
Ο Γιώργος Τσαγκάρης γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε μουσική στο Εθνικό Ωδείο. Φοίτησε επίσης στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Λόγοι βιοπορισμού, αλλά και παιδείας, τον οδήγησαν στην υπηρεσία της Σκηνικής Μουσικής.
Συνέθεσε μουσική για περισσότερες από 350 παραστάσεις έργων, από το αρχαίο δράμα έως και το σύγχρονο δραματολόγιο, συνεργαζόμενος με τα κρατικά θέατρα, τους κορυφαίους θιάσους ρεπερτορίου, καθώς και με τα Δημοτικά Περιφερειακά θέατρα. Για την εργασία του αυτή τιμήθηκε με το βραβείο «Κάρολος Κουν». Συνεργάστηκε επίσης με το «Ελληνικό Χορόδραμα» της αξέχαστης Ραλλούς Μάνου στην παραγωγή τριών μπαλέτων, που παρουσιάστηκαν σε μεγάλα Λυρικά θέατρα της Σοβιετικής Ένωσης, Γαλλίας, Ολλανδίας, καθώς και στα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Το 1992 απέσπασε το πρώτο βραβείο στον Παγκόσμιο Διαγωνισμό Σύνθεσης με το συμφωνικό ποίημα «Προμηθέας». Βραβεύτηκε στο κινηματογραφικό Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 1997. Έχει διευθύνει κοντσέρτα με έργα Ελλήνων συνθετών πλην της Ελλάδας, σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ρωσία, Τουρκία, Γεωργία, Αρμενία, Σλοβενία, Ουζμπεκιστάν, Ιράν και Ισραήλ. Από τις τελευταίες εργασίες του η καντάτα «Πρόγονοι του Μέλλοντος – Διόνυσος, Ορφέας» (Φεστιβάλ Αθηνών, 1997), η σύνθεση «Το χάραμα επήρα» σε ποίηση Δ. Σολωμού (Φεστιβάλ Αθηνών, 1998), «Ορφικοί Ύμνοι – Προμηθέας Δεσμώτης» (Ολυμπιείο, 2000) και «Όρνιθες» (Φεστιβάλ Αθηνών, 2002). Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων. Υπήρξε μέλος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Εθνικού Θεάτρου, του Δ.Σ. του Ελληνικού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου, του Δ.Σ. της Ελληνικής Επιτροπής της UNESCO και του γνωμοδοτικού Συμβουλίου του Φεστιβάλ Αθηνών. Τέλος, διετέλεσε διευθυντής του Δευτέρου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (1989 – 1990), του Ρ/Σ «9,84» (1992) και του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (1994 – 2002).
- Τι να περιμένουμε στη συναυλία της Τετάρτης;
- Να περιμένετε την προσπάθειά μας να παίξουμε καλή μουσική. Μία από τις δυσκολίες της τέχνης είναι να παρουσιάζει ως έκπληξη γνωστά πράγματα. Εμείς δεν θα έρθουμε να πούμε κάτι καινούριο, απλά να υποστηρίξουμε το γεγονός ότι η μουσική είναι μια ανθρώπινη δραστηριότητα. Άνθρωπος την κάνει, σε άνθρωπο απευθύνεται. Χωρίς αυτούς που τη δημιουργούν ή την ερμηνεύουν και αυτούς που την ακούνε δε μπορεί να υπάρξει μουσική. Η μουσική αφορά όλους τους ανθρώπους και δεν θεωρούμε ότι η λεγόμενη κλασική ή ποιοτική μουσική είναι κάτι που αφορά ανθρώπους καλλιεργημένους κλπ. Δεν πιστεύω στις διακρίσεις κλασικής ή άλλης μουσικής, παρά μονάχα ως ένα τρόπο για να συνεννοηθούμε για ποια μουσική μιλάμε. Η μουσική είναι μία, είτε είναι λόγια, είτε είναι λαϊκή, είτε είναι οτιδήποτε και είναι υπέροχη γιατί βοηθάει τον άνθρωπο να είναι περισσότερο ανθρωποκεντρικός, να βλέπει με μεγαλύτερη κατανόηση και τρυφερότητα το περιβάλλον του και το συνάνθρωπό του.
