντάσεις και τα χαμηλώματα είναι τεχνικά μέσα από το παίξιμο». Συνεχίζει η Λένα Χατζηγεωργίου: «Οι παρτιτούρες που είχαμε ήταν μόνο για πιάνο και τις διαμορφώσαμε εμείς για τα υπόλοιπα όργανα βάσει των ακουσμάτων που έχουμε και της αισθητικής της εποχής, όπου κυριαρχεί η απλότητα και η φυσικότητα. Η μουσική δεν είναι “φορτωμένη”. Το ίδιο συμβαίνει και με τη φωνή. Οι χώροι που τραγουδούσαν ήταν ως επί το πλείστον εκκλησίες κι όχι μεγάλα θέατρα που χρειαζόταν η φωνή να φορτώσει και να χρησιμοποιηθούν τεχνικές πολλές φορές κόντρα στην ανθρώπινη φύση. Αντίθετα, χρησιμοποιείται αυτούσια η ανθρώπινη φωνή σε όλη της τη φυσικότητα κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Βλέπουμε στις μεταγενέστερες περιόδους ότι χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να μπορέσουν να γεμίσουν τη φωνή με όγκο ώστε να καλύψει τις ανάγκες των μεγάλων χώρων. Τώρα έχουμε μικρότερους χώρους και μικρότερα μουσικά σχήματα, οπότε δε χρειάζεται να μπούμε στη διαδικασία της φωνητικής “παραμόρφωσης”. Γι' αυτό και μου αρέσει τόσο πολύ η μουσική αυτή. Διότι δε χρειάζεται να κάνεις κάτι τεχνητό όταν τραγουδάς, απλά πρέπει να χρησιμοποιείς τη φυσική σου φωνή και να τη δίνεις τόσο όμορφα όσο είναι και τα κομμάτια, που έχουν μια τρομερή απλότητα. Προσπαθούμε με ό,τι έχουμε κάνει να μεταφέρουμε το κοινό στην εποχή εκείνη, που -για να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους- είναι άγνωστη εδώ. Είναι δύσκολο το στοίχημα, γιατί δεν έχουμε βάλει μέσα στο πρόγραμμα κομμάτια που μπορούν να χαρακτηριστούν εμπορικά. Είναι αμιγώς μπαρόκ και άγνωστα τελείως για το κοινό. Θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει ένα πρόγραμμα το οποίο να έχει αυτά τα κομμάτια και να βάλουμε μέσα για παράδειγμα και Χατζιδάκι. Μας αρέσει ο Χατζιδάκις, αλλά είναι κάτι πιασάρικο, κάτι δοκιμασμένο, κάτι που πλέον “πουλάει”». «Προσπαθούμε με το παίξιμό μας να τα βάλουμε με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι όσο γίνεται πιο πειστικά στο άκουσμα της εποχής όπου όλα ήταν πολύ πιο απλά. Τα όργανα είχανε λιγότερες δυνατότητες σε εντάσεις, χρωματισμούς κλπ. Δεν κάναμε ούτε και πρόκειται να κάνουμε κάτι εμπορικό», προσθέτει η Αργυρώ. Η Λένα λέει για το πρόγραμμα ότι θα περιλαμβάνει οργανικά κομμάτια και άριες της εποχής. «Ειδικά στην περίοδο αυτή όλες οι όπερες πραγματεύονταν αρχαίους μύθους. Από κει αντλούσαν τη θεματολογία τους, Διδώ και Αινείας, Ορφέας και Ευρυδίκη κλπ. Σε αυτή την εποχή τα libretti, οι στίχοι, δεν είναι τόσο περίτεχνα κι αυτό γιατί η μουσική είχε τον πρώτο λόγο, ενώ τα λόγια ερχόταν σε δεύτερη μοίρα». Κλείνει η Αργυρώ, εξηγώντας το όνομα του μουσικού τους συνόλου. «Figuralis σημαίνει πολυφωνία και είναι το στιλ της μουσικής που υπήρχε τότε. Κάθε φωνή και κάθε όργανο έχει τη δικιά του μελωδική γραμμή, μια αυτούσια μελωδική γραμμή η οποία υπάρχει μόνη της και ταυτόχρονα συνυπάρχει με όλες τις άλλες. Είναι η μουσική κίνηση όλης της εποχής. Προσπαθούμε να αποδώσουμε και τις τέσσερις μεγάλες χώρες στη μουσική Αγγλία, Ιταλία, Γαλλία και Γερμανία. Παρόλο που ανήκουν στην ίδια εποχή, καθεμιά έχει αφήσει το δικό της στίγμα».
Κλείνω με φράσεις που διάβασα στις σημειώσεις των κοριτσιών: «Η μουσική εκφράζει τις εντυπώσεις και τα συναισθήματα. Ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως τμήμα του συνόλου και όχι ως άτομο με προσωπική ελευθερία. Η ανησυχία, η ένταση και το υπερβολικό πάθος είναι αυτά που χαρακτηρίζουν τον καλλιτέχνη της εποχής αυτής. Ένας μεγάλος μουσικός του Μπαρόκ, ο Monteverdi, έγραψε: «Αυτό που συγκινεί τις ψυχές μας είναι οι αντιθέσεις. Κι αυτός είναι ο στόχος κάθε καλής μουσικής». Το μόνο που είχε σημασία ήταν το πώς ηχεί η μουσική και το πόσο αρέσει στους ακροατές της…».
* Η Μαρία Δασκαλάκη είναι αρχειονόμος-βιβλιοθηκονόμος, [email protected]

