
Από την πρώτη Αυγούστου λαμβάνει χώρα στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου η έκθεση των έργων του διεθνούς φήμης Έλληνα ζωγράφου Μπότη Θαλασσινού, η οποία και θα διαρκέσει ως την ερχόμενη Τετάρτη 31 Αυγούστου.
Ο καλλιτέχνης, έχοντας στην πλάτη του σχεδόν σαράντα χρόνια προσφοράς στην Τέχνη και σχεδόν ισάριθμες εκθέσεις, έχει χαρακτηριστεί ως "κοσμογυρισμένος, ο Έλληνας του παραμυθιού, της ιστορίας, των φυλετικών μας καταβολών, αξιών και ιδανικών, αφού μέσα στα χρωματοσχήματά του και στον κύκλο των εκφραστικών του απαιτήσεων αγγίζει χώρους μνήμης, παιδικών χρόνων, διάχυτης νοσταλγίας, χώρους σιωπής, θορύβου, αέναου κινήσεως και περιδιαβάζει του κόσμου τα προβλήματα".
Στις εκθέσεις του παρουσιάστηκαν θαλασσογραφίες, τοπία, νεκρές φύσεις, καραβογραφίες, αγιογραφίες, ανθογραφίες, καθώς και προσωπογραφίες - έχει επιμεληθεί πάνω από 120 πορτραίτα Εβραίων τα οποία σήμερα βρίσκονται σε μεγάλους συλλέκτες ανά τον κόσμο - αλλά και διαστημικά και φωτοκυλινδρικά θέματα. Τα φωτοκυλινδρικά έργα -τεχνοτροπίας την οποία ήταν ο πρώτος που εισήγαγε-στηρίζονται σε μια συνθετική ανάπτυξη της εικόνας με εντυπωσιακούς συνδυασμούς χρωμάτων και διαχωρισμό φωτός και σκιάς ώστε να αποδίδονται ανάγλυφα οι όγκοι και οι κινήσεις των πλανητών στο διάστημα. "Τα παράλληλα επίπεδα φωτός και αντικειμένων ή προσώπων που το ένα φαίνεται μέσα από τη διάφανη ύλη και υπόσταση του άλλου, δημιουργούν ένα υπερκόσμιο αμάλγαμα. Τα έργα αυτά απεικονίζουν με μοναδική ευαισθησία εικόνες που μεταδίδουν την απώλεια της αίσθησης του χρόνου και του τόπου και δημιουργούν μια μυστηριακή ατμόσφαιρα. Η κυλινδρική δομή φανερώνει έναν ιερό αισθησιασμό γεμάτο ευγένεια, ενώ η κρυστάλλινη διαφάνεια που αποδίδεται με τα χρώματα δημιουργεί μια μαγεία".
Ο Salvador Dali είχε γράψει ότι "σε κάθε πίνακα του Κρητός ζωγράφου, η κάθε γραμμή του χρωστήρα του είναι επαναστατικής μορφής, των νέων τάσεων και διακρίνεται για την δύναμή του, την επιβλητικότητά του και την πληρότητά του. Η ρέουσα κρητική ιδιοσυγκρασία, η συνισταμένη αυτή της κρητικής παραδόσεως, την οποία εκληροδότησε και η ορμή και η θύελλα που παρουσιάζουν τα ταμπλώ του, πολύ σύντομα θα τον αναδείξουν όμοιο του ομοχώριού του, καλλιτεχνικού γενάρχη της οικουμένης, Ελ Γκρέκο".
Ο επίτιμος πρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Λόγου και Τέχνης Κυριάκος Βαλαβάνης πριν από μερικά χρόνια είχε δηλώσει ότι προσπάθησαν οι ασχολούμενοι με την Τέχνη να τον κατατάξουν σε μία κατηγορία δημιουργού, αλλά τους ήταν αδύνατο αφού "με την ίδια αίσθηση, συγκίνηση και μυσταγωγία εκφράζεται είτε ως θαλασσογράφος, τοπιογράφος κλπ, αλλά αυτά δεν μας εμποδίζουν να δούμε και μιαν άλλη αισθητική του ανάλυση ως προσωπογράφου όπου μεθοδικά και κατασταλαγμένα προσεγγίζει όχι μόνον τη μορφή, αλλά και την ψυχή του μη βλεπόμενου κόσμου του κάθε προσωπογραφομένου. Είναι ένας μάστορας που όχι μόνο μορφοποιεί πρόσωπα, αλλά και έννοιες κι αυτές τις έννοιες της υπερβάσεως, του κάθε προσωπογραφομένου την υπέρβαση βλέπουμε". Τελικά ο Μπότης Θαλασσινός έχει εμπλουτίσει το χώρο της Τέχνης με "μεγαλοπρεπείς σουρεαλιστικές συνθέσεις όπου το πραγματικό, το υπερβατικό και το ερωτικό γίνονται ένα".