- Πώς δένει ο Μπαχ με τον Piaccola;
- Κάθε εποχή ανάλογα με το γενικότερο πολιτισμικό της πεδίο διαφοροποιεί και την έκφρασή της, όχι μονάχα στη μουσική, αλλά και στη ζωγραφική, στη λογοτεχνία, στο δίκαιο κλπ. Διαφέρουν το μουσικό στυλ, οι τρόποι, οι ρυθμοί. Η αλήθεια όμως και η ουσία παραμένει μία. Το ότι η μουσική είναι μια υπέροχη ανθρώπινη δραστηριότητα και σαν τέτοια πρέπει να την αντιμετωπίζουμε. Σε τελείως τεχνικό μέρος, είναι δύσκολο και επίπονο, αλλά είναι και συναρπαστικό για τους μουσικούς αυτό το ταξίδι από το Μπαχ ως τον Πιατσόλα γιατί είναι υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουν διαφορετικά στυλ μουσικής με άλλη έκφραση κλπ. Όμως εκείνο που υπερασπιζόμαστε γι’ αυτό κι έχουμε κάνει αυτό το πρόγραμμα είναι αυτό που σας είπα προηγουμένως. Η μουσική είναι μία και αδιαίρετη, όπως μία και αδιαίρετη είναι η ανθρώπινη ύπαρξη, ανεξάρτητα από το αν είναι λοξοδρομημένη σε τεχνοκρατικές αντιλήψεις ζωής ή σε ένα υλικοτεχνικό πλαίσιο το οποίο εξουθενώνει τον άνθρωπο. Εμείς σ’ αυτό προσπαθούμε να αντισταθούμε. Θα μου πείτε με μια συναυλία μπορεί να αλλάξει κανείς τον κόσμο; Όχι δε μπορεί να τον αλλάξει, αλλά μπορεί να αλλάξει λίγο τον άνθρωπο κι αυτό θα είναι το μεγάλο κέρδος.
- Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι σήμερα ενδιαφέρονται για την κλασική μουσική;
- Δεν θέλω να παραδεχτώ ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι ένας άνθρωπος ο οποίος έχει αφαιρέσει από τα ενδιαφέροντά του οτιδήποτε θα τον συγκινούσε ή οτιδήποτε θα τον βοηθούσε να σηκωθεί λίγο από την καθημερινότητά του, λίγο να ονειρευτεί, λίγο να ξανασυναντήσει τον εαυτό του, τους συνανθρώπους του, το όνειρο. Υπό αυτή την έννοια δεν πιστεύω ότι έχει σταματήσει το ενδιαφέρον του για την κλασική μουσική, παρότι σας λέω ότι αναφέρομαι και λέω κλασική μουσική εννοώντας το μόνο τεχνικά. Σε ότι αφορά στην ουσία της μουσικής πράξης και της μουσικής απόλαυσης θεωρώ ότι οποιαδήποτε μουσική το ίδιο πράγμα είναι. Εμένα το ίδιο με ενθουσιάζει να ακούσω Μπετόβεν και να ακούσω κι ένα Πεντοζάλη. Δεν πιστεύω στους διαχωρισμούς κι αυτό προσπαθούμε να κάνουμε με αυτή τη συναυλία.
- Μιλάτε όμως ως μουσικός. Ένας απλός άνθρωπος νομίζετε ότι νιώθει οικεία την κλασική μουσική;
- Δε φταίει αυτός γι αυτό που λέτε.
