Ο τουρισμός στη χώρα μας, όσον αφορά στην έκταση και την έντασή του, είναι φαινόμενο ουσιαστικά της μεταπολεμικής περιόδου. Η έρευνα που ακολουθεί χαρτογραφεί μια σειρά από -εκ πρώτης όψεως- «περιφερειακά» χαρακτηριστικά της «τουριστικής τάξης πραγμάτων», μια σειρά «επεισοδίων» που συνθέτουν, όμως, μ΄ έναν -αντιφατικό ίσως- τρόπο ορισμένες αθέατες πλευρές του παζλ της τουριστικής ανάπτυξης στη χώρα μας.
Κυκλάδες “δύο εποχών”
Μια ματιά σους δείκτες εισοδήματος είναι αρκετή για να αποκαλύψει ότι στις πρώτες θέσεις, αν εξαιρέσουμε την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη βρίσκονται οι νομοί που αποτελούν σημαντικούς τουριστικούς προορισμούς όπως είναι οι Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα, κλπ. Σύμφωνα με τους Πανεπιστημιακούς Γιώργο Πετράκο και Γιάννη Ψυχάρη, η τουριστική ταυτότητα των νησιωτικών νομών τόσο του Αιγαίου όσο και του Ιονίου συμβάλλει στις υψηλές αποταμιεύσεις ανά κάτοικο. Μάλιστα σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα των δυο συγγραφέων (Περιφερειακή Ανάπτυξη στην Ελλάδα) το Νότιο Αιγαίο έρχεται δεύτερο σε κατάταξη στους δείκτες εισοδήματος ευημερίας (τόσο στις κατά κεφαλήν συνολικές καταθέσεις όσο και στη μέση μηνιαία καταναλωτική δαπάνη κατά νοικοκυριό) αφήνοντας πίσω όλες τις άλλες περιφέρειες της χώρας εκτός από την Αττική. Ωστόσο η τουριστική ανάπτυξη των νησιών μας έφερε «καλοκαίρι» μόνο στο εισόδημα των κατοίκων τους. Π.χ. για τα νησιά των Κυκλάδων η έρευνα του Πάρι Τσάρτα (ΕΚΚΕ) για τις «Κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις της τουριστικής ανάπτυξης στο Νομό Κυκλάδων» έρχεται να αποκαλύψει ότι η αύξηση των εισοδημάτων μέρους των κατοίκων που επωφελήθηκαν από τον τουρισμό δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να φωτίσει το μαύρο φόντο της ανύπαρκτης υποδομής στην υγεία και την περίθαλψη, στις συγκοινωνίες, στις υπηρεσίες, στο δίκτυο αποχέτευσης, τις ελλείψεις και τις ανεπάρκειες στην εκπαίδευση, στην πολιτιστική ζωή, το μαρασμό της γεωργίας.
Τα «καλοκαίρια» του τουρισμού είναι μικρά, οι «χειμώνες» της εγκατάλειψης ατελείωτοι. Τι άλλο άραγε φανερώνουν οι χαμηλοί, χαμηλότατοι αναπτυξιακοί δείκτες που φέρνουν τις Κυκλάδες στις τελευταίες θέσεις, σε επίπεδο νομών, όσον αφορά στην περίθαλψη, στην αδυναμία αντιμετώπισης έκτακτων ιατρικών περιστατικών, στην υποεκπαίδευση, στην παντελή απουσία πολιτιστικής ζωής, στους δρόμους καλής βατότητας, στην ύδρευση, και στις μεταφορές;
Αλλοδαποί και ημεδαποί: Διαφορετικοί προορισμοί
Στο Ρέθυμνο οι τουρίστες είναι αποκλειστικά αλλοδαποί. Στην Ευρυτανία, στην Καρδίτσα στα Γρεβενά και στην Αιτωλοακαρνανία «αλλοδαπού τουρίστα πόδι» δεν πατά. Ημεδαποί και αλλοδαποί τουρίστες σε διαφορετικές πορείες.