- Η αυλαία για την έκθεση πέφτει στις 31 Αυγούστου. Τι αίσθηση σας έχει αφήσει;
- Αυτή την έκθεση την είχαμε προγραμματίσει από το Μάιο, τελικά κατέληξε να γίνει αυτό το μήνα και είδα ότι υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον τόσο από τους ντόπιους όσο και από τους ξένους. Λαμβάνοντας υπόψιν ότι έχουμε Αύγουστο και η κίνηση στο νησί –τουριστικά– είναι αυξημένη, ήταν επόμενο να είναι και μεγάλη η προσέλευση των ξένων στην έκθεση. Ο τουρίστας ο οποίος έρχεται από την Ευρώπη κι από τα διάφορα κράτη –κρίνοντας από την εμπειρία των προηγούμενων εκθέσεών μου– νομίζω ότι έχει αρκετές γνώσεις λόγω της πολιτισμικής ανάπτυξης των χωρών αυτών. Γι’ αυτό το λόγο κι έφερα εδώ μία θεματολογία που μπορεί να χαρακτηριστεί διεθνής, δηλαδή τις θαλασσογραφίες που εμπνεύστηκα από το εξωτερικό και τα ελληνικά νησιώτικα τοπία. Θα μπορούσα όμως να πω ότι κυριαρχούν τα κρητικά θέματα. Ο κόσμος φαίνεται πάρα πολύ ευχαριστημένος και παίρνω συγχαρητήρια καθημερινώς, καθώς αντιλαμβάνομαι πως η ανομοιογενής αυτή θεματολογία τον ικανοποιεί και του αρέσει.
- Τι σκέφτεστε για τους επόμενους μήνες;
Σκέφτομαι -Θεού θέλοντος- να κάνω μία ατομική έκθεση η οποία μάλιστα είναι στα άμεσα μελλοντικά μου σχέδια για το Νοέμβρη ή το Δεκέμβρη. Θα γίνει στην προσωπική μου γκαλερί την οποία ονομάζω "Μουσείο Μπότης" και βρίσκεται στην οδό Θενών 74 σε ένα κτίριο το οποίο έχω επιμεληθεί προσωπικά με την ιδιότητά μου ως αρχιτέκτων. Η έκθεση αυτή θα περιλαμβάνει έργα που έχω προσκομίσει από την Αμερική κι αυτή τη στιγμή βρίσκονται στην Αθήνα και θέλω να τονίσω ότι πρόκειται για μία καινούρια δουλειά η οποία θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο ηρακλειώτικο κοινό.
- Ας πάρουμε τώρα τα πράγματα από την αρχή. Πώς βρεθήκατε από την Κρήτη στη Βραζιλία κι από κει στην Αμερική;
- Είμαι γέννημα θρέμμα Ηρακλειώτης. Σε ηλικία 24 ετών έφυγα για τη Βραζιλία αφού πρώτα είχα πάρει μαθήματα ζωγραφικής, αγγειογραφίας και αγιογραφίας στην Ελλάδα. Σπούδασα στο Σάο Πάολο στη Σχολή Καλών Τεχνών Associacao Paulista de Belas Artes και μετά βρέθηκα στα στούντιο της βραζιλιάνικης τηλεόρασης. Εργάστηκα σε δύο κανάλια ως σκηνογράφος –από δυόμισι χρόνια στο καθένα– και μάλιστα στο δεύτερο πήρα κάποια στιγμή και τη διεύθυνσή του. Εκείνη την εποχή μου δόθηκε και το πρώτο βραβείο σκηνογραφίας για το έργο του Κασόνα "Τα δέντρα πεθαίνουν όρθια". Τον πέμπτο χρόνο που ήμουνα στη Βραζιλία, επισκέφθηκε τη χώρα ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος, είδε μια δουλειά μου από αγιογραφίες και με κάλεσε στην Αμερική όπου και βρέθηκα από το 1962 κι έπειτα. Αυτή τη στιγμή και μετά από τόσα χρόνια δουλειάς, ακόμη πηγαινοέρχομαι στην Αμερική, όμως κάθε καλοκαίρι επιστρέφω στην πατρίδα μου. Ξέρω ότι όσα χρόνια κι αν περάσουν τελικά θα καταλήξω εδώ γιατί με τραβάει η Κρήτη.