- Πώς βλέπετε στην Ελλάδα την παιδεία στην κλασική μουσική;
- Τα πράγματα είναι λίγο καλύτερα απ’ ότι ήτανε παλαιότερα. Όταν εγώ ήμουνα σπουδαστής στο ωδείο και προσπαθούσα να βρω το βηματισμό μου σε αυτή την ωραία περιπέτεια της μουσικής, ήταν φοβερά ταξικά τα πράγματα. Αν δεν ήσουν πλούσιος ή αν ο πατέρας σου δεν έμπαινε στη μεγάλη περιπέτεια της οικονομικής θυσίας –όπως έγινε στη δική μου περίπτωση– οι σπουδές στη μουσική ήτανε απαγορευτικές. Συν το γεγονός ότι η απόλυτη έλλειψη ενδιαφέροντος έκανε το πράγμα ακόμα πιο βαρύ γιατί από τη μία ο γονιός σου ήθελε να σε βοηθήσει να ασχοληθείς με κάτι που θέλεις θυσιάζοντας το πιάτο του το φαγητό, αλλά από την άλλη υπήρχε και μια προοπτική επαγγελματική η οποία έμοιαζε να είναι μηδενική. Σιγά σιγά τα πράγματα έχουν καλυτερέψει, έχει βοηθήσει και η εξάπλωση των δίσκων, ακόμη και αυτά τα ελάχιστα ραδιόφωνα που κάποιες στιγμές κάτι προσφέρουν. Μην τα μεγαλοποιούμε. Το να ακούει κάποιος κλασική μουσική δε σημαίνει ότι είναι καλύτερος από κάποιον που δεν ακούει. Το πρόβλημά μου είναι γιατί να μην είναι όλοι οι άνθρωποι μέτοχοι αυτής της ωραίας ανθρώπινης έκφρασης που λέγεται και κλασική μουσική. Πιστεύω βαθύτατα ότι αν ο σύγχρονος άνθρωπος είχε μάθει να έχει πρόσβαση σε αυτές τις ανθρώπινες εκφράσεις θα ήτανε καλύτερος πολίτης, καλύτερος σύντροφος, καλύτερος πατέρας, καλύτερος φίλος, καλύτερος επαγγελματίας και προπαντός πιο πλήρης άνθρωπος. Γιατί θα είχε συνηθίσει να έχει χρόνο και χώρο για τον εαυτό του, πράγμα που σήμερα δεν έχουν.
- Αν ήταν στο χέρι σας τι θα αλλάζατε;
- Θα έκανα την εκπαίδευση παιδεία.
- Θεωρείτε ότι δεν είναι;
Όχι μόνο δεν είναι. Ποτέ δεν ήταν. Τα θέματα της παιδείας ή τα ανθρωποκεντρικά θέματα δε μπορούνε να τα διαχειριστούν τεχνοκράτες και μάνατζερ. Ο Αριστοφάνης βλέποντας την παρακμή της αθηναϊκής δημοκρατίας να προχωράει, έκανε τους Βατράχους. Για την παιδεία χρειάζεται έμπνευση και στόχος.
- Μιλήστε μου για το ραδιόφωνο. Για το Δεύτερο και το Τρίτο πρόγραμμα.
- Στο Δεύτερο δεν έμεινα πολύ. Έμεινα ένα χρόνο περίπου. Στο Τρίτο έμεινα οχτώ χρόνια κι είχα και τη χαρά να ακουστεί στο Ηράκλειο το Τρίτο μετά από πολλά χρόνια. Η εμπειρία μου ήταν πολύ πλούσια, βγήκαμε πάρα πολύ στον κόσμο, ήμασταν ενεργοί, νομίζω κάτι καταφέραμε. Το Τρίτο είναι μία έξοχη ανάμνηση.
- Ποιες κατά τη γνώμη σας οφείλουν να είναι οι διαφορές της κρατικής Ραδιοφωνίας από την ιδιωτική;
- Κυρίως ο χειρισμός της ελληνικής γλώσσας. Κατά δεύτερο, η προσέγγιση των θεμάτων είτε αυτά είναι αθλητικά, είτε είναι πολιτικά, καλλιτεχνικά κλπ. και βέβαια η αντιμετώπιση της πολιτικής γεγονότων τα οποία δε συνιστούν επικαιρότητα, αλλά πράξεις που γίνονται στον ιστορικό χρόνο. Αυτό το πράγμα σήμερα δεν το βλέπω. Βλέπω μία απομίμηση των ρυθμών, των δεξιοτήτων και της "καπατσοσύνης" τάχα της λεγόμενης ιδιωτικής ραδιοφωνίας. Δηλαδή τηλεγραφικός λόγος, καμία εμβάθυνση, καμία προσέγγιση και αυτές οι ατέλειωτες εξυπνάδες και η πώληση πνεύματος. Δεν επιτρέπεται στην κρατική ραδιοφωνία η δολοφονία της ελληνικής γλώσσας, δεν επιτρέπεται η σάχλα, η επιπολαιότητα και η τρομακτική δουλεία στις εταιρίες δίσκων. Η κρατική ραδιοφωνία έστω και με λάθη διαδικασιών ή με έναν συνεχή επαναπροσδιορισμό στόχου, θα πρέπει να προτείνει την εναλλακτική της λύση, όχι να αναπαράγει μία πραγματικότητα.
