Του Νικηφόρου Λαμπρινού*

Όπως αναμενόταν η εφετινή περίοδος σηματοδότησε την τέταρτη συνεχή χρονιά συρρίκνωσης του τουρισμού.

Είναι σαφές ότι ο ελληνικός τουρισμός προσπαθεί να ξεπεράσει μια παρατεταμένη περίοδο ύφεσης, που προήλθε κυρίως από την μειωμένη ανταγωνιστικότητα του.

Σήμερα όμως το ζητούμενο δεν είναι πλέον η διάγνωση αλλά η δρομολόγηση λύσεων.

Είναι επίσης σαφές ότι ο ελληνικός τουρισμός δεν θα έχει μέλλον αν προσπαθεί να πουλήσει το ίδιο προϊόν με αυτό που πωλούν σημαντικά φθηνότερα οι εκτός ευρωζώνης ανταγωνιστές μας.

Στις ειδικές ή θεματικές μορφές τουρισμού, για τις οποίες εδώ και πολλά χρόνια γίνεται συζήτηση στην χώρα μας για τον εμπλουτισμό και διαφοροποίηση του προϊόντος μας, ελάχιστα παραδείγματα σωστής εφαρμογής και απόδοσης έχουμε να επιδείξουμε. Οι θεματικές μορφές τουρισμού (αγροτικός, αθλητικός, ιατρικός, τρίτης ηλικίας, θρησκευτικός κλπ) δεν είναι τίποτε περισσότερο από την τμηματοποίηση (segmentattion) της ζήτησης, η οποία όμως προϋποθέτει πάντα την ύπαρξη του βασικού προϊόντος (ήλιος και θάλασσα) που ήταν, είναι και θα είναι το κυρίαρχο στοιχείο.

Το βασικό λοιπόν τουριστικό προϊόν (core product) είναι αποτέλεσμα της παραγωγικής διαδικασίας και τουριστικού προσανατολισμού κατά βάση του δημόσιου τομέα και σε δεύτερο επίπεδο του ιδιωτικού. Ερχόμενος ο τουρίστας στην χώρα μας αξιολογεί:αεροδρόμια, λιμάνια, οδικό δίκτυο, μεταφορές, ασφάλεια, μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους, κοινόχρηστους χώρους, καθαριότητα, ευταξία, αισθητική και συνολικά τις γενικές υποδομές. Στη συνέχεια αξιολογεί τις τουριστικές υποδομές:καταλύματα, μεταφορές, διατροφή, διασκέδαση, και ότι έχει να κάνει με την παροχή υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα.

Όλα αυτά τα συνδυάζει με την τιμή και στην συνέχεια μας κατατάσσει ως μία χώρα ή επιμέρους προορισμό (destination) με καλό value for money ή με κακό value for money.Όλα αυτά ή σχεδόν όλα αυτά τα οποία προσφέρουμε εμείς, τα προσφέρουν και άλλοι με τους οποίους γίνεται αναπόφευκτα η σύγκριση. Δεν γίνεται να προσπαθούμε να πουλήσουμε ακριβότερα αυτό που οι άλλοι πουλούν φθηνότερα.

Έτσι λοιπόν προκύπτει το ζήτημα της ανάγκης βελτίωσης της σχέσης τιμής προς αξία (volue for money), πρωτίστως στα εκτός ξενοδοχείου κόστη ζωής και η επικέντρωση των προσπαθειών μας σε τουριστικά προϊόντα που είναι ελκυστικότερα-ανταγωνιστικότερα από αυτά των άλλων χωρών, προσπάθεια για στοχευμένη διαφοροποίηση συνοδευόμενη από τις αναγκαίες επενδύσεις.

Σήμερα πλέον στο μεσογειακό χώρο ο καθένας μπορεί εύκολα να βρει το κατάλυμα της αρεσκείας του, όποτε θέλει και σχεδόν σε όποια τιμή θέλει και μάλιστα την τελευταία στιγμή. Το παλιό δεδομένο που οι τουρίστες έκλειναν τις διακοπές τους μήνες πριν έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.

Οι δε τιμές του ελληνικού τουριστικού προϊόντος είναι όσο ποτέ άλλοτε, προιόν ειδικών τιμών και εκπτώσεων, ενώ το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων αυξάνεται σταδιακά, πολλές δε μονάδες ξενοδοχειακές στρέφονται στο all inclusive (όλες οι υπηρεσίες στην τιμή του πακέτου), που έχει ιδιαίτερη ζήτηση από ευρύτατα στρώματα καταναλωτών και μάλιστα σε εποχές οικονομικής ύφεσης (π.χ. στην Γερμανία που είναι όμως χώρα πολύ σημαντική για τον εισερχόμενο τουρισμό στην Ελλάδα και στην Κρήτη).

Οι πελάτες, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων είναι οικογένειες με παιδιά, είναι αυτοί που ζητούν και επιβάλλουν μέσω των tour operators το συγκεκριμένο προϊόν και όχι οι ξενοδοχειακές μονάδες οι οποίες αναγκάζονται να το δεχθούν γιατί διαφορετικά θα βρεθούν εκτός αγοράς. Τα περισσότερα ξενοδοχεία 4 και 5 αστέρων στην Τουρκία λειτουργούν με την μέθοδο του all inclusive.

Όσον αφορά την εφετινή πορεία του τουρισμού στα Μάλια, ο Απρίλιος και ο Μάιος κύλησαν με πολύ μέτριες πληρότητες όπως και στην υπόλοιπη Κρήτη, ενώ από τον Ιούνιο και μετά υψηλές πληρότητες στα μεγάλα κυρίως ξενοδοχειακά καταλύματα.

Αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι ότι μετά την αποχώρηση των νεαρών Άγγλων από το Φαληράκι της Ρόδου και τις Μπενίτσες στην Κέρκυρα, τα Μάλια έχουν το αρνητικό ρεκόρ ως μοναδικού προορισμού στην Ελλάδα και στην Μεσόγειο των χαμηλών πολιτιστικών και ποιοτική στάθμης Τουριστών, ουσιαστικά αποτελούν τον Κοινωνικό Πυθμένα της Μεγάλης Βρετανίας που αναζητούν άφθονο ήλιο, φθηνό αλκοόλ (προσφυώς ελέχθη ότι πρόκειται περί «αλκοολικού τουρισμού»)και ελευθεριότητα συμπεριφορών, με αποτέλεσμα με τον τρόπο που τους εκμεταλλεύονται κυρίως τα νυκτερινά μπαρ, τα έκτροπα και οι αθλιότητες να έχουν αυξηθεί στο έπακρο.

Αν προσθέσουμε δε την αθρόα ενοικίαση του καινούργιου αυτού φρούτου, δηλαδή των τετράτροχων μοτοποδηλάτων τα οποία αγεληδόν επί εικοσιτετραώρου βάσεως οδηγούν με επικίνδυνους ελιγμούς και μεγάλη ταχύτητα, παραβιάζοντας την οδική σήμανση, δημιουργώντας αξεπέραστα προβλήματα κυκλοφορίας, προσπέλασης και ασφάλειας των περπατητών, έχουμε επί ένα τρίμηνο το καλοκαίρι την εικόνα μιας μικρής κόλασης, στα Μάλια που άλλοτε ήταν παράδεισος. Ουδέποτε ταίριαζε στην περίπτωση των Μαλίων το λαϊκό γνωμικό «ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα».

Αυτή η κατάσταση που έχει γίνει πλέον καθεστώς και επιβληθεί, έχει εξαναγκάσει πολλούς αξιόλογους επαγγελματίες, επιχειρηματίες και κατοίκους ιδιαίτερα της περιοχής του περιβόητου δρόμου της «οδού Δημοκρατίας» με τα μπαρ, να αλλάξουν επάγγελμα και κατοικία. Αυτούς τους σκέφτηκε ποτέ κανείς;

Επί δεκαπέντε χρόνια που επικρατεί αυτό το πανδαιμόνιο και η ασυδοσία είναι καιρός πλέον να κλείσει ιστορικά και σε ένα χρονικό ορίζοντα πέντε ετών με συντονισμένες πολιτικές και μέτρα τα Μάλια να γυρίσουν σελίδα. Χρειάζεται πρώτα απ' όλα να το θέλει η τοπική κοινωνία και η Δημοτική Αρχή.

Κυριότερο επιχείρημα κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι η διάρρηξη του Κοινωνικού ιστού, ότι δηλαδή παιδιά και νέοι μεγαλώνουν σε περιβάλλον με τέτοια παραδείγματα και απαράδεκτες συμπεριφορές. Τα άλλα επιχειρήματα είναι αυτονόητα και έπονται σε αξιολόγηση:τεράστια δυσφήμηση, δεν έρχονται σοβαροί toor operators και οικογένειες, αυξημένα κόστη και εργατοώρες για καθαρισμό το πρωί των «πεδίων των μαχών», αστυνόμευση, άπειρος παραγωγικός χρόνος αλυσιτελών συζητήσεων του Δήμου με τις Δημόσιες αρχές για την αντιμετώπιση της πληθώρας των παραβατικών συμπεριφερών.

Ζητήματα σαν και αυτά πρέπει να είναι κεντρικά θέματα με απαντήσεις και καθαρές θέσεις στα προγράμματα των μελλοντικών συνδυασμών των προσεχών δημοτικών εκλογών και όχι να θεωρούνται ταμπού λόγω «πολιτικού κόστους» (διάβαζε ψήφοι) και να αποφεύγεται η δημόσια αναφορά σε αυτά με δεσμεύσεις.

Χρήσιμη θα ήταν μία συνεδρίαση με μοναδικό θέμα στην ημερησία διάταξη «πορεία του Τουρισμού στα Μάλια», εκπροσώπους όλων των κλάδων και φορέων που εμπλέκονται στο Τουριστικό κύκλωμα, για να γίνει διεξοδικός διάλογος και σύνθεση απόψεων.

Πρέπει να συμφωνήσουμε στο ποια Μάλια θέλουμε να έχουμε Τουριστικά για να μπορέσουμε να το κατακτήσουμε, πρέπει να αποκτήσουμε ένα όραμα, μία επιδίωξη, για τον τόπο μας που θα μας συγκινεί θα μας παρακινεί όλους.

Όσον αφορά την εισαγωγή του μαθήματος της Τουριστικής Οικονομίας στα σχολεία της χώρας, ποτέ δεν ήταν πιο ώριμες οι συνθήκες, εμπλουτισμένο με γνώσεις πολιτισμικές, περιβαλλοντικές-οικολογικές. Θα είναι μια σοβαρή επένδυση για τις μελλοντικές γενιές για να καταλάβουν την σημασία της ποιότητας, της ειλικρίνειας, της συνέπειας. Θα είναι ένα πρώτο βήμα στην δημιουργία τουριστικής συνείδησης, στην κατανόηση δηλαδή που έχει κάποιος για τον τουρισμό, ο οποίος έχει μεγάλξ συμβολή στην απασχόληση (το 16% του εργατικού δυναμικού), την περιφερειακή ανάπτυξη και το ακαθάριστο εθνικό προϊόν.

* Ο Νικ. Λαμπρινός είναι τουριστικός επιχειρηματίας και πρώην δήμαρχος των Μαλίων