- Το γεγονός ότι εκθέτετε τα έργα σας στο Ηράκλειο σας κάνει να νιώθετε διαφορετικά από τις εκθέσεις που κάνετε σε όλο τον κόσμο;
- Βέβαια, γιατί είναι η γης μου. Εδώ γεννήθηκα κι εδώ θέλω να μένω όσο περισσότερο μπορώ. Εξάλλου από την Κρήτη παίρνω μεγάλη έμπνευση. Μπορεί να βρίσκομαι για αρκετό καιρό στην Αθήνα καθώς έχω τη γκαλερί και τη σχολή στην οποία διδάσκω όλο το χειμώνα, αλλά τα καλοκαίρια έρχομαι εδώ κι απολαμβάνω τα νερά της Κρήτης, την εξοχή της Κρήτης, τα βουνά της Κρήτης. Σε όλα αυτά βρίσκω- επιπρόσθετα-ωραία θεματολογία.
- Τα λόγια των ντόπιων τα νιώθετε διαφορετικά μέσα στην καρδιά σας;
- Ναι και συν τοις άλλοις μου φέρνουν κι ένα σωρό αναμνήσεις. Έρχεται κόσμος και μου λέει ότι χαίρεται για την παγκόσμια εξέλιξή μου, έρχονται οι παλιοί μου φίλοι… Όταν τους βλέπω συγκινούμαι κι αυτοί όμως ενθουσιάζονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι θα παρουσιάσω δουλειά μου στο Ηράκλειο. Μια μέρα - το ξαναλέω- θα καταλήξω εδώ.
- Το επώνυμό σας δεν πρόκειται για ψευδώνυμο;
- Όχι, είναι το πραγματικό μου επίθετο και μου αρέσει πολύ. Ο συγγραφέας Γιάννης Μουρέλος πριν πολλά χρόνια έβγαλε ένα βιβλίο όπου έγραφε για την καταγωγή του επιθέτου Θαλασσινός, η οποία λέει ότι προέρχεται από τα μέρη του Βάι και της Σητείας όπου βγαίνανε στη στεριά οι κουρσάροι, οι έμπορες και οι ψαράδες. Οι ντόπιοι τους αποκαλούσαν "θαλασσινούς", τους ανθρώπους δηλαδή που έρχονταν από τη θάλασσα.
- Παρ’ όλα αυτά είναι μια ευχάριστη σύμπτωση
- Ναι κι όλοι κάνουν τον παραλληλισμό Θαλασσινός-Θαλασσογράφος. Όλη μου η οικογένεια κι εγώ συμπεραλαμβανόμενος είχαμε σγουρά μαλλιά και ήμασταν μελαχρινοί από μικροί. Έτσι βγάζω το συμπέρασμα ότι προερχόμαστε από τους Σαρακηνούς. Κι επειδή κάνω πάντα φουρτουνιασμένες θάλασσες και ποτέ ήρεμες - γιατί και η ζωή μου είναι ταραχώδης-πολλοί μου λένε ότι πρέπει να προέρχομαι από τους κουρσάρους. Είμαι πολύ ανήσυχος και σαν πνεύμα και στη δουλειά μου. Κάποια φορά είχαμε βάλει σαν τίτλο σε μια έκθεσή μου "Φουρτούνες και Θάλασσες από τον Κουρσάρο Θαλασσινό". Παρόλο που οι Αμερικάνοι όταν πολιτογραφήθηκα θέλανε να το αλλάξω σε Thalass-σύμφωνα με τη συνήθειά τους να κόβουν τα μεγάλα επώνυμα- εγώ δεν το δέχτηκα. Μου αρέσει το επίθετό μου.