- Δεν ήταν δύσκολο όμως για την ΕΡΑ να βρίσκεται αντιμέτωπη με κάθε λογής ηχητικούς ρύπους;
- Βέβαια. Αντί όμως να συμφιλιωθεί με τους ρύπους, θα ήταν πιο συναρπαστικό να συνεχίσει να αντιστέκεται. Είναι αυτή η κατάρα που λέγεται εκμοντερνισμός και δείκτες ακροαματικότητας. Το θέμα είναι "με ποιους θα πας και ποιους θα αφήσεις" που λέει κι ο Σαββόπουλος ή αυτό που έλεγε ο Καβάφης "πού θα πεις το μεγάλο ναι και το μεγάλο όχι".
- Είναι χαρακτηριστικό της εποχής αυτό που λέτε. Δε συμβαίνει μόνο στο ραδιόφωνο
- Ναι, συμβαίνει παντού. Και τι να κάνουμε όμως; Δε μπορούμε να συμφιλιωθούμε με αυτό. Και στην τελική, δεν έχει ο λαός μας τα χάλια που θέλουν να μας παρουσιάζουν ότι έχει.
- Υπάρχουν και ανήσυχοι άνθρωποι;
- Βεβαίως. Έχω παίξει στο Διδυμότειχο κι ο κόσμος δεν έλεγε να φύγει. Στο τέλος ήρθαν να μας μιλήσουν και δε μας έλεγαν "συγχαρητήρια", αλλά "ευχαριστώ". Πάνε να περάσουν ότι είμαστε λαός ακαλλιέργητος κλπ. Απλά είμαστε ναυαγισμένοι μέσα σε ένα πλαίσιο πολιτικό, οικονομικό, αισθητικό, αλλά δεν τα έχουμε χάσει.
- Γιατί θεωρείται ότι συμβαίνει αυτό;
- Καταρχήν σήμερα αν κάτι δεν υπάρχει στην τηλεόραση είναι σα να μην υπάρχει γενικώς. Αποτελεί και την εύκολη λύση, η καταστροφή που διαπράττει είναι μεγάλη. Όμως ο λαός, λίγο να του δώσεις κάτι, τον βλέπεις ότι αντιδράει. Δεν έχει πεθάνει το ωραίο και το καλό μέσα στο λαό μας.
- Τη Νομική την ασκήσατε ποτέ;
Μπα…Ήταν αδύνατο. Δεν θα μπορούσα να ενταχτώ ποτέ σε μια υπόθεση αν δε με ενέπνεε.
- Σας φαίνεται πολύ συμβατικό σαν επάγγελμα;
- Κοιτάξτε, η Νομική από μόνη της είναι ωραία επιστήμη, η διαχείρισή της όμως σε επίπεδο δικηγορίας…Κακά τα ψέματα. Όλα τα δίκαια ήταν διευθετήσεις της άρχουσας τάξης, του πλαισίου ζωής που λέγεται κοινωνία των ανθρώπων κατά την ηθική που θέλει να παγιώσει ένα καθεστώς. Η επαφή μου με τα νομικά μου έκανε πάρα πολύ καλό διότι διεύρυνα τον τρόπο της σκέψης μου, τις διαδικασίες σκέψης, την ανάλυση των γεγονότων κλπ. Παρόλα αυτά, δεν θα μπορούσα να είμαι νομικός. Δεν θα το έκανα καλά.