Πράγματι η επεξεργασία των επίσημων στατιστικών στοιχείων αναδεικνύει τον εσωτερικό τουρισμό και τους Έλληνες τουρίστες ως μια από τις «εθνότητες» - πελάτες της Ελλάδας. Οι Έλληνες τουρίστες πραγματοποίησαν το 2003 περίπου 14 εκατ. διανυκτερεύσεις σε Ξενοδοχεία και τουριστικά κάμπινγκ ενώ την ίδια χρονιά οι διανυκτερεύσεις αλλοδαπών ξεπέρασαν τα 40 εκατ. Ωστόσο οι Έλληνες είναι η εθνότητα που σε περισσότερο από τα 2/3 των νομών της χώρας κάνει τις περισσότερες διανυκτερεύσεις από οποιαδήποτε άλλη και αυτό βέβαια έχει μεγάλη σημασία για εκείνους ακριβώς τους νομούς που δεν δέχονται επισκέψεις ξένων τουριστών. Έτσι ενώ στην Κρήτη, στις Κυκλάδες και τα Ιόνια νησιά οι διανυκτερεύσεις αλλοδαπών τουριστών σε Ξενοδοχεία και ομοειδή καταλύματα είναι από 6 έως και 12 φορές περισσότερες από τις διανυκτερεύσεις ημεδαπών, στην Ήπειρο π.χ και στην Δυτική Μακεδονία ο αριθμός των διανυκτερεύσεων Ελλήνων τουριστών είναι από 4πλασιος μέχρι και εξαπλάσιος σε σχέση με τον αριθμό των διανυκτερεύσεων των αλλοδαπών.
Ο “κακός” Αγγλος και... ο “καλός” Γερμανός
Η Κέρκυρα ήταν εξαρχής προσανατολισμένη στον αλλοδαπό τουρισμό και μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ΄ 80 οι ξένοι τουρίστες πραγματοποιούσαν το 90% των διανυκτερεύσεων. Παράλληλα, η συντριπτική πλειονότητα των ξένων τουριστών, σε όλη τη διάρκεια της τουριστικής της «καριέρας», προέρχονται από την Αγγλία. Ωστόσο η έρευνα του Πάρι Τσάρτα (Πανεπιστήμιο Αιγαίου) με θέμα «Οι κοινωνικές επιπτώσεις του τουρισμού στους νομούς Κέρκυρας και Λασιθίου» που έγινε για λογαριασμό του ΕΟΤ δείχνει ότι αν και οι Άγγλοι είναι οι «καλύτεροι πελάτες» του νησιού, αφού αποτελούν το 80% περίπου των αλλοδαπών τουριστών που επισκέπτονται την Κέρκυρα, απολαμβάνουν ωστόσο την προτίμηση μόνο του 14% των Κερκυραίων που δεν δείχνουν να τους συμπαθούν ιδιαίτερα. Αντίθετα, οι Γερμανοί και οι Ιταλοί που αποτελούν πολύ μικρό ποσοστό των αλλοδαπών τουριστών που επισκέπτονται το νησί, χαίρουν μεγαλύτερης εκτίμησης από τους ντόπιους.
Εδώ οι τουρίστες, εκεί οι τουρίστες, πού είναι οι τουρίστες; “All inclusive”
«Εδώ τουρίστες, εκεί τουρίστες, που είναι οι τουρίστες;» αναρωτιούνται κάθε χρόνο όλο και περισσότεροι μικρομαγαζάτορες σε πολλές τουριστικές μας περιοχές, καθώς τα «τουριστικά πακέτα» των Tour-operators δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια «διαφυγής κερδών». «Τα βασικά τα έχουν προπληρώσει στην πατρίδα τους, τα υπόλοιπα τα αγοράζουν συνήθως στα «ξενοδοχεία - πόλεις» που διαμένουν ή σε συγκεκριμένα καταστήματα στα οποία οδηγούνται από τους συνοδούς - ξεναγούς» λένε με παράπονο Κερκυραίοι και Ροδίτες καταστηματάρχες.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του οργανωμένου τουρισμού είναι και η τεράστια συγκέντρωση διαστηριοτήτων που παρουσιάζεται σε ορισμένους κλάδους επιχειρήσεων που ασχολούνται μ΄ αυτόν. Συνήθως ο υποψήφιος τουρίστας πριν έρθει στη χώρα μας καλείται να αγοράσει ένα πακέτο τουριστικών υπηρεσιών (σύστημα allinclusive) που περιλαμβάνει τη μεταφορά, τη διαμονή, τη διατροφή, ξεναγήσεις, εκδρομές, συμμετοχή σε εκδηλώσεις, ενοικίαση αυτοκινήτου κ.α. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ότι ενώ ο τουρίστας πληρώνει για ένα ταξίδι στην Ελλάδα ένα άλφα ποσόν η είσπραξη της χώρας μας καταλήγει να απομένει μόνο το 40% έως 50% αυτού του ποσού. Έτσι φέτος στην Κέρκυρα και στη Ρόδο αν και όλα δείχνουν ότι η σεζόν θα κλείσει με αύξηση τουριστών της τάξης του 5% εκτιμάται ότι θα υπάρχει μείωση εσόδων γύρω στο 8-10%.