Πώς έγινε η γνωριμία σας με το Σαλβαδόρ Νταλί;
- Τον γνώρισα στην Αμερική το 1965. Εκείνη την εποχή έκανα παρέα με την Κορίνα Τσοπέη -την τότε Μις Κόσμος-η οποία και με είχε βοηθήσει να οργανώσουμε μια έκθεση στην καρδιά της Νέας Υόρκης σε ένα κεντρικό ξενοδοχείο. Στο ξενοδοχείο εκείνο έτυχε να μένει ο Νταλί εκείνη την περίοδο, καθώς έκανε κι ο ίδιος έκθεση επίσης στη Νέα Υόρκη την ίδια χρονιά. Από την προηγούμενη ημέρα του είπαν ότι θα έβλεπαν την έκθεση ενός σουρεαλιστή Έλληνα ζωγράφου. Όταν άκουσε Έλληνας χάρηκε πάρα πολύ και την επόμενη μέρα τον είχαμε στα εγκαίνιά μου. Ακολούθησε εκδήλωση στην οποία και φάγαμε μαζί. Θυμάμαι ότι εκείνο το βράδυ ήταν απερίγραπτη η χαρά μου διότι είχα πουλήσει όλα μου τα έργα. Από κει κι έπειτα, με το Νταλί βρισκόμασταν κάθε χρόνο, του άρεσε πάντα η δουλειά μου και μάλιστα είχε γράψει κι ένα κείμενο γι’ αυτήν τότε στα ισπανικά.
- Θεωρείτε ότι όλοι οι καλλιτέχνες έχουν κάποιες εκκεντρικότητες;
Άλλο να έχεις μια φυσική εκκεντρικότητα κι άλλο να κάνεις τον εκκεντρικό. Ο Νταλί ήταν αυθεντικός. Ό,τι έκανε, το έκανε με την ψυχή του χωρίς να φοβάται και χωρίς να ντρέπεται. Πουλάει όμως όχι λόγω της εκκεντρικότητάς του, αλλά επειδή υπάρχει αυτή τη στιγμή σε όλα τα μουσεία του κόσμου. Ήτανε από τους πιο θαρραλέους ζωγράφους ανά τον κόσμο. Πιστεύω ότι ήταν μια μεγάλη προσωπικότητα. Αν και πέθανε πριν από αρκετά χρόνια, έχει μείνει γνωστός για αυτά τα οποία έχει κάνει και μπράβο του. Ξεχώριζε από τους εξπρεσιονιστές, τους ιμπρεσιονιστές, τους φουτουριστές. Έκανε κάτι διαφορετικό και δεν παύει να είναι ο Νταλί. Ο Νταλί έχει σφραγίδα.
- Και μάλιστα σε μια εποχή που ήταν δύσκολο να γίνεις αποδεκτός με τέτοιες εκκεντρικότητες
-Ε, βέβαια, ναι, πολύ δύσκολή. Ήταν δύσκολα τα πράγματα τότε.
- Πιστεύετε ότι οι ζωγράφοι πρέπει να έχουν έμφυτο ταλέντο;
Εγώ επειδή δίδασκα στην Αμερική 22 χρόνια-και τώρα διδάσκω στην Αθήνα-προσπαθώ να βοηθήσω τα παιδιά. Μπορώ να πω ότι όλοι όσους είχα μαθητές όλα αυτά τα χρόνια δεν είχαν έμφυτο ταλέντο, αλλά μάθανε να κάνουν έστω κι ένα σπιτάκι, μια βαρκούλα, μια ήσυχη θάλασσα κλπ, διότι πιστεύω ακράδαντα ότι η ζωγραφική μαθαίνεται. Τώρα, αν προχωρήσεις να κάνεις συνθέσεις με ανθρώπους και πολλά άτομα, από κει κι έπειτα πρέπει να εργαστείς πολύ σκληρά για να βρεθεί το ταλέντο στην πορεία. Δε μπορείς να πεις ότι έκανες ένα έργο και μπορείς να το ξανακάνεις κι αύριο. Την επόμενη μέρα μπορεί να μην έχεις έμπνευση και να μη μπορείς να το ξανακάνεις. Πρέπει να δουλεύεις πολύ κι όπως είπα το ταλέντο έρχεται στην πορεία για να γίνεις μεγάλος ζωγράφος. Μπορεί και να μην υπάρχει εξ αρχής.