- Πώς σας κάνουν να νιώθετε τα βραβεία; Γιατί έχετε πάρει αρκετά…
- Εκείνη την ώρα στεναχωριέμαι που δε ζουν οι γονείς μου. Επειδή μοχθήσανε φοβερά για να μας μεγαλώσουνε τρία παιδιά μέσα σε πολύ αντίξοες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και ήταν και υπέροχοι γονείς, θα ήθελα να ήτανε. Το πρώτο πράγμα που σκέφτομαι είναι ότι θα ήταν δίκαιο να είναι κι αυτοί εκεί. Χαίρομαι κιόλας με ένα βραβείο.
-Το νιώθετε και ως επιβράβευση της Πολιτείας ή του εκάστοτε φορέα;
Δεν το σκέφτομαι έτσι. Μόνο το βλέπω σαν κάτι που μου δίνει μεγάλη χαρά. Σίγουρα δε μου δημιουργεί κανένα αίσθημα υπεροχής απέναντι στους συναδέλφους μου. Σε ένα τελείως ανθρώπινο επίπεδο, το θεωρώ –και είναι και λογικό– σαν την επιβράβευση της εργασίας μου.
-Πώς θα χαρακτηρίζατε τον εαυτό σας;
- Έλληνα που ανθίσταται. Θέλω να είμαι ζωντανός άνθρωπος.
- Μιλήστε μου λίγο για το Διονύσιο Σολωμό. Αισθάνεστε κάποια πνευματική συγγένεια μαζί του; Αναφέρομαι στην ταινία που θα γράφατε τη μουσική και δε βγήκε ποτέ
- Ναι, δυστυχώς δε βγήκε ποτέ.
- Εκείνη την περίοδο έτυχε να παρακολουθήσω γυρίσματα στην Κέρκυρα και ήταν πολύ αξιόλογη παραγωγή. Τι έγινε τελικά;
- Κρίμα. Ήταν μία πάρα πολύ ωραία πρωτοβουλία για το Σολωμό. Είχαν σκοπό μετά να πάνε στο Ρήγα Φεραίο και σε άλλες μορφές του ελληνισμού, φτιάχνοντας κάτι σαν σειρά και δυστυχώς μπάταρε. Τώρα ποιος φταίει και ποιος όχι, δεν ξέρω.
- Όσον αφορά στον ποιητή;
- Δεν είμαι ο μόνος που τον θεωρώ τη μήτρα του νεοελληνικού λόγου αλλά και της νεοελληνικής σκέψης. Λέγαμε πριν για την εκπαίδευση…Μας έμαθε κανείς ποιος ήταν ο Σολωμός; Ποιος ήταν ο στοχασμός αυτού του ανθρώπου; Πώς ένας άνθρωπος στο διάλογο ποιητή και σοφολογιότατου στα τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς έρχεται και λέει ότι από αυτόν που καταστρέφει τη γλώσσα, προτιμάει τον Τούρκο; Αντιλαμβάνεστε τι πολιτική θέση είναι αυτή; Ήταν μέγας ο Σολωμός και του έχω λατρεία.
- Εκτός από συνθέτης, μουσικός, μαέστρος έχετε γράψει και τρία βιβλία. Μιλήστε μου για αυτή σας τη δραστηριότητα.
- Μου αρέσει να συμμετέχω στο περιβάλλον στο οποίο ζω με κάθε τρόπο. Δεν ξέρω αν είμαι συγγραφέας. Αγαπώ πάρα πολύ την πεζογραφία, την ποίηση, με βοηθήσανε στη ζωή μου. Μου αρέσει επίσης η αίσθηση της επικοινωνίας με τους συνανθρώπους μου και ό, τι μπορώ να κάνω, το κάνω. Εγώ δε διαθέτω ούτε κοσμικότητα, ούτε είμαι κανένα επικοινωνιακό άτομο, αλλά όταν αισθάνομαι την ανάγκη να πω κάτι, το γράφω.