- Πόσο εύκολο είναι για ένα ζωγράφο να καταξιωθεί στην Ελλάδα χωρίς να βγει στο εξωτερικό;
Δεν είναι καθόλου εύκολο. Στην Ελλάδα γίνεσαι γνωστός αν έχεις κάνει κάποια καριέρα στο εξωτερικό κι αν έχουν διαβάσει πολλά για σένα. Εγώ είμαι το ζωντανό παράδειγμα αυτού που λέω. Η καριέρα μου και οι επιτυχίες μου είναι κλεισμένες στην Αμερική. Συν τοις άλλοις, για να καταξιωθείς εδώ πρέπει να είσαι ένας αυστηρός καλλιτέχνης, να ξέρεις από παραδοσιακή εργασία, να κάνεις καθαρή δουλειά. Αν δεν παρουσιάζεις κλασικισμό στα έργα σου επάνω, αν είσαι μοντέρνος ζωγράφος ή αν κάνεις αφηρημένη τέχνη, ο Έλληνας ναι μεν σε χειροκροτάει, αλλά από πίσω σου λέει άλλα πράγματα. Η άλλη περίπτωση να γίνεις γνωστός είναι αν έχεις γνωστούς δημοσιογράφους να σε παρουσιάζουν συνέχεια στα έντυπά τους, στις τηλεοράσεις και γενικά στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.
-Θεωρείτε δηλαδή ότι είναι θέμα marketing;
- Τη σημερινή εποχή ναι, συμβαίνει και αυτό. Είναι δύσκολο να προχωρήσουν οι καλλιτέχνες στην Ελλάδα. Ειδικά στην εποχή μας βγαίνουνε πάρα πολλοί καλλιτέχνες και δεν μπορείς να παρεξηγήσεις και κανέναν καθώς πολύ το κάνουν από χόμπι-οι λεγόμενοι "χομπίστες". Ζωγραφίζουν για να ικανοποιούν τον ψυχικό τους χαρακτήρα κι εκεί δεν υπάρχει παρεξήγηση. Τώρα αν πας να κριτικάρεις ένα ζωγράφο τέτοιου είδους, πάντοτε θα τον κολακέψεις, αλλά θα του πεις και τα ελαττώματά του, θα του πεις αυτά τα οποία είναι λίγο απομακρυσμένα από την κλασική ακαδημαϊκή τέχνη, τα μεν και τα δε για να μπορεί μελλοντικά να προχωρήσει. Εγώ έχω μια συνταγή που την είχα πάρει από το Νταλί. Για να γίνεις μεγάλος ζωγράφος πρέπει να δουλέψεις πάρα πολύ, μέρα νύχτα. Κι αυτό κάνω και το κάνω επειδή μου αρέσει, όχι σαν αγγαρεία. Έχω αυτή τη συνταγή, την ακολουθώ και μου έχει βγει σε καλό.
- Μήπως όμως συμβαίνει αυτό που λέμε "η Ελλάδα τρώει τα παιδιά της"; Η ζωγραφική είναι παραμελημένη ως Τέχνη;
- Είναι παραμελημένη από τους αρμόδιους, στους οποίους όμως από την άλλη δεν μπορείς να καταλογίσεις ευθύνες. Διότι, αν δεν έχουν την κουλτούρα και τη μόρφωση, αν δεν έχουν πάει σε μουσεία του εξωτερικού ή δεν έχουν διαβάσει κάποια ιστορικά βιβλία γύρω από την τέχνη και τους παλιούς ζωγράφους, δε μπορούν να έχουν σχηματίσει γνώμη ή να κρίνουν ένα ζωγράφο. Νομίζω ότι αυτό που λείπει από την Ελλάδα είναι αρκετές πινακοθήκες. Εγώ εδώ έχω αυτό το πρόβλημα με τους υπευθύνους. Προσπαθώ να τους μιλήσω, να τους ευαισθητοποιήσω, να τους δώσω να καταλάβουν τι θα πει η δημιουργία και η οργάνωση μιας πινακοθήκης. Και στο τελευταίο χωριό ακόμη μπορεί να υπάρξει πινακοθήκη. Δε μιλάω μόνο για χώρους που θα φιλοξενούν έργα τέχνης, μπορεί να φιλοξενούν και ιστορικά αντικείμενα, αντικείμενα της τουρκοκρατίας, στολές, όπλα, λαογραφικά θέματα κλπ, τα οποία μπορεί να τα εκμεταλλεύεται και το πιο μικρό χωριουδάκι, να υπάρχει μια μικρή είσπραξη και να μένει στον ξένο που έρχεται εδώ αυτή η ανάμνηση, ότι πήγε και είδε κάτι, ότι κάτι του έμεινε. Ας μιλήσουμε για το δικό μου νησί, την Κρήτη. Δεν υπάρχει μια πινακοθήκη. Έχουμε την Κνωσό, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Ιστορικό Μουσείο. Λείπει μια πινακοθήκη. Αν οργανωθεί μία με χορήγηση του Δήμου, της Νομαρχίας ή κάποιου ο οποίος να θέλει να διαθέσει χρήματα, θα προσφέρει και ιστορία και τέχνη. Να βλέπει ο κόσμος τέχνη. Εμείς εδώ στο Ηράκλειο έχουμε μια παράδοση, είμαστε γεννημένοι καλλιτέχνες όλοι μας. Πολλά παιδιά χαντακώνονται μόνο και μόνο γιατί δεν έχουν τη δυνατότητα ή τη γνώση να πάνε στο εξωτερικό, εκεί που είναι οι μεγάλες σχολές στην Ιταλία και την Ισπανία και παραμένουν έτσι, ανεκμετάλλευτα ταλέντα…
- Πώς θέλετε να κλείσουμε αυτή την κουβέντα;
Θέλω να επαναλάβω την αναγκαιότητα του υπάρχει για ένα χώρο Τέχνης στο Ηράκλειο. Το όνειρό μου είναι να κάνω ένα τεράστιο μουσείο εδώ, να βρούμε ένα μεγάλο χώρο, να κάνουμε ξενώνες, πάρκινγκ κλπ. Εύχομαι να γίνει κάτι τέτοιο μέσα στην πόλη γιατί λείπει πάρα πολύ. Και δεν είναι μόνο να παρουσιάσεις πινάκων ζωγραφικής που θα μπορούν να γίνονται εκεί. Έχοντας πείρα από την Αμερική, ακόμη και στο πιο μικρό χωριουδάκι και στην πιο άγνωστη πόλη, υπάρχει ένα μουσείο, καθώς η ήπειρος έχει μια ιστορία Βορείων και Νοτίων, Ινδιάνων κλπ. Έτσι, έχουνε μουσεία σύμφωνα με αυτή τους την ιστορία, με ινδιάνικες κουβέρτες, ινδιάνικη τέχνη, τόξα, τα βουβάλια που σκότωναν, φωτογραφικό υλικό, πολεμικό υλικό εκείνων των χρόνων και υπάρχει ενδιαφέρον σε όλο το πλάτος και το μήκος της Αμερικής.
Θέλω πραγματικά να τονίσω και να καλέσω τον καθένα που θα διαβάσει αυτό το κομμάτι να έρθει να μιλήσουμε. Θέλω να ελπίζω ότι θα ευαισθητοποιηθούν οι φορείς και μακάρι να με καλέσουν να τους πω χίλια δυο πράγματα και να βοηθήσω με την εμπειρία μου. Θα χαρώ ιδιαιτέρως αν βρεθεί κάποιος άνθρωπος να διαθέσει ένα μεγάλο συγκρότημα, ένα παλιό ξενοδοχείο μέσα ή έξω από το Ηράκλειο να γίνει επιτέλους αυτή η πινακοθήκη που την έχω όνειρο από χρόνια, διότι διαθέτω πάνω από 500 έργα εκατομμυρίων δολαρίων και θέλω να τα αφήσω στη γενέτειρά μου.
Ευχαριστώ πολύ.
Τον κύριο Μπότη Θαλασσινό μπορεί κάποιος να βρει στη γκαλερί του στην Αθήνα (Πατησίων 132, τηλ. 210 8213889) ή στο Μουσείο Μπότης εδώ στο Ηράκλειο (Θενών 74, τηλ. 2810 253393).
* Η Μαρία Δασκαλάκη είναι Αρχειονόμος-Βιβλιοθηκονόμος
[email protected]