- Τι σκέφτεστε για το μέλλον;
- Θέλω να είμαι καλά και να μπορώ να κάνω μουσική, να γράφω. Ζω από τη μουσική από το 1973 που έβγαλα την πρώτη μου δουλειά. Οι γονείς μου μου είχανε μάθει προτού να γκρινιάζουμε και να παραπονιόμαστε, αν τυχόν έχουμε έναν ελάχιστο λόγο να πούμε ευχαριστώ, να το λέμε. Αυτό σου δημιουργεί μια ωραία πληρότητα. Δεν έχω παράπονο. Κέρδισα τη ζωή μου σα μουσικός, την κερδίζω ακόμα, επικοινωνώ με τον κόσμο, όλα μια χαρά.
- Πώς σας φαίνεται το Ηράκλειο;
- Σαν πόλη δε μου αρέσει η κίνηση και η φασαρία που έχει. Αλλά κατά τα άλλα μου αρέσει. Γενικά η Κρήτη είναι ένας τόπος τεράστιου πολιτισμού.
- Πώς βλέπετε τα πολιτιστικά μας δρώμενα;
Καταρχήν βλέπω έναν πλουραλισμό, δηλαδή υπάρχουν πάρα πολλές εναλλακτικές λύσεις για έναν άνθρωπο ο οποίος θέλει να μην περάσει το καλοκαίρι του μόνο με τα Coppertone στην παραλία. Έχει την ευκαιρία να δει, να ακούσει, να μάθει, να ευχαριστηθεί, να απολαύσει ένα σωρό πολύ ωραίες εκδηλώσεις και θέατρο και μουσική και χορό. Μου αρέσει πάρα πολύ η πρωτοβουλία που το φεστιβάλ δε μένει μόνο στους κατεξοχήν θεατρικούς χώρους, αλλά δημιουργεί ορισμένα δρώμενα μέσα στον ιστό της πόλης και χαίρομαι που πληροφορήθηκα ότι έχει πάρα πολύ μεγάλη επιτυχία και συμμετοχή από τον κόσμο.
- Γενικά πώς βλέπετε τα δρώμενα της επαρχίας;
- Υπάρχουν τόποι που στ’ αλήθεια είναι πάρα πολύ ενδιαφέροντα. Αλλά εκεί συμβαίνει να υπάρχουνε άνθρωποι, οι οποίοι όταν λένε πολιτισμό, ξέρουνε και τι εννοούνε και κυρίως έχουν ένα στόχο μέσω των διαφόρων φεστιβάλ τόσο για τον επισκέπτη, όσο και για το δημότη –κυρίως για το δημότη. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις υπάρχει μία αναπαραγωγή των πρωινάδικων της τηλεόρασης, η οποία με αφήνει παντελώς αδιάφορο και προκαλεί γενική αποχαύνωση. Δεν είναι πολιτισμός όταν οι φίρμες των εταιρειών που αλωνίζουν στην τηλεόραση κάθε πρωί έρχονται και στην επαρχία.
- Πώς θέλετε να κλείσουμε αυτή την κουβέντα; Θέλετε να πείτε κάτι τελευταίο;
Θέλω να έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας, να τον προσέχουμε και να μην τον αναλώνουμε σε ένα σωρό περιττές –κι όχι πραγματικές– ανάγκες που μας έχει δημιουργήσει ο καταναλωτισμός. Να μπορέσουμε να δούμε την οικογένειά μας, τους φίλους μας, τους συνανθρώπους μας και τον εαυτό μας με περισσότερη συμπάθεια. Θα είμαστε πιο πλήρεις. Η μάνα μου μου έλεγε να είμαι αξιοπρεπής, να μη χρωστάω σε κανένα, αλλά και να μην ξεχνάω ότι τα σάβανα δεν έχουν τσέπες. Η χαρά είναι πολύ πιο κοντά από ότι φανταζόμαστε και δεν κοστίζει.
- Ευχαριστώ πολύ και καλή επιτυχία να έχετε.
* H Μαρία Δασκαλάκη είναι Αρχειονόμος-Βιβλιοθηκονόμος [email protected]

